سقط مکرر، علت، عوارض و روش درمان آن چیست؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

سقط مکرر به حالتی گفته می‌شود که یک زن دو یا چند بارداری متوالی را قبل از هفته بیستم از دست بدهد. این وضعیت معمولاً به دلیل اختلالات کروموزومی جنین، ناهنجاری‌های ساختاری رحم، مشکلات هورمونی مانند کم‌کاری تیروئید، اختلالات انعقادی یا بیماری‌های خودایمنی ایجاد می‌شود و در برخی موارد علت مشخصی پیدا نمی‌شود. سقط مکرر می‌تواند علاوه بر آسیب جسمی، باعث آسیب روحی شود. تشخیص دقیق علت از طریق بررسی‌های تخصصی انجام می‌شود تا شانس بارداری سالم در آینده افزایش یابد.

سقط مکرر وضعیتی است که در آن بارداری دو یا چند بار به‌طور متوالی از دست می‌رود. تصور کنید فردی یک بارداری سالم داشته اما در بارداری‌های بعدی با توقف رشد جنین روبه‌رو می‌شود؛ این الگو دیگر یک اتفاق تصادفی ساده نیست و نیاز به بررسی دارد. گاهی علت به مشکلات ژنتیکی مربوط است و گاهی به اختلالات هورمونی یا ساختمانی رحم. شناخت دقیق علت، شانس بارداری موفق آینده را افزایش می‌دهد. در ادامه این مطلب با مهم‌ترین دلایل علمی، عوارض و روش درمان این وضعیت آشنا می‌شویم.

سقط مکرر یعنی چه؟

سقط مکرر به از دست رفتن دو یا چند بارداری متوالی قبل از هفته بیستم گفته می‌شود. بر اساس تعریف علمی انجمن‌هایی مانند انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا (ASRM)، بروز دو سقط جنین پیاپی برای شروع ارزیابی پزشکی کافی است، هرچند در گذشته سه سقط متوالی معیار تشخیص بود. این وضعیت نسبتاً نادر است و حدود ۱ تا ۲ درصد زوج‌ها را درگیر می‌کند. بررسی تخصصی معمولاً بعد از وقوع دو سقط پشت‌سرهم آغاز می‌شود و شامل ارزیابی ژنتیکی، هورمونی، ساختمانی رحم و اختلالات انعقادی است تا علت زمینه‌ای شناسایی و مدیریت شود.

سقط مکرر ثانویه چیست؟

سقط جنین مکرر ثانویه به حالتی گفته می‌شود که فرد پس از داشتن حداقل یک بارداری موفق، دچار دو یا چند سقط متوالی شود. در این وضعیت، بارداری قبلی سالم بوده اما در بارداری‌های بعدی اختلالی ایجاد شده که نیاز به بررسی تخصصی دارد.

سقط مکرر بدون دلیل نیازمند بررسی پزشکی دقیق است تا عوامل پنهان شناسایی شوند.

تفاوت بین سقط منفرد و سقط مکرر

سقط منفرد به از دست رفتن یک بارداری گفته می‌شود که معمولاً به‌صورت اتفاقی و اغلب به دلیل ناهنجاری‌های کروموزومی جنین رخ می‌دهد و در بیشتر موارد تکرار نمی‌شود. اما سقط مکرر زمانی مطرح می‌شود که دو یا چند بارداری پیاپی از دست برود؛ در این حالت احتمال وجود یک علت زمینه‌ای افزایش می‌یابد و بررسی تخصصی ضروری است.

علت سقط مکرر چیست؟

دلایل احتمالی زیادی برای سقط مکرر وجود دارد. متاسفانه پزشکان همیشه نمی‌توانند علت سقط جنین را دریابند. برخی عوارض بارداری باعث سقط جنین شده و در صورت تشخیص می‌توان اقداماتی انجام داد. اما با این‌ وجود برخی زوج‌هایی که تجربه سقط جنین مکرر داشته‌اند، شانس خوبی برای بچه دار شدن در آینده دارند.

