علت خودکشی چیست و چگونه از خودکشی جلوگیری کنیم؟
منبع: https://rasanika.com
آنچه در این مقاله میخوانید
خودکشی یکی از جدیترین مسائل سلامت روان در جهان است که میتواند در هر سن و هر طبقه اجتماعی رخ دهد. بسیاری از افرادی که به دنبال راهای خودکشی یا عباراتی مانند بهترین راه خودکشی در اینترنت جستجو میکنند، در واقع به دنبال پایان دادن به درد روانی خود هستند، نه پایان زندگی. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان با افکار خودکشی درگیر هستید، بدانید که کمک وجود دارد و درمان موثر است. شناخت علائم، باورهای غلط و اقدام به موقع میتواند جان یک انسان را نجات دهد. علت جستجو در مورد خودکشی میتواند ترکیبی از عوامل روانی، اجتماعی، و بیولوژیکی مانند افسردگی شدید، احساس ناامیدی، تجربه آسیبهای روحی، یا مشکلات مالی و خانوادگی باشد. برای جلوگیری از خودکشی، شناخت علائم هشداردهنده مانند انزوا، صحبت درباره مرگ، یا تغییرات شدید رفتاری اهمیت دارد.
گاهی فشار زندگی آنقدر سنگین میشود که فرد احساس میکند هیچ راه خروجی وجود ندارد. در این شرایط ممکن است ذهن به سمت جستجوی عباراتی مانند راحت ترین راه خودکشی یا خودکشی با قرص برود. اما حقیقت این است که پشت این جستجوها، اغلب درد عمیق، ناامیدی و احساس تنهایی قرار دارد. خودکشی یکی از مهمترین مشکلات بهداشت اجتماعی و از ۱۰ علت اصلی مرگ در جهان شناخته میشود. خودکشی یک انتخاب ناگهانی و ساده نیست، بلکه نتیجه مجموعهای از عوامل روانی، اجتماعی و زیستی است. خبر خوب این است که در بیشتر موارد، این مسیر قابل پیشگیری است. شناخت علائم هشداردهنده آن و شروع درمان حرفهای بهترین مسیر برای کنترل افکار مربوط به خودکشی هستند در این مقاله بررسی میکنیم علت خودکشی چیست و چگونه میتوان از آن جلوگیری کرد.
خودکشی چیست؟
خودکشی به معنای اقدام آگاهانه برای پایان دادن به زندگی خود است که معمولاً در نتیجهی فشارهای روانی، اجتماعی یا مشکلات حلنشده رخ میدهد. این پدیده یک مشکل پیچیده است که میتواند از ترکیب عوامل بیولوژیکی، روانشناختی، اجتماعی و محیطی ناشی شود. افسردگی، اضطراب شدید، اختلالات روانی مانند اختلال دوقطبی، یا تجربههای تلخ زندگی همچون از دست دادن عزیزان، شکستهای عاطفی یا مشکلات مالی، از علل رایج خودکشی هستند.
افرادی که به خودکشی فکر میکنند، اغلب احساس ناامیدی عمیق و ناتوانی در یافتن راهحل برای مشکلاتشان دارند. این افکار میتوانند با نشانههایی مانند انزوا، تغییرات شدید در خلقوخو، صحبت مکرر درباره مرگ، یا بخشیدن وسایل شخصی همراه باشند. خودکشی نهتنها بر فرد بلکه بر خانواده، دوستان و جامعه نیز تأثیر عمیقی میگذارد. از این رو، پیشگیری از آن نیازمند آگاهی عمومی و ارائه حمایتهای مناسب است.
برای کاهش خطر خودکشی، باید به علائم هشداردهنده توجه کرد و فرد را به دریافت کمک حرفهای از روانپزشکان، مشاوران یا مراکز حمایتی تشویق کرد. ایجاد محیطی امن، حمایت عاطفی و تقویت امید به آینده از جمله راههای مؤثر در پیشگیری هستند. خودکشی قابل پیشگیری است و مداخلهی بهموقع میتواند جانهای بسیاری را نجات دهد.
تفاوت افکار خودکشی با اقدام به خودکشی چیست؟
افکار خودکشی به معنای فکر کردن به مرگ یا آرزوی نبودن است، بدون اینکه لزوما فرد برنامهای برای اقدام داشته باشد. این افکار میتوانند گذرا یا مداوم باشند و شدت آنها متفاوت است. بسیاری از افراد در دورههایی از زندگی ممکن است چنین افکاری را تجربه کنند. اقدام به خودکشی زمانی رخ میدهد که فرد از مرحله فکر عبور کرده و برای آسیب زدن به خود برنامهریزی یا اقدام عملی انجام دهد. تفاوت این دو مرحله بسیار مهم است، زیرا مداخله در مرحله افکار خودکشی بسیار موثرتر و سادهتر از زمانی است که فرد وارد فاز اقدام شده است.
اگر فردی را دیدید که تمایل به خودکشی دارد، با شماره تلفن ۱۲۳ اورژانس اجتماعی یا ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی تماس بگیرید و رایگان مشاوره بگیرید.
خودکشی در دین
در تمامی ادیان خودکشی نهی شده و گناه محسوب میشود. باورهای فرهنگی رایج در مورد خودکشی در تمامی کشورها این عمل را یک ضعف تلقی کرده و آن را یک راهحل اشتباه برای فرار از درد میدانند. در ادیان مختلف خودکشی به دلیل آسیب به بدن یک گناه بزرگ محسوب میشود. زندگی یک موهبت از طرف خدا است و ازبینبردن آن نوعی عدم قدردانی از نعمتهای خدا بهحساب میآید. همین موضوع باعث شده بسیاری از انسانها در زمان مشکلات و فشارهای زندگی از خودکشی و آسیب به خود منصرف شوند.
