واکسن هپاتیت B به چه افرادی تزریق میشود و چه مزایایی دارد؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

واکسن هپاتیت B یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از عفونت ویروسی هپاتیت ب است که می‌تواند موجب التهاب مزمن، سیروز یا سرطان کبد شود. این واکسن حاوی آنتی‌ژن سطحی غیرفعال‌شده ویروس است و با تحریک سیستم ایمنی، بدن را به تولید آنتی‌بادی محافظ وادار می‌کند. واکسیناسیون معمولاً در سه نوبت انجام می‌شود و ایمنی طولانی‌مدتی ایجاد می‌کند. واکسن برای همه نوزادان، کارکنان حوزه سلامت و افراد در معرض تماس با خون توصیه می‌شود. تزریق آن در بارداری و شیردهی بی‌خطر است و نقش مهمی در کنترل جهانی هپاتیت ب و کاهش ابتلا به بیماری‌های شدید کبدی دارد.

در میان بیماری‌های ویروسی کبد، هپاتیت B یکی از مهم‌ترین و در عین حال قابل پیشگیری‌ترین آن‌هاست. این ویروس از طریق خون، مایعات بدن و تماس جنسی منتقل می‌شود و می‌تواند موجب التهاب مزمن و آسیب پایدار به کبد گردد. واکسن هپاتیت B با استفاده از فناوری نوترکیب و بدون وجود ویروس زنده ساخته شده و ایمن‌ترین راه برای پیشگیری از ابتلا محسوب می‌شود. پس از تزریق، بدن آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که در مواجهه با ویروس واقعی از فرد محافظت می‌کنند. تزریق واکسن در سه مرحله، پایه ایمنی بلندمدتی را فراهم می‌کند و تکمیل دوره آن برای تمام سنین توصیه می‌شود. در این مطلب، با واکسن هپاتیت B و نقش آن در پیشگیری از بیماری‌های کبدی آشنا می‌شوید.

واکسن هپاتیت ب چیست؟

برخی افراد وقتی نام بیماری هپاتیت ب را می‌شنوند، ممکن است نگران این باشند که آیا هپاتیت B کشنده است یا چه کسانی به این بیماری مبتلا می‌شوند. بیماری هپاتیت یک عفونت ویروسی است که موجب التهاب و آسیب به کبد می‌شود. این بیماری به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می‌شود. نوع حاد معمولاً به‌طور خودبه‌خود درمان می‌شود، اما نوع مزمن می‌تواند به سیروز کبدی یا حتی سرطان کبد منجر شود. بهترین راه برای پیشگیری از ابتلا به هپاتیت B، تزریق واکسن آن است.

تزریق واکسن هپاتیت B از زمان تولد در بسیاری از کشورهای جهان انجام می‌شود و در دوره‌های مختلف تکرار می‌شود. این واکسن به‌ویژه برای گروه‌های پرخطر، مانند کارکنان بهداشتی و افرادی که در معرض تماس با خون یا مایعات بدن دیگران هستند، توصیه می‌شود. بنابراین، واکسن هپاتیت B یکی از مهم‌ترین روش‌های پیشگیری از این بیماری جدی است و نباید نسبت به آن بی‌توجه بود. نام‌های رایج واکسن هپاتیت ب به شرح زیر است:

• Engerix-B

• Engerix-B Pediatric

• Recombivax HB

• Recombivax HB PediatricAdolescent

این اسامی، برندهای آمریکایی این واکسن هستند.

شناسنامه دارویی واکسن هپاتیت B

عملکرد واکسن هپاتیت B چگونه است؟

واکسن هپاتیت B یکی از راه های پیشگیری از ابتلا به بیماری هپاتیت از نوع بی است. این واکسن حاوی ویروس زنده یا کشته‌شده نیست، بلکه فقط آنتی‌ژن سطحی ویروس (HBsAg) است که به روش نوترکیب ساخته می‌شود و نمی‌تواند خودِ بیماری را ایجاد کند. این واکسن ایمن است و برای بسیاری از گروه‌ها مجاز است. بعد از تزریق این واکسن به بدن، بدن فرد واکسینه شده شروع به ساختن آنتی بادی می‌کند تا در صورت برخورد با ویروس هپاتیت ب، با آن مبارزه کرده و از ابتلا به بیماری پیشگیری کند.