برخی از رایج‌ترین علل سقط مکرر عبارتند از:

• سقط بخاطر مشکل کروموزومی

• ناهنجاری‌های ساختاری رحم

• سندرم آنتی‌فسفولیپید و اختلالات انعقادی

• بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس و سقط مکرر

• اختلالات هورمونی (مانند کم کاری تیروئید و سقط مکرر)

• سن بالای مادر

• سقط مکرر بدون دلیل یا با دلایل ناشناخته

جدول زیر، علل و عوارض سقط جنین به صورت مکرر را نشان می‌دهد.

جدول علل و عوارض سقط مکرر

۱. سقط مکرر بخاطر مشکل کروموزومی

در تعدادی از موارد، یک یا هر دو زوج ممکن است مکرراً کروموزوم غیر طبیعی را منتقل کنند. این موضوع باعث سقط جنین مکرر می‌شود. باتوجه به سابقه سقط جنین، ممکن است به زن و‌ مرد آزمایش خون برای بررسی ناهنجاری‌های کروموزومی (که با نام کاریوتایپینگ معروف است) پیشنهاد شود. اگر آزمایشات مشکلی را نشان داد، باید زن و مرد برای آزمایشات بیشتر به متخصص ژنتیک بالینی ارجاع داده شوند.

۲. مشکلات رحمی علت سقط های مکرر

ناهنجاری‌های ساختاری رحم یکی از علل مهم سقط مکرر هستند. وجود سپتوم (تیغه داخل رحم)، فیبروم‌های بزرگ داخل حفره رحم، چسبندگی‌های داخل رحمی یا ناهنجاری‌های مادرزادی می‌تواند مانع لانه‌گزینی طبیعی جنین یا خون‌رسانی مناسب به جفت شود. در چنین شرایطی، حتی اگر لقاح به‌درستی انجام شود، محیط رحم برای ادامه رشد جنین مناسب نخواهد بود.

متن انگلیسی:
In the past, a woman might never know why she lost two or more pregnancies in a row. But today, an accurate diagnosis is possible in about 60 percent of cases. The most commonly identified causes include uterine problems, hormonal disorders and genetic abnormalities
ترجمه فارسی:
در گذشته شاید یک زن هرگز نمی‌فهمید که چرا دو یا چند بارداری را پشت سر هم از دست داده است. اما امروزه تشخیص دقیق حدود 60 درصد موارد امکان پذیر است. شایع‌ترین علل شناسایی شده شامل مشکلات رحمی، اختلالات هورمونی و ناهنجاری‌های ژنتیکی است.

به نقل از سایت yalemedicine

۳. سقط مکرر به دلیل سندرم آنتی‌ فسفولیپید و اختلالات انعقادی

برخی از اختلالات لخته شدن خون مانند سندرم آنتی فسفولیپید می‌توانند باعث چسبندگی خون و سقط مکرر شوند. این اختلالات نادر سیستم ایمنی بر جریان خون به جفت تأثیر گذاشته و ممکن است باعث ایجاد لخته شود. این لخته‌ها نیز از عملکرد مناسب جفت جلوگیری می‌کند. این امر می‌تواند باعث محرومیت نوزاد از اکسیژن و مواد مغذی ضروری شود که ممکن است منجر به سقط جنین شود.

غربالگری برای آنتی‌بادی‌های ضد فسفولیپید به‌عنوان بخشی از ارزیابی تخصصی در زنان با سابقه سه یا بیشتر سقط مکرر توصیه می‌شود.

۴. بیماری‌ های خودایمنی دلیل سقط مکرر

در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به اشتباه علیه بافت‌های خودی واکنش نشان می‌دهد. یکی از مهم‌ترین این اختلالات در سقط تکرارشونده، سندرم آنتی‌فسفولیپید است که باعث افزایش لخته‌شدن خون در عروق جفت می‌شود و خون‌رسانی به جنین را مختل می‌کند. بیماری‌هایی مانند لوپوس هم می‌توانند خطر سقط را افزایش دهند.

