آزمایش مدفوع چیست؟ بررسی انواع، مراحل انجام و تفسیر نتایج آن

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آزمایش مدفوع به شناسایی مشکلات گوارشی، عفونت‌، انگل‌ و بیماری‌ های التهابی کمک میکند. در این مقاله با نحوه انجام و نکات مهم آزمایش آشنا شوید.

آنچه در این مقاله می‌خوانید

آزمایش مدفوع یک تست ساده برای تشخیص بیماری‌های گوارشی مانند انواع عفونت‌، التهاب‌ و اختلالات جذب مواد غذایی است. افرادی که علائمی مانند اسهال مزمن، خون در مدفوع یا درد شکم دارند باید این آزمایش را انجام دهند. نتایج تست مدفوع به تشخیص دقیق بیماری کمک کرده و روند درمان را تسریع می‌کند.

آزمایش مدفوع یکی از تست‌های تشخیصی مهم برای بررسی سلامت دستگاه گوارش است. از این آزمایش برای شناسایی عفونت‌های ویروسی، باکتریایی و انگلی، التهاب روده، وجود خون مخفی و چربی و حتی غربالگری سرطان روده استفاده می‌شود. نمونه‌گیری در این تست معمولا در خانه انجام شده و به آزمایشگاه تحویل داده می‌شود. تفسیر نتایج توسط پزشک می‌تواند به تشخیص مشکلاتی مثل اسهال مزمن، سوء جذب، بیماری‌های التهابی روده و بسیاری از بیماری‌های دیگر کمک کند. اما نکات مهم قبل و بعد از انجام آزمایش مدفوع چیست؟

آزمایش مدفوع برای چیست؟

آزمایش مدفوع به پزشکان کمک می‌کند تا وجود عفونت‌ها، خون مخفی، التهاب، یا سایر ناهنجاری‌های دستگاه گوارش را تشخیص دهند. این آزمایش‌ می‌تواند در تشخیص بیماری‌هایی مانند عفونت‌های باکتریایی، ویروسی یا انگلی، بیماری‌های التهابی روده و حتی سرطان روده بزرگ مؤثر باشد.​

آزمایش مدفوع سه نوبته برای چیست؟

در برخی بیماران، برای افزایش دقت تشخیص نوع بیماری، نمونه‌برداری از مدفوع در سه نوبت جداگانه انجام می‌شود. این روش در تشخیص عفونت‌های انگلی مانند ژیاردیا یا کریپتوسپوریدیوم که انگل‌ها ممکن است به تدریج در مدفوع ظاهر شوند، تاثیر زیادی دارد.

انواع آزمایشات مدفوع

به طور کلی آزمایش مدفوع شامل آزمایش خون مخفی در مدفوع، کشت مدفوع، آزمایش انگل در مدفوع، آزمایش کالپروتکتین مدفوعی، آزمایش آنتی ژن مدفوعی و آزمایش DNA مدفوع است. یک آزمایش ساده مدفوع می‌تواند از تحقیقات غیر ضروری آزمایشگاهی جلوگیری کند.

انواع آزمایش مدفوع

۱. آزمایش خون مخفی در مدفوع

آزمایش خون مخفی مدفوع یا FOBT می‌تواند مقادیر کمی از خون را که با چشم غیر مسلح قابل نیز مشاهده نیست، تشخیص دهد. خون مخفی در مدفوع ممکن است نشان‌دهنده ابتلا به سرطان روده بزرگ، پولیپ در روده بزرگ یا راست روده باشد. البته همه ی سرطان‌ها یا پولیپ‌ها باعث خونریزی نمی‌شوند.

آزمایش خون مخفی در مدفوع فقط می‌تواند وجود یا عدم وجود خون را تشخیص دهد اما نمی‌تواند تعیین کند که چه چیزی باعث خونریزی شده و منشا خونریزی از کجاست. اگر خونریزی از منابع دیگری باشد مانند زخم معده، بواسیر (هموروئید) یا حتی خون بلعیده شده از دهان یا بینی، آزمایش ممکن است مثبت شود.

