انواع در رفتگی مچ دست، علل و روش های درمان آن
منبع: https://rasanika.com
آنچه در این مقاله میخوانید
در رفتگی مچ دست نوعی آسیب مفصلی است که در آن استخوانهای ناحیه مچ از راستای طبیعی خود خارج میشوند و معمولا پس از ضربه شدید یا زمینخوردن با دست باز رخ میدهد. این وضعیت میتواند با درد ناگهانی، تورم، تغییر شکل ظاهری، کبودی و محدودیت واضح حرکت همراه باشد و گاهی به رباطها، عروق یا اعصاب اطراف نیز آسیب وارد کند. شدت علائم بسته به نوع دررفتگی و میزان جابهجایی متفاوت است و ارزیابی دقیق برای افتراق آن از شکستگی یا پیچخوردگی اهمیت دارد. شناخت نشانهها و مسیر تشخیص، به درک بهتر این آسیب و پیامدهای آن کمک میکند.
آسیبهای مچ دست از شایعترین مشکلات بعد از زمین خوردن یا ضربههای ورزشی هستند، بهخصوص وقتی فرد با دست باز روی زمین میافتد و تمام فشار به مفصل منتقل میشود. در چنین شرایطی گاهی درد و تورم آنقدر سریع ایجاد میشود که تشخیص نوع آسیب برای خود فرد دشوار است و ممکن است بین پیچخوردگی، شکستگی یا آسیب مفصلی جدیتر سردرگم شود. یکی از آسیبهایی که میتواند با تغییر شکل ظاهری و محدودیت شدید حرکت همراه باشد، جابهجایی استخوانها در مفصل مچ است. از طرف دیگر، چون عبور عصبها و رگها از این ناحیه حساس است، شدت علائم میتواند نگرانی بیشتری ایجاد کند. آشنایی با نشانههای هشداردهنده و الگوی بروز این آسیب کمک میکند وضعیت بهتر درک شود. در این مطلب، با آنچه در زمان در رفتگی مچ دست رخ میدهد و نشانههای مهم آن آشنا میشوید.
در رفتگی مچ دست چیست؟
در رفتگی مچ دست یکی از آسیبهای مفصلی است که در آن استخوانهای مچ بهطور ناگهانی از جایگاه طبیعی خود خارج میشوند و عملکرد طبیعی مفصل مختل میشود. این عارضه اغلب در اثر افتادن روی دست، ضربه مستقیم یا حوادث ورزشی و تصادفات رخ میدهد و میتواند باعث درد شدید، تورم، تغییر شکل ظاهری و ناتوانی در حرکت دادن دست شود. در رفتگی مچ دست در صورت تشخیص و درمان بهموقع معمولاً قابلبهبود است، اما تأخیر در درمان ممکن است منجر به آسیب رباطها، محدودیت حرکتی طولانیمدت یا عوارض مفصلی شود.
متن انگلیسی:
The condition, which is fairly common among athletes, can affect any of eight small carpal bones that make up the wrist.
ترجمه متن:
این بیماری که در بین ورزشکاران نسبتاً رایج است، میتواند هر یک از هشت استخوان کوچک کارپال را که مچ دست را تشکیل میدهند، تحت تاثیر قرار دهد.
عکس در رفتگی مچ دست
این تصویر نمونهای از دررفتگی مچ دست را نشان میدهد که در آن استخوانها از محل طبیعی خود جابهجا شدهاند.
این تصویر رادیوگرافی از مچ دست در دو نما، نمای قدامیـخلفی و نمای جانبی، برای بررسی ساختار استخوانها و مفاصل مچ استفاده میشود و میتواند تغییراتی مانند ناهماهنگی استخوانهای کارپ، کاهش فاصله مفصلی، زوائد استخوانی یا علائم آرتروز و آسیبهای لیگامانی را نشان دهد. چنین تصاویری معمولاً در ارزیابی درد مزمن مچ دست، محدودیت حرکتی، سابقه ضربه یا شک به ناپایداری مفصل به کار میروند و به پزشک کمک میکنند تا وضعیت استخوان رادیوس، اولنا و استخوانهای کوچک مچ را از نظر شکستگی، دررفتگی یا تغییرات دژنراتیو بررسی کند. تفسیر دقیق این رادیوگرافی باید توسط پزشک و با در نظر گرفتن علائم بالینی و در صورت لزوم تصویربرداری تکمیلی انجام شود.
