دیابت بارداری؛ علل و روش درمان قند بالا در بارداری

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

دیابت بارداری زمانی رخ می‌دهد که بدن در دوران بارداری به‌دلیل مقاومت به انسولین نتواند قند خون را به‌درستی کنترل کند. این مشکل معمولا در سه‌ماهه دوم و سوم دیده می‌شود و در بیشتر زنان بدون علامت است اما ممکن است تشنگی زیاد، پرادراری، خستگی و تاری دید ایجاد شود. معمولا تست غربالگری بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود و درمان بر پایه رژیم غذایی، فعالیت بدنی و در صورت نیاز تزریق انسولین است. کنترل مناسب می‌تواند خطر عوارضی مانند ماکروزومی، هیپوگلیسمی نوزاد، پره‌اکلامپسی و دیابت نوع ۲ آینده را کاهش دهد.

بیماری دیابت بارداری (به انگلیسی Gestational Diabetes) زمانی اتفاق می‌افتد که قند خون معمولا در سه‌ماهه دوم و سوم در طول بارداری بالا می‌رود. این افزایش قند خون به دلیل هورمون‌های جفت است که بدن را نسبت به انسولین مقاوم‌تر می‌کنند. بسیاری از خانم‌ها هیچ علامت واضحی ندارند اما همین افزایش خفیف قند خون می‌تواند خطر سزارین، فشار خون بالا و هیپوگلیسمی نوزاد را بیشتر کند. خبر خوب این است که با تغذیه درست، تحرک کافی و در صورت نیاز انسولین، معمولا می‌توان بارداری سالمی داشت و از عوارض جدی جلوگیری کرد اما بهتر است برای بررسی دقیقتر بهتر است به متخصص مربوط در شهر خود مثل دکتر زنان تهران یا دکتر غدد تهران مراجعه نمایید. در ادامه این مطلب همراه ما باشید تا دقیق‌تر دیابت در بارداری و علائم و روش درمان آن را بررسی کنیم.

دیابت بارداری چیست؟

دیابت بارداری که یکی از انواع دیابت است، به عنوان هر درجه‌ای از عدم تحمل گلوکز که برای اولین‌بار در بارداری تشخیص داده شود و به دلیل دیابت آشکار قبلی نباشد، تعریف می‌شود. امروزه تأکید بر این است که این مشکل معمولا در سه‌ماهه دوم و سوم و در خانم‌هایی رخ می‌دهد که پیش از بارداری معیارهای دیابت نوع ۱ یا ۲ را نداشتند. مکانیسم اصلی، مقاومت به انسولین ناشی از هورمون‌های جفت و اضافه‌وزن است. این وضعیت هم برای مادر و هم برای جنین، خطر عوارض حاد و افزایش خطر دیابت نوع ۲ در آینده را به همراه دارد.

متن انگلیسی:
Gestational diabetes is diabetes that can develop during pregnancy. It affects women who don’t already have another type of diabetes.
ترجمه فارسی:
دیابت بارداری نوعی دیابت است که در دوران بارداری ایجاد می‌شود و زنانی را درگیر می‌کند که پیش از بارداری هیچ نوع دیگری از دیابت نداشته‌اند.

به نقل از سایت diabetes

نشانه های دیابت بارداری

بیشتر خانم‌های مبتلا به دیابت بارداری علامت مشخصی ندارند و این عارضه معمولا با آزمایش خون مشخص می‌شود. با این حال، در برخی افراد علائم دیابت بارداری ممکن است با تشنگی بیشتر از حد معمول، پرادراری، خستگی، تاری دید گذرا، گرسنگی مکرر و عفونت‌های پوستی یا ادراری تکرارشونده دیده شود. این علائم خیلی اختصاصی نیستند و ممکن است با تغییرات طبیعی بارداری اشتباه گرفته شوند.

جدول قند خون در بارداری

در بارداری، آستانه‌های تشخیص دیابت بارداری از دیابت غیر بارداری پایین‌تر در نظر گرفته شده‌اند؛ زیرا افزایش خفیف قند خون هم می‌تواند خطر ماکروزومی، سزارین و هیپوگلیسمی نوزاد را بیشتر کند. بنابراین، برای تشخیص عددهای تشخیصی در تست تحمل گلوکز و عددهای هدف برای کنترل روزمره قند خون در فرد مبتلا به دیابت بارداری بررسی می‌شوند.