۲. آزمایش کشت مدفوع

برای کشت مدفوع، نمونه مدفوع در محیط کشت مخصوص کشت داده می‌شود تا عوامل بیماری‌زایی که در مدفوع وجود دارند رشد کرده و در زیر میکروسکوپ بررسی شوند. آزمایش کشت مدفوع به شناسایی باکتری‌ها و انگلی‌هایی کمک می‌کند که ممکن است باعث ایجاد مشکلاتی مانند اسهال شده باشند. مدفوع همچنین می تواند از نظر وجود عفونت‌های ویروسی مورد بررسی قرار گیرد.

آزمایش کشت مدفوع همچنین می‌تواند وجود باکتری‌های زیر تشخیص دهد:

• هلیکوباکتر پیلوری (که با زخم معده و سرطان معده مرتبط است)

• گونه‌های کمپیلوباکتر

• گونه سالمونلا

• گونه شیگلا

• اشریشیا کلی

• کلستریدیوم دیفیسیل

• آئروموناس

• پلسیوموناس

• یرسینیا انتروکولیتیکا

• گونه های ویبریو

آزمایش کشت مدفوع زمانی درخواست داده می‌شود که فرد علائم و نشانه‌های عفونت دستگاه گوارش را داشته باشد:

• اسهال (که بیش از چند روز طول بکشد و حاوی خون یا مخاط باشد)

• درد و گرفتگی شکم

• حالت تهوع و استفراغ

• تب

• علائم شدید کم آبی و عدم تعادل الکترولیت‌ها

• افراد بسیار جوان، سالخورده یا دارای سیستم ایمنی ضعیف

• عفونت‌هایی که بدون درمان برطرف نمی‌شوند

۳. آزمایش انگل در مدفوع

از این آزمایش، برای تشخیص وجود انگل در نمونه مدفوع و کمک به تشخیص عفونت دستگاه گوارش استفاده می‌شود. از آنجا که دلیل زیادی برای عفونت‌های دستگاه گوارش وجود دارد، می‌توان از آزمایش انگل در مدفوع همراه با آزمایش‌های دیگر مانند کشت مدفوع، برای تشخیص بیماری استفاده کرد.

آزمایش انگل در مدفوع در این شرایط درخواست داده می‌شود:

• اسهال طولانی مدت

• درد شکم

• حالت تهوع و استفراغ

• خون و مخاط در مدفوع

• علائم و نشانه‌های طولانی مدت یا عفونتی که بدون درمان برطرف نمی‌شوند

• مسافرت به خارج از کشور، به‌خصوص به کشورهایی که از نظر منابع آب آشامیدنی آلوده هستند

• اگر اخیرا از آب رودخانه یا دریاچه نوشیدید

• ارتباط با فردی که دارای عفونت انگلی هستند (مانند یکی از اعضای خانواده)

کاربرد انواع تست مدفوع

۴. اندازه‌ گیری کالپروتکتین در مدفوع

کالپروتکتین پروتئینی است که دارای اثرات تعدیل‌کننده سیستم ایمنی و ضدمیکروبی است. این پروتئین در نمونه‌های بافتی، مایعات بدن و مدفوع یافت می‌شود. کالپروتکتین مدفوع در بیماری‌های التهابی روده (IBD)، عفونت‌های باکتریایی، برخی از عفونت‌های انگلی و سرطان روده بزرگ افزایش می‌یابد.

سطح کالپروتکتین مدفوع با توجه به سن متفاوت است. افزایش سطح کالپروتکتین در مدفوع نشان می‌دهد که التهاب به احتمال زیاد در روده وجود دارد اما محل یا علت آن را نشان نمی‌دهد. به طور کلی، میزان افزایش کالپروتکتین با شدت التهاب ارتباط مستقیم دارد:

• طبیعی: کمتر از ۵۰ μg/g

• حد واسط: ۵۱ تا ۱۲۰ μg/g

• غیرطبیعی: بیشتر از ۱۲۰ μg/g

تست مدفوع برای تشخیص انگل، خون مخفی و التهاب روده انجام می‌شود.