دلایل زیادی برای سقط مکرر وجود دارد که باید زیر نظر یک پزشک بررسی شوند.

۵. اختلالات هورمونی و سقط مکرر

تعادل هورمونی برای حفظ بارداری ضروری است. کم‌کاری تیروئید، دیابت کنترل‌نشده، افزایش پرولاکتین یا اختلال در ترشح پروژسترون می‌تواند محیط مناسب برای رشد جنین را مختل کند. برای مثال، کاهش پروژسترون ممکن است مانع تثبیت لانه‌گزینی شود.

بیماری‌های تیروئیدی با افزایش خطر سقط جنین و سایر عوارض بارداری مرتبط است. انجام آزمایشات لازم برای اطمینان از عملکرد سالم تیروئید قبل از بارداری بسیار مهم است.

۶. سیستم ایمنی و سقط جنین مکرر

سیستم ایمنی در بارداری باید تعادل ظریفی برقرار کند تا جنین را به‌عنوان بافت بیگانه پس نزند. هرگونه اختلال در این تعادل می‌تواند باعث اختلال در لانه‌گزینی یا آسیب به جفت شود. برخی اختلالات ایمنی با افزایش التهاب یا ایجاد لخته در عروق جفت همراه‌اند. ارزیابی تخصصی در موارد مشکوک ضروری است.

۷. سن بالای مادر

با افزایش سن کیفیت تخمک کاهش می‌یابد و احتمال ناهنجاری‌های کروموزومی در جنین بیشتر می‌شود. این اختلالات یکی از شایع‌ترین دلایل سقط در سه‌ماهه اول هستند. همچنین ذخیره تخمدانی و عملکرد هورمونی با افزایش سن تغییر می‌کند که می‌تواند احتمال سقط مکرر را افزایش دهد. مشاوره قبل از بارداری در این گروه سنی اهمیت زیادی دارد.

۸. سقط مکرر بدون دلیل یا با دلایل ناشناخته

در بعضی موارد، با وجود بررسی‌های کامل، علت مشخصی برای سقط مکرر پیدا نمی‌شود. این وضعیت به معنای غیرقابل‌درمان بودن نیست. بسیاری از این زنان در بارداری‌های بعدی بدون مداخله خاص، بارداری موفق خواهند داشت. با این حال، پیگیری منظم و مراقبت تخصصی در اوایل بارداری ضروری است تا هر عامل احتمالی به‌موقع مدیریت شود.

۹. عوامل خطر سقط مکرر جنین

برخی شرایط احتمال بروز سقط تکرارشونده را افزایش می‌دهند و لزوماً علت مستقیم نیستند. عوامل خطر سقط مکرر جنین شامل بیماری‌های مزمن مانند دیابت و تیروئید است. سبک زندگی ناسالم، استرس شدید و مصرف سیگار یا الکل نیز خطر سقط مکرر را افزایش می‌دهند. شناسایی این عوامل به پیشگیری کمک می‌کند.

عوامل خطر سقط مکرر جنین عبارتند از:

• چاقی یا کم‌وزنی شدید

• مصرف سیگار و الکل

• دیابت کنترل‌نشده

• سابقه خانوادگی اختلالات ژنتیکی

۱۰. علت سقط مکرر در ماه اول بارداری

سقط‌های ماه اول معمولاً به دلیل ناهنجاری‌های کروموزومی جنین رخ می‌دهند. در این مرحله، تقسیم سلولی و تشکیل اندام‌های اولیه بسیار حساس است و هر اختلال ژنتیکی می‌تواند رشد را متوقف کند. همچنین اختلالات هورمونی شدید یا مشکلات انعقادی درمان‌نشده ممکن است در همان هفته‌های ابتدایی باعث از دست رفتن بارداری شوند و علت سقط مکرر در ماه اول بارداری باشند.