باورهای غلط و رایج در مورد خودکشی
اعتقادات نادرست زیادی درباره خودکشی وجود دارد که میتواند روند پیشگیری را مختل کند. برخی تصور میکنند کسانی که درباره خودکشی صحبت میکنند فقط به دنبال جلب توجه هستند، در حالی که صحبت درباره مرگ میتواند یک هشدار جدی باشد. از دیگر باورهای غلط این است که اگر کسی به دنبال بهترین روش خودکشی یا قرص برای خودکشی جستجو میکند، حتما تصمیم قطعی گرفته است.
در واقع، بسیاری از این جستجوها نشانه فریاد کمک است. همچنین این تصور که صحبت کردن درباره خودکشی باعث افزایش احتمال آن میشود، از نظر علمی تایید نشده است. گفتگوی باز و همدلانه میتواند عامل نجاتبخش باشد. برخی از این باورهای غلط عبارتاند از:
افرادی که در مورد خودکشی صحبت میکنند، واقعاً این کار را انجام نمیدهند. این باور کاملاً غلط است. بسیاری از افراد قبل از خودکشی سرنخ یا هشدار دادهاند. حتی جملات و اشارات غیرمستقیم به مرگ میتواند از علائم این مشکل باشد. مانند: «وقتی من رفتم پیشمان میشوی»
هرکسی که سعی میکند خود را بکشد، دیوانه است. این باور هم اشتباه است و بسیاری از این افراد روانپریش یا دیوانه نیستند. بسیاری از آنها ناامید، افسرده، ناراحت و غمگین هستند. این ناراحتی و درد عاطفی لزوماً به معنای بیماری روانی نیست.
اگر کسی در خودکشی مصمم باشد، هیچچیز مانع او نمیشود. اما واقعیت اینطور نیست. انگیزه پایاندادن به زندگی دائمی نیست. حتی یک فرد بسیار افسرده هم ممکن است، احساسات متغیری نسبت به تمایل به زندگی و مرگ داشته باشد. این افراد بهجای تمایل به مرگ فقط میخواهند، درد را متوقف کنند و این درد از راههای دیگری هم میتواند متوقف شود.
افرادی که مرگ را انتخاب میکنند، تمایلی به کمکگرفتن از دیگران ندارند. درصورتیکه این موضوع واقعیت ندارد. بسیاری از افراد قبل از خودکشی به دنبال کمک هستند. مطالعات نشان میدهد، بیش از نیمی از قربانیان در ۶ ماه قبل از مرگ به دنبال کمک روانشناس بودهاند.
صحبت در مورد خودکشی میتواند، به شخص ایده بدهد. این باور غلط است. شما با صحبت در مورد این موضوع به کسی ایده نمیدهید. صحبت صریح و صادقانه در مورد این افکار و احساسات میتواند یک زندگی را نجات دهد.
شناخت نشانههای خودکشی برای پیشگیری از این اتفاق مهم است.
انواع خودکشی
خودکشی میتواند اشکال مختلفی داشته باشد و بر اساس انگیزه، برنامهریزی و شرایط روانی فرد دستهبندی شود. برخی موارد با برنامهریزی طولانی انجام میشوند و برخی دیگر به صورت تکانشی و ناگهانی رخ میدهند. شناخت انواع خودکشی به متخصصان کمک میکند تا راهکارهای پیشگیری مناسبتری طراحی کنند. بسیاری از موارد با درمان اختلالات زمینهای و حمایت اجتماعی قابل پیشگیری هستند. امیل دورکیم، جامعه شناس برجسته، ۴ نوع اصلی خودکشی را شناسایی کرده است که هر کدام بر اساس رابطه فرد با جامعه انجام میشوند:
خودکشی خودخواهانه: این نوع آسیبزدن به خود زمانی اتفاق میافتد که فرد احساس انزوا و تنهایی را تجربه میکند. افرادی که احساس میکنند از حمایت دوستان و خانواده جدا شدند ممکن است خودکشی را تنها راه فرار از تنهایی عمیق خود بدانند.
خودکشی فداکارانه: برخلاف خودکشی خودخواهانه، خودکشی فداکارانه ناشی از ارتباطات اجتماعی بیشازحد قوی است. افراد در چنین مواردی ممکن است زندگی خود را برای یک اتفاق بزرگتر فدا کنند.
خودکشی آنومیک یا نابهنجار: این اتفاق در دورههای تحولات اجتماعی یا اقتصادی رخ میدهد. تحمل مقدار زیادی استرس، میتواند افراد را به سمت خودکشی به عنوان وسیلهای برای فرار هدایت کند.
خودکشی سرنوشت ساز: شرایطی مانند بردهداری یا انتظارات شدید اجتماعی میتواند خودکشی را بهعنوان یک گزینه مناسب برای فرار از وضعیت فرد نشان دهد.
خودکشی تکانشی چیست و چرا خطرناک است؟
خود کشی تکانشی بدون برنامهریزی قبلی و در واکنش به یک بحران یا احساس شدید رخ میدهد. این نوع رفتار معمولا در شرایطی مانند مشاجره، شکست عاطفی یا مصرف الکل و مواد اتفاق میافتد. خطرناک بودن این نوع خودکشی به این دلیل است که فاصله بین فکر و اقدام بسیار کوتاه است. محدود کردن دسترسی به وسایل خطرناک و ایجاد تاخیر در تصمیم میتواند جان فرد را نجات دهد.