علائم در رفتگی مچ دست چیست؟
علائم در رفتگی مچ دست معمولاً بلافاصله پس از آسیب ظاهر میشوند و نشاندهنده اختلال جدی در ساختار مفصل هستند. شدت علائم به میزان جابهجایی استخوانها و آسیب بافتهای اطراف بستگی دارد و در اغلب موارد باعث اختلال واضح در عملکرد دست میشود. توجه به این نشانهها اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص و درمان زودهنگام میتواند از عوارضی مانند آسیب عصبی یا محدودیت حرکتی دائمی جلوگیری کند. گاهی درد، تورم یا تغییر شکل در انگشتان دست دیده میشود که میتواند نشانه آسیب همزمان مانند در رفتگی انگشت باشد. مهمترین نشانه های در رفتگی مچ دست شامل موارد زیر است:
بیحسی، گزگز یا ضعف انگشتان به دلیل فشار بر اعصاب
درد شدید و ناگهانی در مچ دست که با حرکت تشدید میشود
تورم و التهاب اطراف مفصل که معمولاً بهسرعت ایجاد میشود
تغییر شکل ظاهری یا قرارگیری غیرطبیعی مچ دست
محدودیت یا ناتوانی در حرکت دادن مچ و انگشتان
علت در رفتگی مچ دست چیست؟
علت در رفتگی مچ دست معمولاً وارد شدن نیروی شدید و ناگهانی به مفصل است که باعث جابهجایی استخوانها از محل طبیعی خود میشود. این آسیب بیشتر در شرایطی رخ میدهد که مچ دست در وضعیت نامناسب قرار داشته باشد و توان تحمل ضربه را نداشته باشد. عوامل مختلفی میتوانند زمینهساز در رفتگی مچ دست شوند که شناخت آنها به پیشگیری از این آسیب کمک میکند. شایعترین علل در رفتگی مچ دست عبارتاند از:
افتادن روی دست باز که باعث انتقال مستقیم فشار به مفصل مچ میشود
حوادث ورزشی بهویژه در ورزشهای تماسی یا پرتحرک مانند فوتبال و بسکتبال
تصادفات رانندگی یا ضربههای شدید که نیروی زیادی به دست وارد میکنند
سقوط از ارتفاع که معمولاً با آسیبهای همزمان استخوانی همراه است
ضعف یا آسیب قبلی رباطهای مچ که پایداری مفصل را کاهش میدهد
متن انگلیسی:
Dislocations occur in traumatic injuries where a great force to the hand and fingers causes the wrist to bend backward, or a fracture to the forearm causes damage to the ligaments.
ترجمه متن:
دررفتگیها در آسیبهای تروماتیک رخ میدهند که در آن نیروی زیاد به دست و انگشتان باعث خم شدن مچ به سمت عقب میشود یا شکستگی ساعد باعث آسیب به رباطها میشود.
تشخیص در رفتگی مچ دست چگونه است؟
تشخیص دررفتگی مچ دست بر اساس ترکیبی از بررسی علائم بالینی و روشهای تصویربرداری انجام میشود و هدف آن تأیید جابهجایی استخوانها و ارزیابی میزان آسیب بافتهای اطراف است. پزشک ابتدا سابقه آسیب و نحوه وقوع ضربه را بررسی کرده و سپس با معاینه فیزیکی، وجود درد، تورم، تغییر شکل و محدودیت حرکتی را ارزیابی میکند. برای تشخیص دقیقتر و رد شکستگیهای همراه، از روشهای پاراکلینیکی استفاده میشود. مراحل و روشهای تشخیص در رفتگی مچ دست شامل موارد زیر است:
معاینه بالینی مچ و انگشتان برای بررسی درد، ناپایداری مفصل و علائم عصبی
تصویربرداری با رادیوگرافی که روش اصلی برای تأیید در رفتگی و تعیین نوع آن است
استفاده از سیتیاسکن در موارد پیچیده برای ارزیابی دقیقتر موقعیت استخوانها
امآرآی در صورت شک به آسیب رباطها، تاندونها یا اعصاب مچ دست
درمان در رفتگی مچ دست؛ برای در رفتگی مچ دست چه باید کرد؟
درمان دررفتگی مچ دست به شدت جابهجایی استخوانها، وجود آسیبهای همراه و زمان مراجعه بیمار بستگی دارد و هدف اصلی آن بازگرداندن مفصل به وضعیت طبیعی و حفظ عملکرد دست است. این عارضه یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود و هرگونه تأخیر در درمان میتواند خطر آسیب دائمی به اعصاب، عروق یا رباطهای مچ را افزایش دهد. پس از جااندازی، بیحرکتسازی مچ برای ترمیم رباطها ضروری است، اما در برخی موارد آسیب فقط به مچ محدود نمیشود و ممکن است مشکلاتی مانند در رفتگی انگشت دست هم وجود داشته باشد که باید همزمان بررسی و درمان شود. انتخاب روش درمانی توسط پزشک و بر اساس معاینه و نتایج تصویربرداری انجام میشود. روشهای درمان در رفتگی مچ دست شامل موارد زیر است:
جراحی در موارد شدید یا ناپایدار برای ترمیم رباطها یا تثبیت استخوانها
جااندازی بسته که با مانورهای دستی و معمولاً تحت بیحسی یا بیهوشی انجام میشود
بیحرکتسازی با آتل یا گچ برای تثبیت مفصل و ترمیم رباطها
مصرف داروهای ضد درد و ضد التهاب برای کاهش درد و تورم
درمان در رفتگی مچ دست نیازمند جااندازی فوری و بیحرکتسازی مفصل تحت نظر پزشک است.