متن انگلیسی:
«Hepatitis B vaccine recombinant is used to prevent infection by the hepatitis B virus. The vaccine works by causing your body to produce its own protection (antibodies) against the disease.»
ترجمه فارسی:
«واکسن نوترکیب هپاتیت ب برای پیشگیری از بیماری هپاتیت ب تزریق می‌شود. این واکسن با تولید آنتی بادی، با این بیماری مبارزه می‌کند.»

mayoclinic

واکسن هپاتیت B چند مرحله است؟

نحوه مصرف واکسن هپاتیت b به صورت چند دوز در یک دوره است. برای تزریق این واکسن باید از یک پرستار یا یک متخصص آموزش دیده کمک بگیرید. این واکسن معمولا در ۳ دوره تزریق می‌شود. بعد از تزریق دوز اول دو دوز دیگر در ۱ و ۶ ماه بعد تزریق می‌شود. این روند در صورتی تغییر می‌کند که دکتر درخواست کند.

کجا واکسن هپاتیت B بزنم؟

بیشتر مراکز بهداشت این واکسن را برای کودکان، نوزادان و بزرگسالان تزریق می‌کنند. این واکسن بسیار اهمیت دارد و باید در دسترس همه باشد. در جدول زیر نمونه‌هایی از مراکز تزریق واکسن هپاتیت ب را برای شما آورده‌ایم. تمامی این مراکز مختص منطقه ۱ تهران هستند. در تمامی مناطق تهران می‌توانید مراکز بهداشت و خانه‌های بهداشت را مشاهده کنید که برای تزریق این واکسن به شما خدمت‌رسانی می‌کنند.

مراکز تزریق واکسن هپاتیت در تهران و شماره‌ی تماس آنها

واکسن هپاتیت ب برای چه کسانی لازم است؟

این واکسن تقریبا برای همه‌ی گروه‌ها و در همه‌ی سنین تزریق می‌شود. اتفاقی که امروزه می‌افتد، واکسینه کردن نوزادان به محض به دنیا آمدن با این واکسن است. بعد از اینکه این واکسن برای افراد تزریق می‌شود، اکثر افراد پس از تکمیل سه دوز واکسن در برابر هپاتیت B محافظت می‌شوند، اما درصد کمی ممکن است ایمنی کافی پیدا نکنند و در افراد پرخطر لازم است تیتر آنتی‌بادی بررسی شود. گاهی واکسن هپاتیت ب برای برخی از افراد مجددا تکرار می‌شود. مثلا کسانی که در معرض این بیماری هستند. برخی از گروه‌هایی که باید این واکسن را در دوزهای یادآور و در سنین بالا مجددا تزریق کنند در ادامه آورده‌ایم:

• همه نوزادان، کودکان و نوجوانان تا ۱۸ سالگی

• کارکنان مراکز بهداشتی: به پرسنل مراقبت‌های بهداشتی که در معرض خون یا مایعات بدن قرار دارند، توصیه می‌شود که برای محافظت از خود و بیمارانشان علیه هپاتیت B، واکسینه شوند.