علائم خودکشی و تمایل فرد به استفاده از روش های خودکشی
تمایل به خودکشی با علائم هشداردهنده مانند صحبت در مورد کشتن خود شروع میشود. درصورتیکه در مورد این علائم آگاهی داشته باشید، میتوانید برای درمان و پیشگیری از اتفاق افتادن آن اقدامات لازم را انجام دهید. هر یک از موارد زیر ممکن است زنگ خطری باشد که باید به آن توجه کرد. البته این نکته را در نظر داشته باشید که این علائم هشداردهنده همیشه وجود ندارند و در افراد مختلف متفاوت هستند. این نشانهها ممکن است کلامی، رفتاری یا احساسی باشند. توجه به این علائم میتواند فرصت مداخله ایجاد کند. برخی افراد نیت خود را بیان میکنند، درصورتیکه برخی دیگر افکار و احساسات خود را از بقیه مخفی نگه میدارند:
صحبت در مورد خودکشی: جملاتی مانند «من خودم را میکشم»، «ایکاش من مرده بودم» یا «ایکاش من به دنیا نمیآمدم». یا بیان اینکه که هیچ دلیلی برای ادامه زندگی ندارد.
صحبتکردن در مورد احساس تنهایی، ناامیدی و یا گیرافتادن
جستجوی مکرر درباره راهای خودکشی یا قرص های خودکشی
تهیه وسایلی برای آسیب به خود مثل نگهداری قرص
کنارهگیری از اجتماعات و تمایل بهتنهایی زندگی کردن
بخشیدن وسایل شخصی باارزش
وجود نوسانات خلقی، احساسات شدید و هیجانات در یک روز و دلسردی شدید در روز دیگر
تمایل به خشونت
احساس گرفتاری یا ناامیدی در موقعیتهای خاص
تنظیم وصیتنامه و واگذاری اموال گرانقیمت به اعضای خانواده یا دوستان
افزایش مصرف الکل یا مواد مخدر
تغییر روال عادی زندگی از جمله تغییر در الگوی غذا خوردن و خوابیدن مانند افزایش یا کاهش شدید خواب شبانه یا افزایش یا کاهش شدید اشتها و در نتیجه کاهش یا افزایش وزن
انجام کارهای خطرناک مثل رانندگی بدون احتیاط
خداحافظی از اطرافیان طوری که انگار دیگر آنها را نخواهد دید
تغییرات شخصیتی یا اضطراب شدید بهخصوص زمانی که همراه با یکی از علائم ذکر شده قبلی باشد
برخی نشانهها نیاز به اقدام فوری دارند. اگر فرد برنامه مشخصی برای خودکشی بیان کند یا درباره خودکشی با قرص و تهیه قرص خودکشی صحبت کند، باید موضوع را جدی گرفت. در چنین شرایطی، تنها گذاشتن فرد، بیاهمیت دانستن صحبتهای او یا سرزنش کردن میتواند خطر را افزایش دهد. تماس با مراکز اورژانس روانپزشکی یا همراهی فرد تا دریافت کمک حرفهای ضروری است.
اگر فردی را دیدید که تمایل به خودکشی دارد، با شماره تلفن ۱۲۳ اورژانس اجتماعی یا ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی تماس بگیرید و رایگان مشاوره بگیرید.
خطر خودکشی با انواع داروها: علائم خودکشی با قرص
مطالعهای که بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳ میلادی انجام شد نشان داد که مسکنها، تببرها، داروهای ضدافسردگی و داروهای ضد روانپریشی بیشترین داروهایی هستند که در خودآزاری استفاده میشود. افراد جوانتر معمولاً در اقدام به خودکشی از داروهای ضدافسردگی استفاده میکنند درحالیکه افراد مسن بیشتر از داروهای خوابآور استفاده میکنند.
در برخی موارد کودکان، نوجوانان و جوانان زیر ۲۵ سال هنگام شروع مصرف داروهای ضدافسردگی بهویژه در چند هفته اول یا هنگام تغییر دوز، با افکار خودکشی مواجه شده یا رفتارهای مربوط به آن در فرد افزایش پیدا میکند. بااینحال به این نکته توجه کنید که داروهای ضدافسردگی در بلندمدت با بهبود خلقوخو احتمال آسیب به خود را کاهش میدهند. علائم مسمومیت دارویی در سنین مختلف عبارت است از:
کاهش سطح هوشیاری
تنگ شدن مردمکها
مشکلات تنفسی
کاهش فشارخون
شلشدن ماهیچهها
تغییرات خلق
خوابآلودگی و سرگیجه
بیقراری
تهوع و استفراغ
تشنج
توهم
علائم خودکشی | علت |
تهیه وسایلی برای آسیب به خود مثل نگهداری قرص | سابقه اقدام به خودکشی |
احساس اندوه و لذتنبردن از زندگی | افسردگی حاد |
نوسانات خلقی | تجربه زورگویی یا تبعیض |
تمایل به خشونت | ازدستدادن یکی از عزیزان |
علت و نشانههای خودکشی
علت خودکشی چیست؟
خودکشی معمولا نتیجه یک علت واحد نیست. بیشتر افرادی که درگیر افکار خودکشی میشوند، مجموعهای از فشارهای روانی و اجتماعی را همزمان تجربه میکنند. گاهی فرد سالها با انواع افسردگی، اضطراب یا آسیبهای حلنشده زندگی میکند و ناگهان یک بحران مثل جدایی، ورشکستگی یا از دست دادن عزیزان، این فشار را به نقطه انفجار میرساند. در این حالت، ذهن ممکن است به اشتباه تصور کند تنها راه پایان دادن به درد، پایان دادن به زندگی است.
