علائم میکروسفالی در نوزادان چیست؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

علائم میکروسفالی در نوزادان معمولاً شامل کوچک بودن غیرطبیعی اندازه سر، تأخیر در رشد، و مشکلات حرکتی است. نوزادانی که مبتلا به میکروسفالی هستند ممکن است مشکلاتی در بلع و خوردن داشته باشند، همچنین ممکن است در انجام حرکات طبیعی مانند بلند کردن سر یا حرکت دست‌ها و پاها دچار تأخیر شوند. این نوزادان ممکن است دچار مشکلات شناختی مانند اختلال در یادگیری یا رشد ذهنی نیز باشند. علاوه بر این، در برخی از نوزادان مبتلا به میکروسفالی، تشنج‌ها و مشکلات تنفسی نیز مشاهده می‌شود. شناسایی زودهنگام این علائم می‌تواند به درمان و مدیریت بهتر وضعیت کودک کمک کند.

میکروسفالی یک اختلال نادر عصبی است که در آن اندازه سر نوزاد به طور قابل‌توجهی کوچک‌تر از نوزادان هم‌سن و هم‌جنس اوست. این عارضه می‌تواند به دلایل مختلف ژنتیکی یا محیطی بروز کند و اغلب زمانی رخ می‌دهد که در دوران بارداری رشد مغز دچار اختلال شود یا پس از تولد رشد مغز متوقف گردد. از آنجایی که این عارضه می‌تواند روی عملکرد مغزی و تکامل جسمی و ذهنی نوزاد تاثیر بگذارد، تشخیص زودهنگام و آشنایی با علائم آن ضروری است. به همین دلیل در ادامه این مقاله به مهم‌ترین علائم میکروسفالی در نوزادان اشاره کرده‌ایم، تا با مداخله به موقع، از شدت پیامدهای این عارضه بکاهید.

علائم ظاهری میکروسفالی در نوزادان از بدو تولد تا ماه‌ های بعد

نوزادان مبتلا به میکروسفالی معمولا در مهارت‌هایی مانند نگه داشتن سر، لبخند زدن، حفظ تعادل و سایر توانایی‌های حرکتی نسبت به همسن و سالان خود تاخیر دارند. از آنجایی که اندازه سر یکی از معیارهای اصلی تشخیص میکروسفالی است، در ادامه جدولی مرتبط با این موضوع آورده‌ایم.

تشخیص میکروسفالی بر مقایسهٔ محیط سر با نمودارهای استاندارد و انحراف معیار (اغلب ≤۲ SD و برای موارد شدید ≤۳ SD) استوار است.

1. کوچکی سر نوزاد

یکی از اصلی‌ترین علائم نوزاد میکروسفالی، کوچکی واضح و غیرطبیعی سر است. پزشکان اغلب با اندازه‌گیری محیط سر و مقایسه آن با نمودارهای رشد استاندارد، وضعیت رشد سر نوزاد را بررسی می‌کنند تا مشخص شود اندازه سر او در چه محدوده‌ای قرار دارد. البته به یاد داشته باشید که برخی از نوزادان به طور طبیعی سر کوچک‌تری دارند و اندازه سر آن‌ها کمی پایین‌تر از حد معمول است. اما در نوزادان میکروسفالی، اندازه سر بسیار کمتر از میانگین طبیعی برای سن و جنس کودک خواهد بود.

متن انگلیسی:
Microcephaly is a rather rare condition with reported prevalence estimates varying between 1 to 12 per 10,000 children.
ترجمه فارسی:
میکروسفالی یک عارضه نسبتا نادر است و بر اساس گزارش‌ها شیوع آن بین ۱ تا ۱۲ نفر در هر ۱۰,۰۰۰ کودک تخمین زده می‌شود.

به نقل از سایت ncbi

کوچکی سر یکی از علائم اصلی میکروسفالی در نوزادان است که با اندازه‌گیری محیط سر کمتر از حد طبیعی مشخص می‌شود.