• افراد مبتلا به بیماری مزمن کبدی، بیماری کلیوی، عفونت HIV یا کسانی که دیالیز می‌شوند

• افرادی که با فردی که به طور مزمن مبتلا به هپاتیت B است تماس نزدیک دارند

• کسانی که به مناطق با شیوع بالای هپاتیت B مانند جنوب صحرای آفریقا، آسیای جنوب شرقی و جزایر اقیانوس آرام سفر می‌کنند

• افرادی که در زندان‌ها هستند

• افرادی که به مشکلات خونی مبتلا هستند و برای بهبود نیازمند دریافت و انتقال خون هستند

• اشخاصی که مواد غیرقانونی به خود تزریق می‌کنند

چه کسانی نباید واکسن هپاتیت ب بزنند؟

اگر واکسن هپاتیت را برای فرزند خود در زمان نوزادی تزریق می‌کنید (که در پروتکل‌های بهداشتی کشوری انجام می‌شود و همه‌ی کودکان به طور رایگان واکسیناسیون را تجربه می‌کنند) به موقع و در تاریخ‌های منظم برای اینکار به دکتر مراجعه کنید. به خاطر داشته باشید که واکسن هپاتیت ب یکی از مهم‌ترین واکسن‌هایی است که باید تزریق شود. علائم خطر را به خاطر بسپرید و اگر با آنها مواجه شدید، به دکتر مراجعه کنید.

موارد منع مصرف واکسن هپاتیت b شامل حساسیت‌ها است. اگر به لاتکس حساسیت دارید، به دکتر بگویید. همچنین در صورت ابتلا به بیماری‌های دیگر، حتما به دکتر اعلام کنید. اگر به بیماری هپاتیت ب مبتلا شده باشید، نمی‌توان با تزریق واکسن آن را درمان کرد در واقع واکسن یکی از راه های درمان هپاتیت نیست. این واکسن برای پیشگیری استفاده می‌شود و در این مورد استفاده‌ای ندارد. افرادی که سابقه واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی واکسن یا به هر یک از اجزای آن دارند نباید واکسن را دریافت کنند. در بیماران دارای بیماری حاد متوسط تا شدید، بهتر است تزریق تا بهبود شرایط به تعویق بیفتد. بارداری و شیردهی منع مصرف محسوب نمی‌شوند و واکسن نوترکیب معمولاً ایمن است.

بهترین راه پیشگیری از ابتلا به این بیماری تزریق واکسن است.

واکسن هپاتیت ب برای کودکان

واکسن هپاتیت B برای همه کودکان توصیه می‌شود و معمولا اولین دوز آن از بدو تولد یا اندکی پس از آن شروع می‌شود. این واکسن در پیشگیری از عفونت هپاتیت B که باعث ابتلا به بیماری التهاب کبدی می‌شود، کمک‌کننده است. دوزهای بعدی طبق برنامه کشوری در ماه‌های آتی انجام می‌شود. تکمیل دوره در سال‌های اولیه زندگی، خطر هپاتیت مزمن و عوارض دیررس را به شدت کاهش می‌دهد. در کودکان دارای نقص ایمنی یا وزن تولد بسیار پایین، ممکن است نیاز به برنامه اصلاح‌شده یا اندازه‌گیری تیتر وجود داشته باشد.

از کجا بفهمیم واکسن هپاتیت زدیم؟

هنگامی که بخواهید مجددا این واکسن را تزریق کنید، سطح یا تیتر آنتی بادی در بدن باید اندازه‌گیری شود. اینکار از طریق آزمایش خون انجام می‌شود. برای آگاهی از ابتلا به این بیماری هم می‌توان از آزمایش هپاتیت کمک گرفت. بهترین زمان برای آزمایش هپاتیت معمولا حدود ۴ تا ۱۰ هفته بعد از شک ابتلا به این بیماری است تا آنتی بادی لازم برای مقابله با آن در بدن تولید شده و از طریق تست آزمایشگاهی مشخص شود.