علت سقط مکرر در ماه اول بارداری می‌تواند ناشی از اختلالات هورمونی، مشکلات ساختاری رحم یا عوامل ژنتیکی باشد.

عوارض سقط مکرر چیست؟

سقط مکرر علاوه بر آسیب جسمی، می‌تواند اثرات روانی ایجاد کند. از نظر جسمی، خطر کم‌خونی، عفونت یا آسیب به بافت رحم در موارد مداخله جراحی وجود دارد. از نظر روانی، اضطراب، افسردگی، احساس گناه و ترس از بارداری مجدد شایع است. تکرار سقط می‌تواند روابط زوجین را نیز تحت فشار قرار دهد. به همین دلیل، حمایت روانی در کنار درمان پزشکی برای جلوگیری یا درمان عوارض و خطرات سقط جنین اهمیت زیادی دارد.

عوارض سقط مکرر معمولا شامل موارد زیر می‌شود:

• کم‌خونی

• عفونت رحمی

• چسبندگی داخل رحم

• اضطراب و افسردگی

• ترس از بارداری مجدد

سقط مکرر و نازایی

سقط جنین مکرر با نازایی متفاوت است. در نازایی، لقاح یا بارداری رخ نمی‌دهد؛ اما در سقط مکرر، بارداری ایجاد می‌شود اما ادامه نمی‌یابد. با این حال، برخی علل مانند مشکلات رحم یا اختلالات هورمونی می‌توانند در هر دو نقش داشته باشند.

روش تشخیص و لیست آزمایشات سقط مکرر

تشخیص سقط تکرارشونده با بررسی دقیق شرح حال، سوابق بارداری و معاینه آغاز می‌شود. سپس ارزیابی‌های تصویربرداری برای بررسی ساختار رحم انجام می‌شود. آزمایش‌های خونی برای بررسی هورمون‌ها، اختلالات انعقادی و بیماری‌های خودایمنی درخواست می‌شود. در برخی موارد، آزمایش ژنتیک و کاریوتایپ برای زوجین توصیه می‌شود. هدف این بررسی‌ها یافتن علت قابل‌درمان و کاهش احتمال تکرار سقط است.

تشخیص سقط جنین مکرر به کمک برخی از آزمایشات امکان‌پذیر است. این آزمایشات عبارتند از:

• آزمایش ژنتیک برای سقط های مکرر

• آزمایش کاریوتایپ سقط مکرر

• آزمایش انعقادی برای سقط مکرر

• سونوگرافی و ارزیابی رحم

• آزمایش‌های هورمونی

• تست‌های تیروئید

• قند خون

• بررسی ترومبوفیلی در موارد خاص

در سقط مکرر، جنین معمولاً قبل از هفته 20 بارداری از بین می‌رود و وزن آن به زیر ۵۰۰ گرم می‌رسد.

برای درمان سقط مکرر چه باید کرد؟

درمان سقط مکرر وابسته به علت زمینه‌ای است. اگر اختلال انعقادی وجود داشته باشد، درمان با داروهای ضدانعقاد آغاز می‌شود. مشکلات هورمونی با تنظیم دارویی کنترل می‌شوند و ناهنجاری‌های رحم در صورت لزوم جراحی می‌شوند. در موارد با علت ناشناخته، مراقبت دقیق در اوایل بارداری و بررسی منظم اهمیت دارد. مشاوره پیش از بارداری و اصلاح سبک زندگی هم نقش مهمی در بهبود نتیجه و مراقبت های بعد از سقط جنین دارد.

متن انگلیسی:
If you have had 3 or more miscarriages in row, you should be referred to a specialist unit dedicated to managing recurrent miscarriage. You can have tests and investigations to find a possible reason. “The two most important things are to not blame yourselves and not to give up hope.
ترجمه فارسی:
اگر 3 یا بیشتر سقط جنین متوالی داشته‌اید، باید به مرکز تخصصی در زمینه سقط مکرر مراجعه کنید. برای یافتن دلیل احتمالی سقط جنین می‌توانید آزمایش و بررسی‌های تشخیصی انجام دهید. دو چیز مهم این است که خودتان را سرزنش نکنید و امیدتان را از دست ندهید.