جدول هدف قند خون در خانم مبتلا به دیابت بارداری

علت بیماری دیابت بارداری

علت دقیق دیابت بارداری مشخص نیست اما بیشتر پزشکان احتمال می‌دهند تغییرات هورمونی در دوران بارداری در ایجاد آن نقش داشته باشد. جفت، هورمون‌هایی تولید می‌کند که می‌توانند با سطح انسولین بدن تداخل داشته باشند و منجر به مقاومت به انسولین شوند. این بدان معنا است که سلول‌های بدن به انسولین پاسخ مناسبی نمی‌دهند و باعث افزایش سطح قند خون می‌شوند.

چه کسانی در معرض ابتلا به دیابت بارداری قرار دارند؟

همه زنان باردار ممکن است دچار دیابت بارداری شوند اما برخی گروه‌ها در معرض خطر بالاتر هستند. اضافه‌وزن یا چاقی، سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲، سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی یا تولد نوزاد درشت و وجود بعضی بیماری‌های زمینه‌ای، همگی احتمال ابتلا را بالاتر می‌برند.

افراد پرخطر برای دیابت بارداری معمولا شامل موارد زیر هستند:

• سن بالاتر

• BMI بالا قبل از بارداری یا افزایش وزن زیاد در بارداری

• سابقه دیابت بارداری در بارداری‌های قبلی

• سابقه تولد نوزاد با وزن زیاد برای سن بارداری یا مرده‌زایی بدون علت مشخص

• سابقه خانوادگی قوی دیابت نوع ۲ در بستگان درجه یک

• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا سابقه عدم تحمل گلوکز

• سابقه قند خون مختل یا یافته‌های مشکوک در آزمایش‌های اولیه بارداری

دیابت بارداری با افزایش قند خون در دوران بارداری ایجاد شده و نیاز به کنترل دارد.

تشخیص دیابت بارداری در زنان

تشخیص دیابت بارداری بر اساس آزمایش قند خون انجام می‌شود. بسیاری از راهنماها امروزه از آزمون ۷۵ گرمی تحمل گلوکز (OGTT) در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ استفاده می‌کنند به معنای بررسی قند ناشتا و مقادیر ۱ و ۲ ساعت بعد از مصرف ۷۵ گرم گلوکز که با آن دیابت بارداری تشخیص داده می‌شود. در برخی کشورها از روش دو مرحله‌ای (آزمایش ۵۰ گرمی غربالگری و سپس OGTT ۱۰۰ گرمی) استفاده می‌شود اما در هر دو روش هدف، شناسایی زودهنگام خانم‌های در معرض عوارض است.

چه زمانی آزمایش دیابت بارداری بدهیم؟

همه زنان باردار، بدون توجه به وجود علائم، بهتر است بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ یک تست آزمایشگاهی برای غربالگری دیابت بارداری انجام دهند. در خانم‌های پرخطر (به عنوان مثال با BMI بالا، سابقه دیابت بارداری یا قند مشکوک در ابتدای بارداری) باید در اولین ویزیت پیش از زایمان هم قند خون بررسی شود و در صورت طبیعی بودن، غربالگری استاندارد در ۲۴ تا ۲۸ هفتگی تکرار شود.

تست غربالگری دیابت بارداری، بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ حاملگی انجام می‌شود.

سریعترین راه درمان دیابت بارداری

در دیابت بارداری درمان سریع به معنای پایین‌آوردن ناگهانی قند خون نیست؛ بلکه هدف، رسیدن ایمن و پایدار به محدوده‌های هدف در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. اولین قدم، آموزش تغذیه‌ سالم، تنظیم وعده‌های غذایی و افزایش فعالیت بدنی منظم است. همزمان پایش مکرر قند خون ناشتا و بعد از غذا انجام می‌شود. اگر در عرض حدود ۱ تا ۲ هفته با این اقدامات قند به اهداف تعیین‌شده نرسد، معمولا متفورمین به‌عنوان درمان دارویی اولیه توصیه می‌شود؛ انسولین در صورت عدم تحمل و عدم کفایت متفورمین یا قند بسیار بالا آغاز می‌شود.

۱. درمان خانگی دیابت بارداری

درمان خانگی در دیابت بارداری به معنی خوددرمانی بدون پزشک نیست، بلکه منظور اقداماتی است که شما در خانه و در کنار برنامه‌ درمانی پزشک انجام می‌دهید. مهم‌ترین بخش، الگوی غذایی منظم است. به این معنا که سه وعده اصلی و دو تا سه میان‌وعده کوچک با تأکید بر کربوهیدرات‌های پیچیده، فیبر بالا (سبزیجات، غلات کامل)، پروتئین کافی و محدود کردن قندهای ساده و نوشیدنی‌های شیرین انتخاب شود.