۵. آزمایش آنتی ژن مدفوع

در این آزمایش، ماده ژنتیکی (دی ان ای یا آر ان ای) یا سم تولیدی توسط ارگانیسم بررسی می‌شود. میکروب‌هایی که در تست آنتی ژن مدفوع قابل شناسایی هستند عبارت‌اند از:

• هلیکوباکترپیلوری

• روتاویروس

• آدنو ویروس

• ژیاردیا

• آنتاموبا

• کلستریدیوم دیفیسیل

۶. آزمایش مولکولی مدفوع

آزمایش DNA مدفوع برای غربالگری سرطان روده بزرگ یا پولیپ‌های پیش سرطانی در افراد بدون علائم انجام می‌شود. اگر تغییرات غیر طبیعی DNA در سرطان روده بزرگ، پولیپ‌های پیش سرطانی یا علائم خون در نمونه مدفوع مشاهده شود، آزمایش مثبت ارزیابی می‌شود. در غیر این صورت، نتیجه آزمایش منفی است.

چرا آزمایش مدفوع انجام می شود؟

در آزمایش مدفوع نمونه‌هایی از مدفوع برای تشخیص بیماری‌های دستگاه گوارش بررسی می‌شود. آزمایش مدفوع اطلاعات زیادی در مورد مشکلات دستگاه گوارش، سوءتغذیه، انواع عفونت‌ و سرطان را در اختیار متخصص داخلی و متخصص گوارش قرار می‌دهد.

به طور کلی، آزمایش مدفوع برای تشخیص بیماری‌های زیر انجام می‌شود:​

• خونریزی‌های مخفی در دستگاه گوارش

• عفونت‌های باکتریایی (مانند سالمونلا، شیگلا)

• عفونت‌های ویروسی (مانند روتاویروس)

• عفونت‌های انگلی (مانند ژیاردیا)

• بیماری‌های التهابی روده (مانند کرون، کولیت اولسراتیو)

• سرطان روده بزرگ

قیمت آزمایش مدفوع

آزمایش مدفوع جز آن دسته از آزمایش‌هایی محسوب می‌شود، که قیمت زیادی ندارد. تعیین هزینه آزمایش مدفوع به نوع آزمایش بستگی داشته و این آزمایش‌ها کمی با هم تفاوت دارند. برای تعیین قیمت دقیق بهتر است، نسخه پزشک را به آزمایشگاه نشان دهید. این نوع آزمایش تحت پوشش بیمه قرار گرفته و هزینه آن تا حدودی کمتر می‌شود.

قیمت آزاد هزینه انواع آزمایش مدفوع ۱۴۰۴ عبارت است از:

• آزمايش كشت مدفوع و آنتي‌بيوگرام: ۱۲۰ هزار تومان

• اندازه گيری کمی كوپروپورفيرين مدفوع: حدود ۴۰ هزار تومان

• اندازه گيری کمی اوروبيلينوژن در مدفوع: ۷۰ هزار تومان

تست مدفوع ممکن است در چکاپ کامل یا همراه با تست‌های دیگر انجام شود.

نکات مهم در آزمایش مدفوع: خواندن برگه آزمایش مدفوع

در برگه آزمایش مدفوع، نتایج معمولا به صورت منفی (Negative) یا مثبت (Positive) گزارش می‌شوند. نتیجه منفی به این معنا است که مورد غیرطبیعی پیدا نشده است، در حالی که نتیجه مثبت نشان‌دهنده وجود ناهنجاری یا عامل بیماری‌زا است. در برخی موارد، نتایج ممکن است به صورت مشکوک یا غیرقطعی گزارش شوند که نیاز به بررسی‌های بیشتر دارد.​