به نقل از سایت tommys

۱. داروهای سقط مکرر چیست؟

داروهای سقط مکرر بر اساس علت تجویز می‌شوند. در اختلالات انعقادی، هپارین (آمپول زیرجلدی) و آسپرین با دوز پایین برای جلوگیری از لخته‌شدن خون استفاده می‌شود. در کمبود پروژسترون، شیاف یا قرص پروژسترون تجویز می‌شود. در کم‌کاری تیروئید، لووتیروکسین مصرف می‌شود. تجویز آمپول سقط مکرر تنها زمانی انجام می‌شود که مشکل انعقادی یا ایمنی تأیید شده باشد و باید زیر نظر متخصص باشد.

۲. درمان قطعی سقط مکرر ممکن است؟

در برخی موارد مانند ناهنجاری‌های رحمی یا اختلالات هورمونی، با درمان مناسب می‌توان مشکل را برطرف کرد. اما در مواردی که علت ناشناخته است، درمان قطعی مشخصی وجود ندارد. با این حال، حتی در این شرایط نیز احتمال بارداری موفق در آینده بالا است و بسیاری از زوج‌ها بدون مداخله پیچیده به نتیجه مطلوب می‌رسند.

۳. سقط تکرارشونده و ای وی اف

IVF همراه با بررسی ژنتیکی جنین پیش از انتقال می‌تواند احتمال سقط را کاهش دهد. با این حال، IVF درمان همه موارد سقط مکرر نیست و فقط در شرایط خاص توصیه می‌شود. به زبان ساده، IVF با PGT تنها در شرایط خاص ژنتیکی (مثلاً بازآرایی کروموزومی والدین) ممکن است مطرح شود اما نمی‌توان آن را درمان عمومی همه موارد سقط مکرر دانست.

انجام روش‌های درمان سقط مکرر جنین برای تجربه یک بارداری سالم از سمت پزشک توصیه می‌شود.

۴. سقط مکرر و رحم اجاره ای

رحم اجاره‌ای معمولاً در مواردی مطرح می‌شود که مشکل اصلی مربوط به ساختار یا عملکرد رحم باشد و امکان اصلاح آن وجود نداشته باشد. تصمیم‌گیری در این زمینه نیازمند مشاوره تخصصی و بررسی دقیق است.

۵. سقط مکرر و هیستروسکوپی

کاربردهای هیستروسکوپی شامل بازگرداندن آناتومی حفره رحم، تشخیص و درمان پاتولوژی‌های آناتومیکی مادرزادی رحم و ارزیابی ناباروری است. علاوه بر این، هیستروسکوپی می‌تواند به درمان و‌ کنترل سقط مکرر جنین کمک کند. بسیاری از ناهنجاری‌های شناسایی شده قابل درمان هستند و ممکن است نتیجه بارداری بعدی را بهبود بخشند. 

۶. درمان سقط مکرر در طب سنتی ممکن است؟

از دیدگاه طب سنتی، یکی از علل سقط جنین ضعف و کم خونی مادر است. با شروع بارداری ضعف، سستی، بی حالی و بی حسی انگشتان در برخی خانم‌ها دیده می‌شود. این علائم تا حدی طبیعی است اما موارد شدید می‌تواند منجر به ضعف جنین و سقط شود. بنابراین رفع کم خونی و تقویت مادر به ویژه با تمرکز روی تغذیه و ورزش ضروری است. چند نمونه غذای مقوی و خونساز برای قبل از بارداری عبارتند از: 

• حلیم با گوشت بره

• شربت آبلیمو و عسل

• مربای به

• زرده تخم مرغ عسلی

• مربای زردک (برای خانم‌های سرد مزاج)

• سویق

علاوه‌براین خانم‌هایی که با بیماری‌های رحم و نامنظم بودن چرخه قاعدگی اقدام به بارداری می‌کنند، ممکن است در حین بارداری دچار مشکلاتی شوند. خونریزی زیاد قاعدگی، سوء مزاج‌های سرد و تر رحم (با ترشحات زیاد در غیر قاعدگی)، عفونت‌های رحمی و تاخیر در قاعدگی با راهکارهای طب سنتی قابل درمان هستند.