نوشیدن آب کافی، تقسیم کربوهیدرات در طول روز و پرهیز از پرخوری به‌خصوص شب‌ها کمک‌کننده است. پیاده‌روی سبک بعد از غذا و اندازه‌گیری منظم قند خون در خانه هم از ارکان مدیریت موفق در منزل هستند (البته تحت نظارت پزشک و ماما).

۲. درمان دیابت بارداری با تزریق انسولین

زمانی که رژیم غذایی و فعالیت بدنی به‌تنهایی نتوانند قند خون را به محدوده هدف برسانند و متفورمین هم جوابگو نباشد، انسولین داروی انتخابی برای درمان دیابت بارداری است. معمولا ترکیبی از انسولین‌های سریع‌الاثر قبل از غذا برای کنترل قند بعد از وعده و انسولین پایه (متوسط یا طولانی‌اثر) برای قند ناشتا استفاده می‌شود. دوز و تعداد تزریق‌ها بر اساس اندازه‌گیری‌های مکرر قند خون تنظیم می‌شود و ممکن است در طول بارداری به‌دلیل تغییرات هورمونی نیاز به افزایش تدریجی داشته‌باشد.

معمولا متفورمین به‌عنوان درمان دارویی اولیه توصیه می‌شود؛ انسولین در صورت عدم تحمل یا عدم کفایت متفورمین یا قند بسیار بالا آغاز می‌شود.

بهترین نوع انسولین برای دیابت بارداری چیست؟

معمولا برای انسولین پایه، NPH یا انسولین دتمیر به‌عنوان گزینه‌های متداول مطرح می‌شوند و برای کنترل قند بعد از غذا، انسولین‌های سریع‌الاثر آنالوگ مانند لیسپرو و آسپارت استفاده می‌شوند. انتخاب دقیق نوع انسولین به الگوی قند خون، وزن، برنامه غذایی و ترجیح بیمار بستگی دارد و باید توسط پزشک تعیین شود.

زمان تزریق انسولین در دیابت بارداری کی است؟

زمان تزریق انسولین در دیابت بارداری بر اساس الگوی قند خون برنامه‌ریزی می‌شود. برای کنترل قند بعد از غذا، انسولین‌های سریع‌الاثر معمولا قبل از وعده یا حداکثر ۱۵ دقیقه قبل تزریق می‌شوند تا اوج اثرشان همزمان با بالارفتن قند بعد از خوردن غذا باشد. برای کنترل قند ناشتا و بین‌وعده‌ای، انسولین پایه معمولا عصر یا قبل از خواب تزریق می‌شود؛ گاهی هم دو بار در روز نیاز است.

۴. کنترل دیابت بارداری با ورزش

فعالیت بدنی منظم یکی از ارکان اصلی مدیریت دیابت بارداری است در شرایطی که محدودیت جدی پزشکی وجود نداشته باشد. معمولا ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فعالیت با شدت متوسط در بیشتر روزهای هفته پیشنهاد شده است.

ورزش‌های مناسب برای دیابت بارداری شامل موارد زیر هستند (قبل از شروع برنامه ورزشی، حتما باید با پزشک یا ماما مشورت شود):

• پیاده‌روی تند کوتاه (به‌ خصوص ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بعد از هر وعده غذا)

• دوچرخه ثابت با شدت متوسط

• شنا یا راه رفتن در آب (در صورت دسترسی و تایید پزشک)

• تمرینات کششی و یوگای مخصوص بارداری

• تمرینات مقاومتی سبک با کش یا دمبل سبک، در صورت نداشتن منع پزشکی

۵. برای درمان دیابت بارداری چه بخوریم؟

الگوی پیشنهادی معمولا شامل سه وعده اصلی و چند میان‌وعده کوچک است تا از نوسان‌های شدید قند خون جلوگیری شود. بخش زیادی از کالری لیست غذاهای مناسب دیابت بارداری باید از کربوهیدرات‌های پیچیده با شاخص گلایسمی پایین (غلات کامل، حبوبات، سبزیجات) تأمین شود و قندهای ساده، نوشابه، آب‌میوه صنعتی و شیرینی‌ها محدود شوند. دریافت پروتئین کافی، چربی‌های سالم (مانند روغن‌های گیاهی، مغزها در حد مجاز) و فیبر بالا، همراه با تقسیم کربوهیدرات در طول روز، به رسیدن به اهداف قند خون و کنترل وزن کمک می‌کند.

عوارض دیابت بارداری برای مادر و جنین

برای مادر، دیابت بارداری با افزایش خطر فشار خون بالا و پره‌اکلامپسی، زایمان سزارین، عفونت‌ها و خونریزی پس از زایمان همراه است. در طولانی‌مدت، زنانی که در بارداری دچار دیابت بارداری شده‌اند، بیش از سایرین در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ و تکرار دیابت بارداری در بارداری‌های بعدی هستند.