نتایج طبیعی و غیرطبیعی در آزمایش مدفوع

تفسیر آزمایش مدفوع

به دلیل اینکه نتایج تست می‌توانند تحت تاثیر عوامل مختلف مانند رژیم غذایی قرار بگیرند، تفسیر نتایج آزمایش مدفوع باید توسط پزشک انجام شود. وجود خون، مخاط، یا عوامل بیماری‌زا در مدفوع نیاز به بررسی‌های بیشتر و گاهی انجام آزمایش‌های تکمیلی دارد.​ موارد زیر نیز در زمان بررسی نتیجه تست اهمیت زیادی دارد:

• مقادیر بالای چربی در آزمایش کشت مدفوع ممکن است به علت بیماری‌هایی مانند پانکراتیت، بیماری سلیاک، فیبروز کیستیک یا اختلالات دیگر باشد که روی جذب چربی‌ها تاثیر می‌گذارند.

• وجود الیاف و فیبرهای گوشت هضم نشده در مدفوع ممکن است به علت پانکراتیت باشد.

• کاهش PH (اسیدی) ممکن است در اثر جذب پایین کربوهیدرات یا چربی ایجاد شود. مدفوع با pH بالا (قلیایی) ممکن است به معنی التهاب در روده (کولیت)، سرطان یا استفاده از آنتی‌بیوتیک باشد.

• خون در مدفوع ممکن است در اثر خونریزی در دستگاه گوارش دیده شود. اگر بیش از ۱۰۰ میلی لیتر خون از دستگاه گوارش فوقانی دفع شود، مدفوع سیاه و تیره می‌شود. علاوه بر خونریزی، مدفوع سیاه رنگ ممکن است به دلیل مصرف آهن یا بیسموت ایجاد شود. مدفوع قرمز رنگ در خونریزی دستگاه گوارش تحتانی مشاهده می‌شود.

• حضور گلبول‌های سفید خون در مدفوع ممکن است در اثر التهاب روده مانند کولیت اولسراتیو یا عفونت باکتریایی ایجاد شود.

میزان نرمال هلیکوباکتر پیلوری در آزمایش مدفوع

میزان نرمال هلیکوباکتر پیلوری در آزمایش مدفوع به صورت منفی (Negative) یا آنتی‌ژن دیده نشد (Not detected / Not seen) گزارش می‌شود. یعنی در نتیجه آزمایش، نباید هیچ آنتی‌ژنی از باکتری Helicobacter pylori شناسایی شود.

اگر نتیجه مثبت (Positive / Detected) باشد، نشان‌دهنده عفونت فعال با این باکتری در معده است و نیاز به درمان دارویی با آنتی‌بیوتیک دارد.

مقدار نرمال هلیکوباکتر در تست مدفوع، منفی یا خیلی کم است.

تشخیص سرطان روده با آزمایش مدفوع

آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT) یا تست FIT می‌تواند وجود خون پنهان را که از پولیپ‌ها یا تومورهای روده بزرگ ناشی شده تشخیص دهد. این آزمایش‌ بخشی از غربالگری سرطان روده یا کولورکتال است.

معنی not seen در آزمایش مدفوع

اصطلاح Not seen یعنی هیچ اثری از آن مورد خاص به عنوان مثال انگل، آنتی‌ژن یا خون مخفی، در نمونه مدفوع دیده نشده. به عبارتی، نتیجه آزمایش در آن بخش نرمال است.

معنی formed در آزمایش مدفوع

Formed یعنی مدفوع به شکل طبیعی و قالب‌دار است. این حالت نشانه عملکرد خوب دستگاه گوارش و نبود اسهال یا یبوست است.

معنی consistency در آزمایش مدفوع

Consistency به قوام یا بافت مدفوع اشاره دارد. در برگه آزمایش، ممکن است به صورت Formed، Loose، Soft یا Watery توصیف شود که نشانگر نوع حرکت روده است.

معنی soft در آزمایش مدفوع

Soft یعنی مدفوع قوامی نرم دارد و نه خیلی سفت و نه آبکی است. این مورد معمولا نشانه‌ی عملکرد طبیعی یا ملایم گوارش است اما در برخی موارد می‌تواند به اسهال خفیف اشاره کند.