از طرف دیگر، در بسیاری از موارد، فکر کردن به راهای خودکشی یا جستجوی عباراتی مثل بهترین راه خودکشی یا قرص برای خودکشی، لزوما به معنای تصمیم قطعی نیست. این رفتار در خیلی از افراد یک نوع فریاد کمک است. فرد دنبال راهی برای خاموش کردن رنج خود میگردد و چون احساس میکند هیچکس او را نمیفهمد، به اینترنت پناه میبرد. خودکشی ممکن است مربوط به روابط ژنتیکی باشد. در بسیاری از افرادی که خود را میکشند یا افکار کشتن خود را دارند، سابقه خودکشی خانوادگی دیده میشود. روانشناسان مواجهه با شرایط سخت را علت اصلی آسیب به خود میدانند. افراد معمولاً به علت یکی از موارد زیر تمایل به خودکشی پیدا میکنند:
سابقه اقدام به خودکشی
اختلال روانی زمینهای و ترومای روحی مانند افسردگی حاد، اختلال استرس پس از سانحه یا اختلال دوقطبی
تجربه زورگویی یا تبعیض
انواع مختلف سوءاستفاده از جمله تجاوز، سوءاستفاده خانگی، جسمی یا جسمی
ازدستدادن یکی از عزیزان
پایان یک رابطه
درد یا بیماری جسمی طولانیمدت
سازگار نشدن با تغییرات بزرگ مثل بازنشستگی یا اخراج
مشکلات مالی
مشکلات مسکن از جمله بیخانمانی
انزوا یا تنهایی
زندان رفتن
تجربه موقعیت استرسزا مانند خدمت سربازی یا کنکور
احساس ناکافی بودن یا شکست در یک مسیر
اعتیاد به مواد مخدر
بارداری، زایمان یا افسردگی بعد از زایمان
مشکوک شدن به هویت جنسی یا جنسیت خود
فشارهای فرهنگی مانند ازدواج اجباری
سابقه خانوادگی اختلالات روانی، سوءمصرف مواد، خشونت جسمی یا جنسی
اگر فردی را دیدید که تمایل به خودکشی دارد، با شماره تلفن ۱۲۳ اورژانس اجتماعی یا ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی تماس بگیرید و رایگان مشاوره بگیرید.
دلایل خودکشی در نوجوانان و جوانان چیست؟
نوجوانان و جوانان بیشتر از هر گروه دیگری درگیر احساسات شدید و تغییرات سریع روانی میشوند. این دوره از زندگی معمولا با فشارهای تحصیلی، مقایسههای اجتماعی، بحران هویت و تجربه اولین شکستهای عاطفی همراه است. وقتی مهارتهای مدیریت هیجان هنوز کامل نشده باشد، یک اتفاق مثل شکست عشقی یا تحقیر در مدرسه میتواند برای نوجوان به اندازه یک فاجعه غیرقابل تحمل تجربه شود و او را به سمت افکار خودکشی سوق دهد.
در این سن، نقش شبکههای اجتماعی هم بسیار پررنگ است. نوجوان ممکن است با دیدن زندگیهای ظاهرا کامل دیگران، احساس کند عقب افتاده یا بیارزش است. همچنین قلدری، تهدید، شایعهسازی یا فشار همسالان میتواند زمینه افسردگی و ناامیدی را تشدید کند. در چنین شرایطی، اگر خانواده یا مدرسه علائم هشدار را جدی نگیرند، خطر بالا میرود. در شرایطی ممکن است خودکشی یه دنبال مشکلات روانی نوجوانان موضوعی غیرقابلحل باشد، درصورتیکه آن مشکل برای بزرگسالان بیاهمیت جلوه کند.
علل خودکشی در افراد مسن
یکی از گروههای سنی که در معرض خطر آسیب به خود به دلیل بیماریهای روحی مانند افسردگی قرار دارند، افراد بالای ۶۵ سال هستند. در سالمندان، علت خودکشی معمولا با احساس تنهایی، کاهش کیفیت زندگی و بیماریهای جسمی مزمن ارتباط دارد. بسیاری از افراد مسن پس از بازنشستگی یا فوت همسر، دچار خلأ عاطفی و کاهش ارتباط اجتماعی میشوند. اگر فرد احساس کند دیگر برای کسی مهم نیست یا بودنش بار اضافه برای خانواده است، این افکار میتواند به افسردگی و تمایل به مرگ تبدیل شود.
نکته مهم این است که افسردگی در سالمندان گاهی به شکل غم آشکار دیده نمیشود و بیشتر با علائمی مثل بیحوصلگی، بیخوابی، دردهای جسمی مبهم یا کاهش اشتها خودش را نشان میدهد. همین موضوع باعث میشود اطرافیان دیرتر متوجه بحران شوند. توجه به سلامت روان سالمندان و حفظ ارتباط عاطفی با آنها، نقش بسیار مهمی در پیشگیری دارد. مهمترین عواملی که میتواند از علل آسیب در این گروه سنی باشد عبارتاند از:
مرگ یکی از عزیزان، انزوا و تنهایی
بیماری جسمی، ناتوانی یا درد جسمی
تغییرات اساسی در زندگی مثل بازنشستگی یا ازدستدادن استقلال
ازدستدادن هدف در زندگی
متن انگلیسی:
Suicide is death caused by self-harm with the goal of dying.