2. اختلالات چهره‌ و تفاوت‌ ظاهری نوزاد میکروسفالی

نوزادان مبتلا به میکروسفالی ممکن است در مقایسه با نوزادان دیگر، دچار تفاوت‌هایی در چهره و ظاهر شوند. در حقیقت با رشد این کودکان، صورت آن‌ها به رشد ادامه می‌دهد اما جمجمه رشد چندانی ندارد. این موضوع می‌تواند باعث شود صورت نسبت به اندازه سر بزرگ‌تر به نظر برسد. علاوه بر این، ممکن است تغییرات زیر نیز در این کودکان مشاهده شود:

• پیشانی شیب دار در برخی فنوتیپ‌های سندرمی

• باریک بودن بخش بالایی جمجمه

3. کاهش رشد عمومی نوزاد میکروسفالی

برخی از کودکان مبتلا به میکروسفالی حتی با وجود این که سرشان همیشه نسبت به سن و جنسی‌شان کوچک می‌ماند، می‌توانند مراحل رشد و تکامل خود را بدون مشکل طی کنند و قد و وزن تقریبا طبیعی داشته باشند. با این حال بسته به علت و شدت میکروسفالی، برخی از کودکان ممکن است به قد و وزن متوسط نرسند یا کوتاه قد باشند و همچنین با مشکلات حرکتی و تعادلی مواجه شوند.

مشکلات رشد و تکامل در نوزادان مبتلا به میکروسفالی

رشد و تکامل جسمی، ظاهری و عصبی کودکان مبتلا به میکروسفالی اغلب با اختلال همراه است. به دلیل رشد ناقص مغز، توانایی آن‌ها در حل مسائل و حفظ اطلاعات محدود است و همین مسئله انجام فعالیت‌های روزمره و کارهای مختلف را دشوار می‌سازد. علاوه بر این، برخی از این کودکان دیرتر از حد معمول شروع به صحبت می‌کنند و برای بیان کلمات و یادگیری زبان به زمان بیشتری نیاز دارند.

به همین دلیل ممکن است نیازمند جلسات گفتاردرمانی باشند. به طور کلی، وجود این اختلالات مغزی و جسمی باعث شده که این کودکان در مقایسه با همسن و سالان خود به مراقبت و کمک بیشتری احتیاج داشته باشند. بنابراین همیشه باید آن‌ها را تحت نظر داشته باشید.

تأثیر میکروسفالی بر سیستم عصبی نوزاد

سیستم عصبی از مغز، نخاع و شبکه گسترده‌ای از عصب‌ها تشکیل شده که کنترل بدن و عملکردهای حیاتی آن را بر عهده دارند. این سیستم وظیفه انتقال پیام‌ها بین مغز و بخش‌های مختلف بدن را دارد و عملکردهای مهمی مانند افکار، حافظه، یادگیری، احساسات، حرکات (تعادل و هماهنگی)، حواس (بینایی، شنوایی، چشایی، بویایی و لامسه)، خواب، ضربان قلب، تنفس و هضم غذا را تنظیم می‌کند. در نوزادان مبتلا به میکروسفالی، رشد ناقص مغز باعث می‌شود سیستم عصبی نتواند به درستی عمل کند.

میکروسفالی می‌تواند تأثیرات جدی بر سیستم عصبی نوزاد داشته باشد، از جمله تأخیر در رشد مغزی، مشکلات شناختی و اختلالات حرکتی.

تأثیر میکروسفالی بر توانایی‌ های حرکتی نوزاد

مشکلات حرکتی در کودکان مبتلا به میکروسفالی رایج هستند. کودک ممکن است به دلیل اسپاستیسیته (انقباض غیرارادی عضلات) دچار اختلالات حرکتی شود. در این شرایط هماهنگی و تعادل او نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد. این وضعیت می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره نظیر راه رفتن، گرفتن اشیا در دست یا بازی‌های ساده را برای کودک دشوار کند. بسیاری از این کودکان برای این که استفاده بهتری از اندام‌های خود داشته باشند، نیازمند فیزیوتراپی هستند. فیزیوتراپی با بهبود عملکرد فیزیکی کودک، استقلال او در انجام کارهای شخصی را نیز بیشتر می‌کند.