درمان خانگی در رفتگی مچ دست
درمان خانگی در رفتگی مچ دست فقط در موارد خفیف و پس از تأیید پزشک قابلاستفاده است و نباید جایگزین درمان تخصصی شود، بهویژه در کودکان. در ساعات اولیه آسیب، استراحت دادن به دست و بیحرکت نگهداشتن مچ برای کاهش آسیب اهمیت دارد. در درمان خانگی در رفتگی مچ دست کودک باید دقت بیشتری داشت و از هرگونه جااندازی خودسرانه پرهیز کرد، زیرا آسیب به صفحات رشد استخوانی ممکن است عوارض طولانیمدت ایجاد کند. مهمترین اقدامات درمان خانگی در رفتگی مچ دست شامل موارد زیر است:
بیحرکت نگهداشتن مچ دست با آتل موقت یا باند برای جلوگیری از حرکت اضافی مفصل
استفاده از کمپرس سرد روی ناحیه آسیبدیده برای کاهش تورم و درد
بالا نگهداشتن دست نسبت به سطح قلب برای کمک به کاهش التهاب
پرهیز کامل از استفاده از دست آسیبدیده تا زمان ارزیابی پزشکی
مصرف مسکنهای ساده در صورت تجویز یا توصیه پزشک برای کنترل درد
جا انداختن مچ دست چیست؟
جا انداختن مچ دست به اقدامی پزشکی گفته میشود که طی آن استخوانهای جابهجا شده مفصل مچ به موقعیت طبیعی خود بازگردانده میشوند و فقط باید توسط پزشک یا کادر درمانی آموزشدیده انجام شود. این کار معمولاً پس از تأیید در رفتگی با تصویربرداری و تحت بیحسی موضعی یا بیهوشی انجام میشود تا درد و اسپاسم عضلانی کاهش یابد. جا انداختن سریع و صحیح مچ دست اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر یا انجام نادرست آن میتواند منجر به آسیب اعصاب، عروق خونی، رباطها و کاهش دائمی عملکرد دست شود. پس از جااندازی، معمولاً مچ با آتل یا گچ بیحرکت میشود و پیگیری درمانی برای بهبود کامل مفصل ضروری است.