ترجمه فارسی:
خودکشی نوعی خودآزاری با هدف مرگ است.به نقل از سایت my.clevelandclinic
بیماری روانی و خودکشی
بیماریهای روانی یکی از مهمترین عوامل زمینهساز خودکشی هستند، اما باید این موضوع را درست فهمید. داشتن اختلال روانی به معنای این نیست که فرد حتما خودکشی میکند، بلکه به این معناست که اگر درمان مناسب انجام نشود، خطر افزایش پیدا میکند. افسردگی، اختلال دوقطبی، اسکیزوفرنی، اختلالات اضطرابی و برخی اختلالات شخصیت میتوانند احتمال افکار خودکشی را بالا ببرند.
در بسیاری از افراد، افکار خودکشی در زمان اوج علائم بیماری ظاهر میشود. مثلا در افسردگی شدید، فرد احساس میکند هیچ آیندهای وجود ندارد. در اختلال دوقطبی، تصمیمهای تکانشی ممکن است خطرناک شوند. در برخی موارد، توهم یا افکار پارانویید میتواند فرد را به اقدامهای آسیبزا سوق دهد. خبر مهم این است که درمان دارویی و رواندرمانی در کاهش خطر خودکشی بسیار موثر است و نباید از آن ترسید.
افسردگی و اختلالات روانی از مهمترین علل خودکشی هستند.
خودکشی با سو مصرف مواد و الکل
۴۰ تا ۶۰ درصد از کسانی که در اثر خودکشی میمیرند در هنگام مرگ مست هستند. خطر خودکشی در مصرفکنندگان مواد مخدر و الکل در مقایسه با افراد عادی بیشتر است و بیشتر در جوانان اتفاق میافتد. مشکلات سوءمصرف الکل و مواد مخدر از چند جهت باعث تقویت افکار آسیب رساندن به خود میشود:
مسمومیت با مواد مخدر یا الکل ممکن است با افزایش پرخاشگری، اختلال در قضاوت و کاهش مهارتها باعث افزایش خطر خودکشی شود.
استفاده از موادی مانند الکل باعث افزایش کشندگی برخی از داروها میشود.
افرادی که به مواد وابسته هستند معمولا دارای تعدادی از عوامل خطر دیگر برای خودکشی مثل بیخانمانی هستند.
اختلال استفاده از مواد در میان افراد تکانشی (impulsive) و افرادی که رفتارهای پرخطر دارند، باعث خودآزاری میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر خودکشی هستند؟
خطر خودکشی در همه افراد وجود دارد، اما برخی افراد به دلیل شرایط خاص، بیشتر در معرض این بحران قرار میگیرند. مهم است بدانیم این موضوع قابل شناسایی است و با اقدام درست میتوان جلوی بسیاری از موارد را گرفت. اگر فردی در اطراف شما چند عامل خطر را همزمان داشته باشد، لازم است موضوع را جدیتر پیگیری کنید. خودکشی تبعیض قائل نیست و میتواند هرکسی را در هر مکان و هر زمانی گرفتار کند. اما عوامل خاصی وجود دارد که میتواند در افزایش خطر خودکشی مؤثر باشد از جمله:
افرادی که سابقه اقدام قبلی به خودکشی دارند
کسانی که افسردگی شدید یا اختلال دوقطبی دارند
افرادی که در سوگ سنگین یا شکست عاطفی شدید هستند
کسانی که تنهایی و انزوای اجتماعی طولانی دارند
افراد دارای سوءمصرف الکل یا مواد مخدر
کسانی که خشونت خانگی یا سوءاستفاده را تجربه کردهاند
افرادی که به تازگی شغل یا موقعیت اجتماعی خود را از دست دادهاند
کسانی که به شکل مداوم راههای خودکشی یا قرصهای خودکشی را جستجو میکنند
افرادی که دسترسی آسان به داروهای پرخطر یا وسایل آسیبزا دارند
سنین بین ۱۵ تا ۲۴ سال یا بالای ۶۰ سال
اگر شما هم یکی از افراد دستهی بالا هستید و درگیر فکر خودکشی هستید، وقت آن است که با یک روانشناس حرفهای در مورد افکار و احساساتتان صحبت کنید.
راه های کمک به فردی که میگوید میخوام خودکشی کنم
اگر کسی به شما گفت میخواهم خودکشی کنم، مهمترین کار این است که او را جدی بگیرید و با شماره تلفن ۱۲۳ اورژانس اجتماعی یا ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی تماس بگیرید و رایگان مشاوره بگیرید. خیلی از افراد از ترس قضاوت یا ترس از واکنش اطرافیان، این موضوع را پنهان میکنند. پس وقتی کسی آن را بیان میکند، یعنی به شدت تحت فشار است و به کمک نیاز دارد. شما لازم نیست نقش درمانگر را بازی کنید، اما میتوانید نقش نجاتدهنده داشته باشید.
در این شرایط باید آرام بمانید، او را تنها نگذارید و با مهربانی بگویید که میخواهید کمک کنید. از بحث و سرزنش پرهیز کنید و سعی کنید او را به دریافت کمک حرفهای هدایت کنید. حتی یک تماس با یک روانشناس یا اورژانس میتواند مسیر بحران را تغییر دهد. همراهی شما در لحظههای سخت، ممکن است مهمترین نقطه نجات باشد.
اگر کسی خودکشی کرد چه کار کنیم؟
درصورتیکه یکی از عزیزان شما به خود آسیب جدی وارد کرد، سریعاً با تلفن اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید. بههیچوجه بدون نظر افراد متخصص کاری انجام ندهید. ممکن است، هرگونه اقدام غیرتخصصی باعث مرگ شخص شود. اورژانس برای کمک به شما بهسرعت نیرو اعزام کرده و تا زمان رسیدن نیرو از طریق تلفن راهنماییهای لازم را اعلام میکند. سعی کنید، در این مدتزمان آرامش خود را حفظ کرده و با دقت به سؤالات مسئول مربوطه جواب داده و قدمبهقدم کارهای گفته شده را انجام دهید.