مورد دیگر نیز دفع سموم بدن است. یکی از راه‌های دفع مواد زائد در خانم‌ها خروج مواد با خون قاعدگی است. از آنجایی که با شروع بارداری امکان دفع خون وجود ندارد، اگر بدن مادر مملوء از مواد زائد باشد، دچار مشکلات زیادی از جمله اختلال در اشتها و بیماری‌های پوستی خواهد شد.

طب سنتی ممکن است به تقویت سلامت عمومی کمک کند اما هیچ تضمینی برای پیشگیری از سقط مکرر وجود ندارد و استفاده بدون نظر پزشک خطرناک است.

۷. بارداری موفق بعد از سقط مکرر

بسیاری از زنان پس از چند سقط تکرارشونده موفق به بارداری مجدد بعد از سقط جنین می‌شوند. رعایت توصیه‌های پزشک، بررسی علل زمینه‌ای و حمایت از سلامت جسم و روان، احتمال بارداری موفق را افزایش می‌دهد. تمرکز بر تغذیه مناسب، کنترل استرس و مراقبت‌های قبل از بارداری هم نقش مهمی دارد.

عوارض سقط جنین مکرر در ماه اول شامل ضعف جسمی، کم‌خونی و افزایش خطر مشکلات باروری در آینده است.

نتیجه گیری

سقط مکرر وضعیتی چندعاملی است که می‌تواند ناشی از مشکلات ژنتیکی، هورمونی، رحمی یا ایمنی باشد. تشخیص دقیق از طریق بررسی‌های تخصصی و انتخاب درمان متناسب با علت، شانس بارداری سالم را افزایش می‌دهد. مراجعه به یک دکتر فوق تخصص سقط مکرر و انتخاب بهترین دکتر سقط مکرر در تهران یا هر شهر دیگر باید بر اساس تجربه، دسترسی به امکانات تشخیصی کامل و رویکرد علمی باشد. پیگیری منظم و مشاوره تخصصی راه اصلی موفقیت در بارداری آینده است.

پرسش‌های متداول

آیا سیگار می تواند علت سقط مکرر باشد؟

سیگار با کاهش خون‌رسانی به جفت، افزایش استرس اکسیداتیو و اختلال در کیفیت تخمک و اسپرم، ممکن است خطر سقط را افزایش دهد. ترک سیگار پیش از بارداری یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه است.

شایعترین دلیل سقط های مکرر چیست؟

در سقط مکرر، در حدود نیمی از موارد علت دقیق شناخته نمی‌شود و اگر علت ژنتیکی قابل‌شناسایی باشد، معمولاً مربوط به ناهنجاری ژنتیکی در جنین نه در والدین است.

علت سقط مکرر در هفته ششم چیست؟

در هفته ششم، قلب جنین تازه شروع به تپیدن می‌کند و رشد سلولی بسیار سریع است. بیشترین علت سقط مکرر در هفته ششم، ناهنجاری‌های کروموزومی است که مانع ادامه رشد طبیعی می‌شود. همچنین مشکلات انعقادی یا هورمونی کنترل‌نشده می‌تواند در همین مرحله باعث توقف بارداری شود.

بهترین مرکز درمان سقط مکرر کجاست؟

مرکز مناسب درمان سقط مکرر باید دارای تیم چندتخصصی شامل متخصص زنان، ژنتیک، غدد و ایمونولوژی باشد. دسترسی به آزمایشگاه ژنتیک پیشرفته، تصویربرداری دقیق و خدمات مشاوره روان‌شناسی از ویژگی‌های ضروری است.