RBC و WBC بالا در تست مدفوع، نشانه التهاب یا عفونت است.

rbc و wbc در آزمایش مدفوع

وجود گلبول‌های قرمز (RBC) یا سفید (WBC) در مدفوع نشانه التهاب، عفونت یا خونریزی در دستگاه گوارش است. در حالت طبیعی این سلول‌ها نباید در مدفوع دیده شوند.

جواب آزمایش مدفوع چند روز طول میکشد؟

نتیجه آزمایش مدفوع معمولا بین ۱ تا ۳ روز کاری آماده می‌شود. در برخی تست‌های تخصصی مانند کشت یا بررسی انگل، این زمان ممکن است تا ۵ روز هم طول بکشد.

در آزمایش مدفوع رنگ مدفوع نشانه چیست؟

رنگ طبیعی مدفوع معمولا قهوه‌ای است که به دلیل وجود بیلی‌روبین و صفرا ایجاد می‌شود. تغییر رنگ مدفوع می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات گوارشی باشد. در جدول زیر می‌توانید با ویژگی‌های رنگ مدفوع آشنا شوید:

مشخصات رنگ مدفوع

نحوه جمع آوری نمونه مدفوع چگونه است؟

قبل از جمع کردن مدفوع ادرار کنید تا نمونه مدفوع با ادرار مخلوط نشود. حتما قبل از دست زدن به مدفوع دستکش بپوشید و دستتان را بعد از استفاده از ان بشویید. مدفوع می‌تواند حاوی میکروب‌هایی باشد که باعث انتشار عفونت می‌شوند.

نمونه را از کاسه توالت جمع نکنید و بهتر است به صورت مستقیم داخل ظرف بریزید. همچنین کاغذ توالت، آب یا صابون را با نمونه مدفوع مخلوط نکنید. بهتر است نمونه را در یخچال و جدا از مواد غذایی نگهداری کنید و آن را در سریع‌ترین زمان به آزمایشگاه ببرید.

درب ظرف را ببندید. نام خود، نام پزشک و تاریخ جمع آوری مدفوع را روی ظرف بنویسید و برای جمع آوری نمونه، هر بار از یک ظرف متفاوت استفاده کنید.

بایدها و نباید های قبل از انجام تست مدفوع

قبل از انجام آزمایش مدفوع، رعایت برخی نکات می‌تواند دقت نتایج را افزایش دهد. مصرف برخی داروها یا خوراکی‌ها ممکن است نتیجه را تغییر دهد، بنابراین رعایت توصیه‌های پزشک ضروری است.

نکات مهم قبل از تست مدفوع

قبل از آزمایش مدفوع چه نخوریم؟

قبل از آزمایش مدفوع، از مصرف مواد غذایی مانند گوشت قرمز، سبزیجات برگ‌سبز تیره و ویتامین C خودداری کنید. این مواد می‌توانند نتیجه آزمایش خون مخفی در مدفوع را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین از مصرف مکمل‌های آهن نیز خودداری کنید.

برای آزمایش مدفوع باید ناشتا بود؟

معمولا برای آزمایش مدفوع نیازی به ناشتایی نیست. مگر اینکه پزشک خواسته باشد که برای برخی آزمایشات خاص (مثل بررسی چربی مدفوع)، ناشتا باشید.

برای افزایش دقت تست، قبل از آزمایش مدفوع گوشت قرمز و دارو نخورید.

نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر

آزمایش مدفوع روشی ساده، بدون درد و مؤثر برای بررسی وضعیت دستگاه گوارش است. این آزمایش می‌تواند به تشخیص زودهنگام بیماری‌هایی مانند عفونت، التهاب، اختلالات جذب یا حتی سرطان کمک کند. اگر دچار علائمی مثل اسهال طولانی‌مدت، درد شکم، خون در مدفوع یا تغییر رنگ آن هستید، بهتر است حتما با بهترین دکتر گوارش و کبد ایران یا بهترین دکتر داخلی ایران مشورت کنید. تشخیص زودهنگام همیشه قدمی مهم برای درمان بهتر و سریع‌تر است.