علائم خودکشی هشداردهنده | سطح خطر | اقدام پیشنهادی |
صحبت درباره مرگ | متوسط | گفتگوی همدلانه، پرسیدن مستقیم درباره احساسات فرد و ارجاع به مشاور یا روانشناس |
جستجوی قرصهای خودکشی | بالا | محدود کردن دسترسی به داروها یا وسایل خطرناک و مراجعه فوری به متخصص سلامت روان |
بیان برنامه مشخص برای خودکشی | بسیار بالا | تماس فوری با اورژانس، تنها نگذاشتن فرد و همراهی تا دریافت کمک تخصصی |
جدول علائم هشدار خودکشی و اقدام مناسب
چطور محیط خانه را امن کنیم؟
ایمن کردن محیط خانه یکی از موثرترین روشهای پیشگیری از خودکشی است، مخصوصا در دورههایی که فرد دچار بحران است. نکته مهم این است که بسیاری از اقدامها تکانشی هستند. یعنی فرد در لحظهای کوتاه تصمیم میگیرد و اگر دسترسی آسان وجود داشته باشد، خطر بالا میرود. پس ایجاد تاخیر و کاهش دسترسی میتواند جان فرد را حفظ کند.
در خانه بهتر است داروها در جای مشخص و قفلدار نگهداری شوند و به خصوص داروهای آرامبخش، خوابآور و مسکنهای قوی کنترل شوند. اگر در خانواده نوجوان یا فرد آسیبپذیر وجود دارد، بهتر است خانواده درباره سلامت روان گفتگوهای باز داشته باشد. فضای امن یعنی جایی که فرد بتواند حرف بزند و کمک بگیرد، نه اینکه مجبور شود دردش را پنهان کند.
چه زمانی باید کمک حرفهای بگیریم؟
بسیاری از افراد زمانی به متخصص مراجعه میکنند که بحران خیلی شدید شده است. اما واقعیت این است که مراجعه زودهنگام به روانشناس یا روانپزشک میتواند جلوی تبدیل شدن افکار خودکشی به اقدام را بگیرد. اگر فرد مدام احساس ناامیدی دارد، از زندگی لذت نمیبرد، یا درباره مرگ صحبت میکند، بهتر است کمک حرفهای شروع شود. اگر فرد درباره روشهای خودکشی سوال میپرسد، درباره قرص خودکشی صحبت میکند، یا نشانههایی مثل خداحافظی کردن و بخشیدن وسایل را نشان میدهد، باید موضوع را اورژانسی در نظر گرفت. در این شرایط، تعلل یا امید به اینکه خودبهخود بهتر میشود، خطرناک است. کمک گرفتن، یک اقدام نجاتبخش است.
درمان افکار خودکشی چگونه است؟
در قدم اول، پزشک یا روانشناس شدت خطر را ارزیابی میکند. اگر خطر بالا باشد، ممکن است نیاز به بستری کوتاهمدت برای حفظ امنیت فرد وجود داشته باشد. این موضوع به معنی دیوانه بودن یا شکست نیست، بلکه یک اقدام درمانی برای عبور از بحران است. در بسیاری از موارد، رواندرمانی به ویژه درمان شناختی رفتاری و درمان مبتنی بر مهارتهای تنظیم هیجان، تاثیر بسیار خوبی دارد. همچنین اگر افسردگی یا اضطراب شدید وجود داشته باشد، دارودرمانی توسط روانپزشک میتواند به کاهش افکار خودکشی کمک کند.
عوارض خودکشی برای اطرافیان
خودکشی یک اتفاق فردی نیست و آثار آن میتواند تا سالها روی خانواده و اطرافیان باقی بماند. بازماندگان معمولا ترکیبی از احساسات پیچیده را تجربه میکنند، مثل غم عمیق، شوک، خشم، احساس گناه و حتی شرم. خیلی از خانوادهها مدام از خودشان میپرسند چرا زودتر متوجه نشدیم یا چرا کمک نکردیم. همین سوالها میتواند روند سوگ را طولانی و دردناک کند.
علاوه بر آسیب عاطفی، خودکشی میتواند روابط خانوادگی را هم دچار بحران کند. برخی خانوادهها بعد از این اتفاق دچار اختلاف میشوند، برخی افراد منزوی میشوند و برخی دیگر برای مدت طولانی درگیر اضطراب یا افسردگی میمانند. به همین دلیل، حمایت روانشناختی از بازماندگان بسیار ضروری است و نباید به حال خود رها شوند. عوارض خودکشی برای اطرافیان میتواند شامل موارد زیر باشد:
سوگ پیچیده و طولانیمدت
احساس گناه و سرزنش خود
خشم نسبت به فرد یا اطرافیان
اضطراب شدید و ترس از تکرار اتفاق
افسردگی در اعضای خانواده
اختلال خواب و کاهش تمرکز
آسیب به روابط خانوادگی
افزایش احتمال خودآسیبرسانی در برخی بازماندگان
سوگ پیچیده بعد از خودکشی و احساس گناه خانواده
سوگ بعد از خودکشی با سوگ معمولی تفاوت دارد، چون بازماندگان فقط غم از دست دادن را تجربه نمیکنند، بلکه با سوالهای بیپاسخ هم درگیر میشوند. احساس گناه یکی از شایعترین واکنشها است. حتی اگر خانواده هیچ نقشی در این بحران نداشته باشند، ممکن است سالها خودشان را مقصر بدانند. این احساس میتواند به افسردگی، اضطراب یا حتی اختلال استرس پس از سانحه تبدیل شود.