واکسن هپاتیت B تا چند سال بدن را ایمن میکند؟

پس از تکمیل سه دوز، ایمنی معمولاً بلندمدت و پایدار است و در اغلب افراد بیش از ۲۰ سال باقی می‌ماند. حتی با افت تیتر در طول زمان، حافظه ایمنی سلولی موجب پاسخ سریع در مواجهه با ویروس می‌شود و مدت ایمنی واکسن هپاتیت حفظ می‌شود. به طور معمول در افراد سالم نیاز به یادآور دوره‌ای وجود ندارد مگر در گروه‌های خاص پرخطر که پروتکل‌های شغلی اندازه‌گیری تیتر و یادآور را توصیه کرده‌اند. در موارد خاص که نیاز به تزریق واکسن است، باید آنتی بادی این واکسن در بدن بررسی شود و اگر به اندازه‌ی کافی نباشد، دوباره تزریق شود.

دوز واکسن هپاتیت b در بزرگسالان و کودکان چقدر است؟

واکسن هپاتیت B یک واکسن ایمن و مؤثر است که برای پیشگیری از ابتلا به ویروس هپاتیت B تزریق می‌شود. این ویروس می‌تواند باعث بیماری‌های جدی کبدی مانند سیروز و سرطان کبد شود. واکسن هپاتیت B به‌طور معمول در چند دوز به فاصله‌های معین تزریق می‌شود تا ایمنی بلندمدت در برابر ویروس ایجاد کند. دوز واکسن هپاتیت B بسته به سن فرد و وضعیت سلامتی او ممکن است متفاوت باشد.

واکسن هپاتیت b هر چند سال یکبار باید زده شود؟

زمان تزریق واکسن هپاتیت و دوز استاندارد واکسن هپاتیت B در بزرگسالان و کودکان به شرح زیر است:

• نوزادان: ۳ دوز، که معمولا در بدو تولد، ۱ تا ۲ ماه و ۶ تا ۱۸ ماه پس از اولین دوز تجویز می‌شود

• کودکان (سنین ۱۱ تا ۱۵ سال): ۲ دوز

• نوجوانان (سنین ۱۶ سال و بالاتر): ۳ دوز، که دوز دوم ۱ ماه پس از اولین دوز و نوبت سوم ۶ ماه پس از اولین دوز تجویز می‌شود

• بزرگسالان (واکسیناسیون جبرانی): ۳ دوز، با همان برنامه زمانی نوجوانان

• بزرگسالان (گروه‌های پرخطر): ۳ دوز، با همان برنامه زمانی نوجوانان

بعد از واکسن هپاتیت چه باید کرد؟

پس از دریافت واکسن هپاتیت B، اکثر افراد به مراقبت یا درمان خاصی نیاز ندارند. اما جهت اطمینان، مراقبت بعد از واکسن هپاتیت در بزرگسالان و کودکان را در این قسمت برای شما ذکر کردیم:

• عوارض جانبی رایج شامل درد در محل تزریق، تب خفیف یا خستگی هستند. این علائم معمولا طی چند روز خود به خود برطرف می‌شوند. با این حال، اگر عوارض جانبی ادامه پیدا کرد، به اورژانس مراجعه کنید

• تکمیل دوزهای واکسن: برنامه تجویز شده را دنبال کنید

• حفظ یک سبک زندگی سالم: پیروی از یک سبک زندگی سالم مانند ورزش منظم، رژیم غذایی متعادل، استراحت کافی و مدیریت استرس می‌تواند به حمایت از سیستم ایمنی شما کمک کند

واکسن هپاتیت ب با تحریک سیستم ایمنی، از عفونت مزمن هپاتیت B جلوگیری می‌کند.

عوارض واکسن هپاتیت ب چیست؟

عوارض واکسن هپاتیت ب معمولا خفیف و گذرا هستند و در مقایسه با فواید بسیار مهم این واکسن برای پیشگیری از هپاتیت ب و عوارض شدید آن، اهمیت زیادی ندارند. بیشتر افراد بعد از تزریق فقط کمی درد، قرمزی یا سفتی در محل تزریق احساس می‌کنند و ممکن است یکی دو روز کمی خستگی یا بدن‌درد خفیف داشته باشند. این واکنش‌ها نشانه فعال شدن سیستم ایمنی است و معمولا بدون نیاز به درمان خاص خودبه‌خود برطرف می‌شود.