علائم همراه با میکروسفالی در نوزادان

علاوه بر علائم واضح و اصلی میکروسفالی، بسیاری از نوزادان و کودکان ممکن است با علائم و عوارض جانبی دیگری نیز مواجه شوند. شدت و نوع این مشکلات می‌تواند در هر کودک متفاوت باشد. در ادامه، به مهم‌ترین مشکلاتی که معمولا همراه با میکروسفالی مشاهده می‌شوند، اشاره کرده‌ایم:

• تشنج و مشکلات عصبی در کودکان مبتلا به میکروسفالی شایع هستند و علت بروز آن‌ها رشد ناقص مغز است. تشنج‌های مکرر و کنترل نشده می‌توانند به سلول‌های عصبی آسیب بزنند و رشد مغز را تحت تاثیر قرار دهند. این کودکان همچنین ممکن است با مشکلات عصبی دیگری نظیر اختلالات حرکتی، دشواری در تعادل و کاهش توانایی تمرکز و توجه نیز مواجه شوند.

• اختلالات خواب و بیداری در برخی از نوزادان مبتلا به میکروسفالی مشاهده می‌شوند. از آنجایی که مغز این نوزادان به طور کامل رشد نکرده است، قادر به تنظیم مناسب الگوی خواب نیست. در نتیجه این نوزادان دچار مشکلاتی نظیر سختی در به خواب رفتن، بیدار شدن مکرر و خستگی بیش از حد می‌شوند. این مشکلات می‌توانند روی خلق و خوی نوزاد تاثیر منفی بگذارند.

• مشکلات شنوایی و بینایی یکی دیگر از مشکلات کودکان دچار میکروسفالی هستند. در حقیقت مغز تکامل نیافته می‌تواند روی مسیرهای عصبی مرتبط با شنوایی و بینایی تاثیر بگذارد. در این شرایط، کودکان کم شنوایی و اختلالات بینایی را تجربه می‌کنند که شدت آن می‌تواند در هر کودک متفاوت باشد.

• اختلالات تغذیه‌ای در کودکان مبتلا به میکروسفالی ناشی از رشد ناقص مغز هستند. این وضعیت می‌تواند عملکردهای بدن نظیر توانایی جویدن و بلعیدن غذا را کاهش دهد و مانع از دریافت کافی مواد مغذی شود، که در نهایت رشد جسمی و ذهنی کودک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تفاوت علائم میکروسفالی خفیف و شدید در نوزادان

میکروسفالی همچون هر عارضه دیگری می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و با علائم و عوارض گوناگونی همراه باشد. در میکروسفالی خفیف، ممکن است کودک با وجود کوچک بودن سر، از هوش طبیعی برخوردار باشد. این کودکان همچنین با وجود تاخیر در برخی توانایی‌ها، قادر به انجام بسیاری از عملکردهای طبیعی و روزمره خود هستند. از طرف دیگر در میکروسفالی شدید، کوچک بودن جمجمه و رشد محدود مغز باعث علائم شدیدتری می‌شود. در نتیجه، این کودکان با مشکلات شناختی، عصبی و حرکتی متعددی دست و پنجه نرم می‌کنند.

متن انگلیسی:
Microcephaly is a lifelong condition that has no cure. Treatment focuses on preventing or reducing problems and maximizing a child’s abilities.
ترجمه فارسی:
میکروسفالی یک وضعیت مادام‌العمر است که درمان ندارد. درمان بیشتر روی پیشگیری یا کاهش مشکلات و به حداکثر رساندن توانایی‌های کودک متمرکز است.