در چنین شرایطی، مراجعه به روانشناس یا شرکت در جلسات درمان سوگ میتواند کمک بزرگی باشد. بازماندگان باید یاد بگیرند که خودکشی نتیجه مجموعهای از عوامل پیچیده است و صرفا با یک رفتار یا یک جمله اطرافیان ایجاد نمیشود. حمایت، گفتگو و درمان میتواند مسیر بازگشت به زندگی را برای خانواده هموارتر کند.
راه های پیشگیری از خودکشی چیست؟
اگر در میان اعضای خانواده یا دوستانتان شخصی وجود دارد که احتمال میدهید به خود آسیب وارد کند؛ باید اقداماتی را انجام دهید. درصورتیکه خطر این آسیب زیاد است، حتماً با یک متخصص روانشناس یا روانپزشک صحبت کنید و طبق دستورالعملهای پزشک اقدام کنید. برخی از اقدامات مؤثر در این موضوع ساده اما مؤثر هستند:
احساسات شخص را جدی بگیرید و بدون قضاوت به حرفهای او گوش دهید
به خودکشی بهعنوان نشانه کمک نگاه کنید
سعی کنید صبور و پذیرنده باشید و از مشاجره یا تلاش برای ارائه راهحلهای ساده خودداری کنید
شخص را تشویق به دریافت کمک کنید
از احساس شخص در مورد خودکشی سؤال کنید
این افراد را تنها نگذارید
در این شرایط راز نگهدار نباشید و فرد را به روان درمانگر معرفی کنید
وسایل خودکشی را از دسترس او دور کنید
اگر همین الان افکار خودکشی دارید باید چه کنید؟
اگر همین حالا افکار خودکشی دارید یا احساس میکنید ممکن است به خودتان آسیب بزنید، مهمترین کار این است که تنها نمانید و کمک فوری بگیرید. ذهن در بحران معمولا همه چیز را سیاه نشان میدهد و ممکن است تصور کنید هیچ راهی وجود ندارد، اما این حالت میتواند گذرا باشد و با کمک درست، شدت آن کم میشود. حتی اگر قبلا هم کمک گرفتهاید و نتیجه نگرفتهاید، باز هم ارزش دارد دوباره اقدام کنید، چون روش درمان، درمانگر و شرایط شما ممکن است این بار متفاوت باشد.
برای اینکه همین لحظه امنتر شوید، چند اقدام فوری و ساده میتواند کمک کند. اول از همه اگر دسترسی به داروها دارید، آنها را از کنار خود دور کنید و اگر امکانش هست از یک نفر بخواهید موقتا نگهداریشان کند، چون در لحظه بحران ممکن است وسوسه تصمیمهای تکانشی بالا برود. بعد با یک نفر تماس بگیرید، یک دوست، یکی از اعضای خانواده یا هر فردی که احساس میکنید قضاوتتان نمیکند و میتواند کنار شما بماند. اگر تنهایی هستید یا خطر را جدی احساس میکنید، همین حالا به اورژانس مراجعه کنید یا از اطرافیان بخواهید شما را همراهی کنند. شما لازم نیست این فشار را به تنهایی تحمل کنید و کمک گرفتن در این شرایط یک اقدام شجاعانه و کاملا ضروری است.
نتیجه گیری
خودکشی یک مسئله پیچیده اما قابل پیشگیری است. اغلب افرادی که به دنبال راهای خودکشی یا قرص های خودکشی جستجو میکنند، در واقع دنبال پایان دادن به رنج خود هستند. این رنج واقعی است، اما راهحل آن مرگ نیست. راهحل، درمان، حمایت و پیدا کردن مسیرهای جدید برای ادامه زندگی است. اگر شما یا یکی از عزیزانتان افکار خودکشی دارید، مهمترین کار این است که تنها نمانید و کمک بگیرید. صحبت کردن با یک متخصص، تماس با یک دوست امن یا مراجعه به اورژانس میتواند نقطه شروع نجات باشد. شما قرار نیست این درد را به تنهایی تحمل کنید.
پرسشهای متداول
چه قرص هایی باعث مرگ میشود؟
برخی از قرصها میتوانند در صورت مصرف بیش از حد یا ترکیب با مواد دیگر منجر به مرگ شوند. از جمله این داروها میتوان به مسکنهای قوی مانند مورفین و فنتانیل، داروهای آرامبخش مانند بنزودیازپینها، و قرصهای ضدافسردگی مانند آمیتریپتیلین اشاره کرد. مصرف خودسرانه یا ترکیب این داروها با الکل یا مواد مخدر خطر را چندین برابر میکند. در صورت مشکوک بودن به مسمومیت دارویی، فوراً باید به اورژانس مراجعه کرد. توجه داشته باشید که هرگونه مصرف دارو باید تحت نظر پزشک انجام شود.
چرا به خودکشی فکر میکنیم؟
فکر به خودکشی معمولاً ناشی از فشارهای روانی شدید، افسردگی، احساس ناامیدی یا مشکلات حلنشده در زندگی است. این افکار میتوانند زمانی بروز کنند که فرد احساس کند هیچ راهحل یا پشتیبانی برای مشکلاتش وجود ندارد. گاهی عوامل بیولوژیکی مانند عدم تعادل مواد شیمیایی مغز یا تجربیات تلخ زندگی مانند از دست دادن عزیزان نقش دارند. صحبت با یک مشاور یا رواندرمانگر میتواند به شناسایی دلایل این افکار و یافتن راهحلهای مناسب کمک کند. دریافت حمایت اجتماعی و عاطفی نیز در این شرایط بسیار مؤثر است.