عوارض جدی واکسن هپاتیت ب بسیار نادر هستند و احتمال بروز آنها بسیار کمتر از خطرات خود بیماری هپاتیت ب است که می‌تواند منجر به سیروز و سرطان کبد شود. به همین دلیل، سازمان‌های معتبر مثل سازمان جهانی بهداشت و مراکز کنترل بیماری‌ها در دنیا، واکسیناسیون هپاتیت ب را برای نوزادان و گروه‌های در معرض خطر به طور جدی توصیه می‌کنند. عوارض شایع و احتمالی واکسن هپاتیت ب می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• درد، قرمزی، سفتی یا تورم خفیف در محل تزریق

• احساس خستگی، بی‌حالی یا کمی تب خفیف در یک تا دو روز اول

• سردرد خفیف یا درد عضلات و مفاصل

• تحریک‌پذیری، بی‌قراری یا گریه بیشتر در نوزادان و کودکان

• به ندرت واکنش‌های حساسیتی جدی مانند تنگی نفس، ورم صورت یا کهیر گسترده که معمولا در دقایق یا ساعت‌های اول بعد از تزریق رخ می‌دهد و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد

واکسن هپاتیت B برای کبد چرب مشکل ساز است؟

cdc واکسن‌های هپاتیت ب و هپاتیت آ را برای بیمارانی که مبتلا به بیماری‌های مزمن کبدی مانند کبد چرب هستند توصیه می‌کند. اگر نشانه های کبد چرب را دارید، باید آزمایش‌های لازم برای شما تجویز شود. تصمیم‌گیری درباره زمان تزریق با پزشک و بر اساس وضعیت کبدی انجام می‌شود.

واکسن هپاتیت b در بارداری و شیردهی

واکسن هپاتیت ب برای مادرانی که در معرض ابتلا به این بیماری هستند، توصیه می‌شود و مشکلی ندارد اگر در بارداری تزریق شود. در واقع بهتر است بگوییم که منفعت آن از ضرری که وارد می‌کند بیشتر است. پس باید اینکار انجام شود.

اما در مادران باردار معمولی اینکار انجام نمی‌شود. زیرا همه‌ی متولدین ۷۵ به بعد، واکسیناسیون را کامل انجام داده‌اند. موردی گزارش نشده است که نباید این واکسن را به مادران شیرده تزریق کرد. اگر مادری در معرض بوده باشد، باید این واکسن را تزریق کند.

واکسن هپاتیت ب برای مادرانی که در معرض ابتلا به این بیماری هستند، توصیه می‌شود و مشکلی ندارد اگر در بارداری تزریق شود.

واکسن هپاتیت ب با چه داروهایی تداخل دارد؟

تداخلات دارویی واکسن هپاتیت بی به صورت جدی و شناخته‌شده نیست، اما داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مانند کورتیکواستروئیدهای دوز بالا، شیمی‌درمانی یا داروهای بیولوژیک ممکن است پاسخ ایمنی به واکسن را کاهش دهند. در این موارد، زمان‌بندی تزریق، اندازه‌گیری تیتر و گاهی دوزهای اضافی با نظر پزشک برنامه‌ریزی می‌شود. برخی از داروهایی که ممکن است با واکسن هپاتیت ب تداخل داشته باشند، شامل موارد زیر هستند:

• سیکلوسپورین‌ها cyclosporine

• تاکرولیموس‌ها tacrolimus

• داروهای شیمی درمانی cancer chemotherapy

• کورتیکواستروئید‌ها مانند پردنیزون (corticosteroids (prednisone

اگر هر کدام از این داروها را مصرف می‌کنید، حتما با پزشک خود در میان بگذارید تا بهترین تصمیم برای شما گرفته شود.

اطلاعات دارویی واکسن هپاتیت ب

می‌توانید جدول زیر را مطالعه کنید و در یک نگاه با اسامی واکسن هپاتیت ب، تداخلات دارویی آن و عوارضش آشنا شوید.