پرسش‌های متداول

آزمایش انگل در مدفوع در چه شرایطی درخواست داده می شود؟

آزمایش انگل در مدفوع معمولا در صورت مشاهده علائمی مانند اسهال مزمن، درد شکم، نفخ، کاهش وزن یا وجود خون و مخاط در مدفوع درخواست می‌شود. این آزمایش برای شناسایی عفونت‌های انگلی مفید است.

fat droplets در آزمایش مدفوع چیست؟

Fat droplets (قطرات چربی) در آزمایش مدفوع نشان‌دهنده مشکلات جذب چربی در روده‌ها است. این اتفاق می‌تواند به مشکلاتی مانند بیماری‌های پانکراس یا اختلالات جذب اشاره داشته‌باشد.

آزمایش مدفوع را تا چند ساعت میتوان نگه داشت؟

آزمایش مدفوع باید در مدت کوتاهی بعد از جمع‌آوری به آزمایشگاه ارسال شود. معمولا ظرف ۲۴ ساعت باید نمونه آزمایش به آزمایشگاه برسد تا دقت آن حفظ شود.

برای آزمایش مدفوع چه باید کرد؟

برای انجام آزمایش مدفوع باید نمونه‌ای از مدفوع خود را در ظرف مخصوص جمع‌آوری کنید و آن را به آزمایشگاه ارسال کنید. همچنین، قبل از آزمایش از مصرف مواد غذایی خاص که نتیجه را تحت تأثیر قرار می‌دهند خودداری کنید.

rbc در آزمایش مدفوع باید چند باشد؟

گلبول‌های قرمز (RBC) در آزمایش مدفوع نباید مشاهده شود. اگر RBC در آزمایش مدفوع موجود باشد، ممکن است نشان‌دهنده خونریزی در دستگاه گوارش باشد که نیاز به بررسی بیشتر دارد.

آزمایش مدفوع برای کارت بهداشت ضروری است؟

آزمایش مدفوع یکی از آزمایش‌های ضروری برای دریافت کارت بهداشت است. این آزمایش برای بررسی وجود انگل‌ها، باکتری‌ها، ویروس‌ها و سایر میکروارگانیسم‌هایی که ممکن است روی سلامت دستگاه گوارش تأثیر بگذارند، انجام می‌شود. نتایج این آزمایش برای تأیید سلامت فرد و جلوگیری از انتقال بیماری‌های گوارشی به دیگران اهمیت دارد.​

در آزمایش مدفوع چه چیزی مشخص میشود؟

آزمایش مدفوع می‌تواند اطلاعاتی درباره وجود خون مخفی، عفونت‌های باکتریایی، انگل‌ها، التهاب یا اختلالات جذب مواد غذایی ارائه دهد.

آزمایش مدفوع دقیق‌ تر است یا کولونوسکوپی؟

آزمایش مدفوع برای شناسایی مشکلات گوارشی مفید است اما کولونوسکوپی دقیق‌تر است و به پزشک امکان مشاهده مستقیم روده را می‌دهد.

تست مدفوع چه زمانی در خواست می‌ شود؟

آزمایش مدفوع برای بررسی مشکلات گوارشی مانند اسهال مزمن، خونریزی از دستگاه گوارش، عفونت‌های باکتریایی یا انگلی، اختلالات جذب مواد غذایی و التهاب روده درخواست می‌شود.

آیا میتوان از ظرف نمونه‌ گیری مدفوع مجددا استفاده کرد؟

خیر، هر بار که آزمایش مدفوع انجام می‌دهید، باید از ظرف نمونه‌گیری جدید استفاده کنید. استفاده مجدد از ظرف می‌تواند منجر به آلودگی نمونه و نتیجه نادرست شود.

آیا در دوران پریودی میتوان آزمایش مدفوع داد؟

در دوران پریودی بهتر است از انجام آزمایش مدفوع خودداری کنید، به‌خصوص اگر آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT) دارید، زیرا خون‌ریزی می‌تواند نتیجه آزمایش را تغییر دهد.