به کسی که قصد خودکشی دارد چه بگویم؟
اگر با کسی مواجه شدید که قصد خودکشی دارد، ابتدا با آرامش و بدون قضاوت به او گوش دهید و حمایت خود را نشان دهید. به او بگویید که تنها نیست و کمک وجود دارد، مانند: “من اینجا هستم و میخواهم کمکت کنم.” از او بخواهید که احساساتش را بیان کند و او را تشویق کنید تا با یک مشاور یا رواندرمانگر صحبت کند. جملاتی مثل “این حسها دائمی نیستند و میتوانیم با هم راهی پیدا کنیم” میتواند امیدبخش باشد. اگر خطر فوری وجود دارد، حتماً با اورژانس یا مراکز حمایتی تماس بگیرید.
اگر کسی از ما راه های خودکشی را پرسید چه کنیم؟
اگر کسی از شما درباره راه های خودکشی پرسید، مهم است که وارد توضیح یا ارائه اطلاعات نشوید. بهتر است آرام بمانید، قضاوت نکنید و با جملههایی مثل من نگران تو هستم و دوست دارم کمک بگیریم پاسخ دهید. تلاش کنید فرد را تنها نگذارید و او را به تماس با روانشناس، روانپزشک یا اورژانس هدایت کنید. این سوال معمولا نشانه بحران است و نیاز به حمایت فوری دارد.
چگونه خودکشی کنیم؟
اگر این سوال در ذهن شما آمده، یعنی احتمالا فشار روانی خیلی زیادی را تحمل میکنید و نیاز به کمک دارید. در چنین لحظهای، بهترین کار این است که تنها نمانید و همین حالا با یک فرد امن صحبت کنید. اگر امکانش را دارید با یک روانشناس یا روانپزشک تماس بگیرید و اگر احساس میکنید ممکن است به خودتان آسیب بزنید، فورا به اورژانس مراجعه کنید. شما تنها نیستید و این وضعیت قابل درمان است.
قرص های کشنده که باید از دسترس کودکان دور باشند کدامند؟
به طور کلی، بسیاری از داروها در صورت مصرف اشتباه میتوانند برای کودکان بسیار خطرناک باشند، حتی داروهایی که در خانه رایج هستند. داروهای قلبی، آرامبخشها، خوابآورها، برخی مسکنها و داروهای ضدافسردگی از جمله داروهایی هستند که باید با حساسیت بیشتری نگهداری شوند. بهترین کار این است که همه داروها را در یک جعبه قفلدار و دور از دسترس نگه دارید و هیچ دارویی را بدون نظر پزشک در اختیار کودک قرار ندهید. این کار هم برای ایمنی کودکان و هم برای پیشگیری از خودکشی در افراد آسیبپذیر ضروری است.
وقتی افکار خودکشی داریم چه کنیم؟
وقتی افکار خودکشی دارید، اولین قدم این است که این افکار را جدی بگیرید و با کسی صحبت کنید. تنهایی، شدت افکار را بیشتر میکند. اگر بتوانید با یک دوست، عضو خانواده یا فرد قابل اعتماد حرف بزنید، فشار روانی کاهش پیدا میکند. قدم بعدی مراجعه به روانشناس یا روانپزشک است، چون افکار خودکشی یک علامت قابل درمان است. همچنین بهتر است در این دوره، دسترسی خود را به داروها و وسایل خطرناک محدود کنید و در محیط امن بمانید.
آیا خودکشی راحت است؟
خودکشی راحت نیست و در واقع اغلب با درد جسمی، ترس، آسیب شدید و پیامدهای غیرقابل جبران همراه است. همچنین اثر آن روی خانواده و اطرافیان میتواند سالها باقی بماند. ذهن در بحران معمولا واقعیت را تحریف میکند و احساس میکنید هیچ راهی وجود ندارد. اما این احساس دائمی نیست و با درمان، امید برمیگردد. شما سزاوار کمک هستید، نه تنهایی.
آیا خودکشی گناه است؟
در بسیاری از باورهای دینی، خودکشی عملی ناپسند شمرده میشود. اما نکته مهم این است که فردی که به خودکشی فکر میکند معمولا در بحران روانی است و به جای قضاوت، نیاز به حمایت و درمان دارد. نگاه دینی میتواند برای بعضی افراد یک عامل بازدارنده باشد، اما کافی نیست. درمان تخصصی و حمایت اطرافیان، نقش اصلی را در پیشگیری دارد.
آمار خودکشی در ایران چقدر است؟
آمار خودکشی در ایران به طور دقیق به دلیل تفاوت در گزارشدهی و ثبت دادهها ممکن است متغیر باشد. اما گزارشهای رسمی نشان میدهد که در برخی گروههای سنی، به ویژه نوجوانان و جوانان، نگرانیها بیشتر شده است. مهمتر از عدد، این است که هر مورد قابل پیشگیری است و با افزایش آگاهی و دسترسی به خدمات سلامت روان میتوان آمار را کاهش داد. آموزش خانوادهها و شکستن انگ مراجعه به روانشناس، در این مسیر بسیار مهم است.
روز جهانی پیشگیری از خودکشی چه روزی است و هدف آن چیست؟
روز جهانی پیشگیری از خودکشی هر سال در ۱۰ سپتامبر برگزار میشود. هدف این روز افزایش آگاهی عمومی، کاهش انگ بیماریهای روانی و تشویق افراد به صحبت درباره بحرانهای روانی است. پیام اصلی این روز این است که خودکشی قابل پیشگیری است و کمک در دسترس قرار دارد. این روز یادآوری میکند که حتی یک گفتگوی ساده میتواند جان یک انسان را نجات دهد.