عوارض در رفتگی مچ دست چیست؟
عوارض در رفتگی مچ دست معمولاً در صورت شدت بالای آسیب، تأخیر در درمان یا جااندازی نادرست بروز میکنند و میتوانند عملکرد طبیعی دست را بهطور طولانیمدت تحتتأثیر قرار دهند. این عوارض ممکن است بلافاصله پس از آسیب یا در مراحل بعدی ظاهر شوند و اهمیت درمان بهموقع و پیگیری پزشکی را نشان میدهند. آگاهی از عوارض احتمالی در رفتگی مچ دست به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از مشکلات پایدار کمک میکند. مهمترین عوارض در رفتگی مچ دست شامل موارد زیر است:
درد مزمن و بروز آرتروز زودرس مفصل مچ
آسیب به اعصاب مچ دست که میتواند باعث بیحسی، گزگز یا ضعف دائمی انگشتان شود
آسیب عروق خونی و اختلال در خونرسانی به دست
بیثباتی مفصل و افزایش احتمال در رفتگی مجدد
محدودیت حرکتی و کاهش دامنه حرکت مچ دست
انواع در رفتگی مچ دست کدامند؟
انواع در رفتگی مچ دست بر اساس جهت جابهجایی استخوانها، شدت آسیب و ساختارهای درگیر طبقهبندی میشوند و هرکدام ویژگیها و پیامدهای درمانی متفاوتی دارند. شناخت نوع در رفتگی برای انتخاب روش درمان مناسب و پیشبینی عوارض احتمالی اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی انواع ناپایدارتر بوده و نیاز به مداخلات تخصصیتری دارند. شایعترین انواع در رفتگی مچ دست شامل موارد زیر است:
در رفتگی پشتی که در آن استخوانهای مچ به سمت پشت دست جابهجا میشوند و شایعترین نوع محسوب میشود
در رفتگی کفدستی که استخوانها به سمت کف دست حرکت میکنند و معمولاً ناشی از ضربه شدید است
در رفتگی ناقص یا سابلوکساسیون که جابهجایی استخوانها کامل نیست و علائم خفیفتری دارد
در رفتگی همراه با شکستگی که با آسیب همزمان استخوانها و رباطها همراه است و درمان پیچیدهتری دارد
نوع دررفتگی | توضیح |
دررفتگی خلفی مچ دست | شایعترین نوع است که معمولاً در اثر افتادن روی دست باز ایجاد میشود و استخوانها به سمت پشت دست جابهجا میشوند |
دررفتگی قدامی مچ دست | کمتر شایع است و اغلب بر اثر ضربه مستقیم یا خم شدن شدید مچ به سمت جلو رخ میدهد |
دررفتگی رادیوکارپال | در این حالت مفصل بین استخوان زند زیرین و استخوانهای مچ دچار جابهجایی میشود و معمولاً با درد و تورم شدید همراه است |
دررفتگی بین استخوانهای مچ | شامل جابهجایی استخوانهای کوچک مچ نسبت به یکدیگر است و اغلب در آسیبهای شدید یا تصادفات دیده میشود |
دررفتگی همراه با شکستگی | علاوه بر جابهجایی مفصل، یک یا چند استخوان نیز دچار شکستگی میشوند و نیاز به درمان تخصصیتری دارند |
دررفتگی مچ دست انواع مختلفی دارد که بر اساس جهت جابهجایی و مفصل درگیر طبقهبندی میشوند.
پیشگیری از در رفتگی مچ دست چگونه است؟
پیشگیری از در رفتگی مچ دست بر کاهش خطر آسیب و افزایش پایداری مفصل تمرکز دارد و بهویژه برای افرادی که فعالیت بدنی یا ورزشی بالایی دارند اهمیت زیادی دارد. رعایت اصول ایمنی و تقویت ساختارهای محافظ مچ میتواند احتمال بروز این آسیب را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد. انجام اقدامات پیشگیرانه ساده در زندگی روزمره و هنگام ورزش نقش مهمی در حفظ سلامت مچ دست دارد. راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از در رفتگی مچ دست شامل موارد زیر است:
استفاده از مچبند یا تجهیزات محافظ هنگام ورزشهای پرخطر
تقویت عضلات و رباطهای مچ دست با تمرینات منظم و اصولی
رعایت تکنیکهای صحیح در ورزش و فعالیتهای بدنی
پرهیز از افتادنهای ناگهانی با افزایش تعادل و آمادگی جسمانی
درمان کامل آسیبهای قبلی مچ دست برای جلوگیری از ناپایداری مفصل
نتیجه گیری
در رفتگی مچ دست معمولا پس از ضربه مستقیم یا افتادن روی دست باز رخ میدهد و با درد شدید، تورم، تغییر شکل و محدودیت محسوس حرکت خود را نشان میدهد. از آنجا که این ناحیه ساختارهای حساسی مثل رباطها، عصبها و رگها را در خود دارد، شدت علائم و پیامدهای احتمالی میتواند بیشتر از یک آسیب ساده باشد و به همین دلیل تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد. این آسیب ممکن است با شکستگیهای اطراف نیز همراه باشد و بدون ارزیابی تصویربرداری بهراحتی از هم تفکیک نشود. درک نشانههای کلیدی و تفاوت آن با پیچخوردگی کمک میکند اهمیت موضوع دستکم گرفته نشود و مسیر درمان و پیگیری مناسب بهتر شناخته شود.
پرسشهای متداول
آیا در رفتن مچ دست خطرناک است؟
در رفتن مچ دست میتواند خطرناک باشد، بهخصوص اگر درمان نشود. این آسیب ممکن است باعث درد شدید، تورم، تغییر شکل مچ و محدودیت حرکت شود و در موارد جدیتر به رباطها، اعصاب یا عروق خونی آسیب بزند. عدم درمان بهموقع میتواند منجر به درد مزمن و کاهش عملکرد دست شود، بنابراین بررسی پزشکی اهمیت دارد.