اطلاعات دارویی واکسن هپاتیت ب

نتیجه گیری

واکسن هپاتیت B دستاوردی مؤثر در کاهش بار جهانی بیماری‌های کبدی است و تزریق آن از بدو تولد، در برنامه واکسیناسیون بسیاری از کشورها گنجانده شده است. ایمنی حاصل از سه دوز کامل واکسن معمولاً طولانی‌مدت است و از بروز هپاتیت مزمن و عوارضی مانند سیروز یا سرطان کبد جلوگیری می‌کند. رعایت فاصله بین نوبت‌ها و انجام یادآور در گروه‌های پرخطر اهمیت زیادی دارد. واکسن از نوع غیرفعال بوده و حتی در دوران بارداری و شیردهی نیز ایمن است. عوارض آن اغلب خفیف و موقت است. آگاهی عمومی، تکمیل برنامه واکسیناسیون و همکاری مراکز بهداشتی، سه ستون اصلی کنترل مؤثر هپاتیت B در جامعه به شمار می‌روند.

پرسش‌های متداول

واکسن هپاتیت ب در چند سالگی زده میشود؟

واکسن هپاتیت B به طور معمول از بدو تولد تزریق می‌شود. در بسیاری از کشورها، این واکسن در سه دوز به فاصله‌های ۰، ۱ و ۶ ماه به نوزادان داده می‌شود. در صورت عدم دریافت واکسن در زمان تولد، افراد بزرگتر نیز می‌توانند واکسن هپاتیت B را دریافت کنند، معمولاً در سنین ۱ تا ۱۸ سال، و حتی برای بزرگسالان در معرض خطر نیز تجویز می‌شود.

واکسن هپاتیت بی در نوزادان تزریق می‌ شود؟

بله، واکسن هپاتیت B در نوزادان از بدو تولد تزریق می‌شود. این واکسن معمولاً در بیمارستان و بلافاصله پس از تولد به نوزاد تزریق می‌شود. دوز اول واکسن هپاتیت B در مدت زمان ۱۲ ساعت اول زندگی نوزاد زده می‌شود. سپس، دو دوز دیگر به فاصله‌های ۱ و ۶ ماه از دوز اول تزریق می‌شود تا ایمنی بلندمدت ایجاد شود. این برنامه واکسیناسیون برای پیشگیری از ابتلا به ویروس هپاتیت B و مشکلات جدی کبدی در آینده ضروری است.

خرید واکسن هپاتیت ب در ایران از کجا انجام می شود؟

در ایران، واکسن هپاتیت B از طریق داروخانه‌ها، مراکز بهداشتی و درمانی، و کلینیک‌های خصوصی قابل تهیه است. این واکسن معمولاً در مراکز بهداشت دولتی به‌صورت رایگان برای نوزادان، کودکان و گروه‌های پرخطر مانند کارکنان بهداشتی تزریق می‌شود. همچنین، در داروخانه‌های معتبر و تحت نظارت وزارت بهداشت نیز می‌توان این واکسن را تهیه کرد. علاوه بر این، برخی مراکز درمانی خصوصی و کلینیک‌ها نیز واکسن هپاتیت B را به‌صورت خصوصی با هزینه مشخص به بیماران ارائه می‌دهند. برای اطمینان از دسترسی به واکسن و اطلاعات دقیق‌تر، مشورت با پزشک یا تماس با مراکز بهداشتی توصیه می‌شود.

واکسن هپاتیت ب چند سال دوام دارد؟

ایمنی پس از دوره کامل در بیشتر افراد طولانی‌مدت و بیش از ۲۰ سال پایدار است. حتی اگر تیتر آنتی‌بادی کاهش یابد، حافظه ایمنی سلولی حفاظت ایجاد می‌کند. در گروه‌های پرخطر، اندازه‌گیری تیتر و یادآور هدفمند توصیه می‌شود.