مهم‌ترین عوارض دیابت بارداری بر روی جنین، ماکروزومی (نوزاد درشت) و عوارض حین زایمان است. نوزادان این مادران بیشتر در معرض هیپوگلیسمی نوزادی، زردی، مشکلات تنفسی و نیاز به مراقبت ویژه هستند. مطالعات نشان داده‌اند که این کودکان معمولا در سنین کودکی و بزرگسالی بیشتر مستعد چاقی و اختلال تحمل گلوکز هستند.

متن انگلیسی:
The complications of GDM are usually manageable and preventable. The key to prevention is careful control of blood sugar levels just as soon as the diagnosis of diabetes is made.
ترجمه فارسی:
عوارض دیابت بارداری معمولا قابل کنترل و پیشگیری هستند. مهم‌ترین راه پیشگیری، کنترل دقیق سطح قند خون بلافاصله پس از تشخیص بیماری است.

به نقل از سایت hopkinsmedicine

جلوگیری از دیابت بارداری

پیشگیری کامل از دیابت بارداری همیشه ممکن نیست زیرا بخشی از خطر به سن، ژنتیک و هورمون‌های بارداری مربوط است. با این حال، شواهد نشان می‌دهند که اصلاح سبک زندگی قبل و در اوایل بارداری می‌تواند خطر را کاهش دهد یا شدت بیماری را کمتر کند. داشتن وزن سالم قبل از بارداری، فعالیت بدنی منظم، الگوی غذایی با قند و چربی اشباع کمتر و مصرف بیشتر غلات کامل، سبزیجات و حبوبات، همگی مفید هستند.

نتیجه گیری

دیابت بارداری بیماری‌ای است که هم شایع و هم قابل کنترل است در صورتی‌که به‌موقع تشخیص داده شود و جدی گرفته شود. حتی افزایش خفیف قند خون می‌تواند بر رشد جنین و سلامت مادر اثر بگذارد. با ترکیبی از تغذیه صحیح، فعالیت بدنی منظم و در صورت لزوم انسولین، می‌توان احتمال عوارض را کاهش داد. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، بهترین کار این است که علائم، نتایج آزمایش و نگرانی‌های خود را با بهترین دکتر زنان ایران یا بهترین دکتر غدد ایران در میان بگذارید تا یک برنامه شخصی‌سازی‌شده برای بارداری سالم‌تر دریافت کنید.

پرسش‌های متداول

آیا دیابت بارداری برای جنین خطرناک است؟

بله، اگر قند خون به‌خوبی کنترل نشود، دیابت بارداری می‌تواند برای جنین خطرناک باشد. قند بالا باعث رشد بیش‌ازحد جنین، زایمان سخت و نیاز به سزارین می‌شود. نوزاد ممکن است بعد از تولد دچار هیپوگلیسمی، زردی و مشکلات تنفسی شود و در آینده هم خطر چاقی و دیابت نوع ۲ در او بالاتر است.

Gestational Diabetes چیست؟

Gestational Diabetes یا دیابت بارداری نوعی عدم تحمل گلوکز است که برای اولین‌بار در دوران بارداری تشخیص داده می‌شود و قبل از بارداری شواهدی از دیابت آشکار وجود نداشته است. این وضعیت معمولا در سه‌ماهه دوم و سوم ظاهر می‌شود و نتیجه ترکیب هورمون‌های جفت، مقاومت به انسولین و گاهی اضافه‌وزن است و نیازمند بررسی و درمان دقیق طبق راهنماهای بارداری است.

آیا دیابت بارداری بعد از زایمان رفع می شود؟

در بیشتر موارد، قند خون بعد از زایمان به‌تدریج به محدوده طبیعی برمی‌گردد و دیابت بارداری به‌طور ظاهری برطرف می‌شود؛ اما این به‌معنای پایان خطر نیست. زنان با سابقه دیابت بارداری معمولا در سال‌های بعد بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند.

آیا با وجود دیابت بارداری می‌توان بارداری سالمی داشت؟

بله، شواهد بسیاری نشان می‌دهند که اگر دیابت بارداری به‌موقع تشخیص داده شود و قند خون در محدوده هدف نگه داشته شود، احتمال داشتن یک بارداری و نوزاد سالم بسیار بالا است. پایبندی به رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی، پایش منظم قند و استفاده از انسولین در صورت نیاز، می‌تواند خطر ماکروزومی، سزارین و عوارض نوزادی را کاهش دهد. پیگیری بعد از زایمان هم برای سلامت آینده مادر و کودک مهم است.