آیا در رفتگی مج دست احتمال عفونت دارد؟
دررفتگی مچ دست بهخودیخود معمولاً باعث عفونت نمیشود، بهویژه اگر آسیب بهصورت بسته و بدون پارگی پوست رخ داده باشد، اما در برخی شرایط احتمال عفونت افزایش مییابد. وجود زخم باز، خراش عمیق یا شکستگی همراه با بیرونزدگی استخوان میتواند راه ورود باکتریها را فراهم کند و خطر عفونت بافت نرم یا مفصل را بالا ببرد. همچنین در مواردی که برای جااندازی یا تثبیت مچ دست نیاز به جراحی باشد، احتمال عفونت پس از عمل هرچند کم، اما ممکن است. بروز علائمی مانند افزایش درد، قرمزی، گرمی، تورم پیشرونده، ترشح یا تب پس از دررفتگی میتواند نشانه عفونت باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد. تشخیص و درمان بهموقع نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی دارد.
درمان کامل در رفتگی مچ دست چقدر طول می کشد؟
بسته به شدت آسیبدیدگی دوره درمان کامل هم متفاوت خواهد بود. مثلا اگر در رفتگی مچ با جا انداختن درمان شود دوره بهبودی و نقاهت دو تا سه ماه خواهد بود. اما اگر شدت آسیبدیدگی بهحدی باشد که جراحی بخواهد، دوره درمان کامل 6 ماه تا 1 سال طول میکشد و باید حتما با فیزیوتراپی باشد تا انعطاف و قدرت مچ دوباره برگردد. در این فاصله نباید به مچ دست فشار بیاید.
آیا بعد از در رفتگی مچ دست باید فیزیوتراپی انجام شود؟
پس از دررفتگی مچ دست، در بسیاری از موارد انجام فیزیوتراپی توصیه میشود، بهویژه زمانی که آسیب رباطی، محدودیت حرکتی یا ضعف عضلانی ایجاد شده باشد. فیزیوتراپی به بازگرداندن دامنه حرکتی طبیعی، تقویت عضلات اطراف مفصل و کاهش خشکی و درد کمک میکند و نقش مهمی در پیشگیری از ناپایداری یا دررفتگی مجدد دارد. زمان شروع و نوع تمرینها بسته به شدت آسیب، روش درمان و نظر پزشک تعیین میشود و معمولاً پس از تثبیت کامل مفصل آغاز میگردد. انجام منظم فیزیوتراپی میتواند روند بهبودی را تسریع کرده و عملکرد طبیعی مچ دست را بهتر بازگرداند.
دیه دررفتگی مچ دست چقدر است؟
دیه دررفتگی مچ دست بر اساس قوانین کیفری ایران به نوع دررفتگی، میزان آسیب واردشده و باقی ماندن یا نماندن عارضه بستگی دارد و مقدار ثابتی برای همه موارد ندارد. اگر دررفتگی مچ دست بهطور کامل درمان شود و هیچ نقص دائمی در حرکت یا عملکرد مفصل باقی نماند، معمولاً ارش تعیین میشود که میزان آن توسط پزشکی قانونی و قاضی مشخص میگردد. در صورتی که دررفتگی منجر به محدودیت حرکتی دائمی، ناپایداری مفصل یا آسیب ماندگار شود، دیه بر اساس درصدی از دیه کامل انسان محاسبه میشود. مبلغ ریالی دیه هر سال توسط قوه قضاییه اعلام میشود و برای تعیین دقیق، نظر پزشکی قانونی و حکم دادگاه ملاک نهایی است.
نیمه در رفتگی مچ دست چیست؟
نیمهدررفتگی مچ دست حالتی است که در آن استخوانهای مفصل مچ بهطور کامل از جای خود خارج نمیشوند، اما همراستایی طبیعی آنها بهصورت ناقص به هم میخورد و پایداری مفصل کاهش مییابد. این وضعیت معمولاً به دنبال ضربه، افتادن روی دست یا حرکات ناگهانی ایجاد میشود و میتواند با درد، تورم، احساس لق شدن مفصل و محدودیت حرکتی همراه باشد. نیمهدررفتگی مچ دست اگر بهموقع تشخیص و درمان نشود، ممکن است باعث آسیب رباطها و ناپایداری مزمن مفصل شود، به همین دلیل ارزیابی پزشکی و درمان مناسب برای جلوگیری از عوارض بعدی اهمیت دارد.