به نقل از سایت cedars

نتیجه گیری

میکروسفالی عارضه‌ای است که هر چند به ندرت رخ می‌دهد اما می‌تواند برخی از نوزادان را درگیر کند. از آنجایی که این عارضه مغز را هدف قرار می‌دهد، ممکن است جنبه‌های مختلف رشد و توانایی‌های نوزاد را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل، آگاهی والدین از علائم میکروسفالی در نوزادان اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا شناسایی به موقع این عارضه می‌تواند مسیر حمایت از رشد کودک را هموار کند و به او فرصت داشتن یک زندگی باکیفیت و نزدیک به حالت طبیعی را بدهد. در این راهنمای جامع، با مهم‌ترین علائم نوزاد میکروسفالی آشنا شدید و آماده‌اید تا در صورت مشاهده هر نشانه‌ای، اقدام مناسب را انجام دهید.

پرسش‌های متداول

آیا علائم میکروسفالی در نوزادان همیشه مشخص است؟

در اکثر موارد، علائم میکروسفالی در نوزادان از همان بدو تولد مشخص است. با این حال در برخی نوزادان، علائمی نظیر کوچک بودن سر یا تاخیر در رشد مهارت‌ها ممکن است با گذشت زمان و افزایش سن خود را آشکار کنند.

علائم میکروسفالی در نوزادان چه تأثیری بر رشد کودک می‌ گذارند؟

میکروسفالی می‌تواند روی رشد جسمی کودک تاثیر بگذارد و باعث شود قد و وزن او نسبت به حد طبیعی کمتر باشد. همچنین این عارضه با ایجاد اختلال در رشد مغز می‌تواند توانایی‌های حرکتی، گفتاری، یادگیری و جنبه‌های مختلف زندگی کودک را با مشکل روبرو کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد تا علائم میکروسفالی نوزاد تشخیص داده شود؟

به محض مشاهده علائمی نظیر کوچک بودن غیرطبیعی سر، عقب رفتگی پیشانی، تاخیر در رشد مهارت‌های حرکتی یا هر نشانه غیرعادی نسبت به سن کودک، فورا به پزشک مراجعه کنید. مراجعه زودهنگام به پزشک می‌تواند در بهبود علائم و کیفیت زندگی کودک موثر باشد.

آیا علائم میکروسفالی با رشد نوزاد تغییر می‌ کنند؟

بله هر چه کودک بزرگ‌تر می‌شود، بسیاری از اختلالات رفتاری، گفتاری، حرکتی و حتی ظاهری او آشکارتر می‌شوند. برخی از والدین در سنین بالاتر متوجه می‌شوند که کودک در تمرکز، به خاطر سپردن اطلاعات و هماهنگی حرکتی، با چالش‌های بزرگی مواجه است و نیاز به حمایت تخصصی نیاز دارد.

آیا کوچک بودن دور سر نوزاد خطرناک است؟

کوچک بودن دور سر نوزاد به تنهایی خطرناک نیست و تهدید مستقیمی برای زندگی نوزاد محسوب نمی‌شود. با این حال، این علامت می‌تواند نشان دهنده مشکلاتی در رشد مغز یا جمجمه باشد و به والدین هشدار می‌دهد که نوزاد به بررسی و معاینات دقیق پزشکی نیاز دارد.

میکروسفالی شکل طبیعی سر نوزاد را عوض می کند؟

بله، یکی از اصلی‌ترین علائمی که میکروسفالی ایجاد می‌کند، تغییر شکل طبیعی سر نوزاد است. در این نوزادان، جمجمه رشد محدودی دارد، پیشانی به سمت عقب رفته و قسمت بالایی سر باریک‌تر از حالت طبیعی به نظر می‌رسد.

ملاج نوزاد میکروسفالی چگونه است؟

در نوزادان مبتلا به میکروسفالی، ملاج (بخش نرم بالای سر) ممکن است ظاهری متفاوت نسبت به نوزادان سالم داشته باشد. معمولا میکروسفالی باعث می‌شود که ملاج کوچک‌تر یا سفت‌تر از حالت طبیعی به نظر برسد.