سطح هوشیاری در کما و هر آنچه باید درباره آن بدانید

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

سطح هوشیاری در کما به میزان پاسخ‌دهی مغز بیمار به محرک‌های خارجی مانند صدا، درد و نور اشاره دارد و یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای ارزیابی شدت آسیب مغزی محسوب می‌شود. از نظر علمی، این سطح با مقیاس‌هایی مانند نمره گلاسکو (GCS) سنجیده می‌شود که واکنش‌های چشمی، کلامی و حرکتی بیمار را بررسی می‌کند. هرچه نمره هوشیاری پایین‌تر باشد، نشان‌دهنده اختلال شدیدتر در عملکرد مغز و پیش‌آگهی ضعیف‌تر است، در حالی که بهبود تدریجی پاسخ‌ها می‌تواند نشانه‌ای از بازگشت عملکرد عصبی و احتمال خروج از کما باشد. بررسی دقیق سطح هوشیاری نقش کلیدی در تصمیم‌گیری‌های درمانی، پیش‌بینی روند بهبودی و پایش وضعیت بیماران در بخش مراقبت‌های ویژه دارد.

کما دوره‌ای از بیهوشی است که به دلیل بیماری یا آسیب به مغز یا نخاع ایجاد می‌شود. در این شرایط گویا بیماران به خوابی عمیق فرو رفته‌اند. مهم‌ترین موضوع در این وضعیت، سنجش سطح هوشیاری بیماران است. با سنجش سطح هوشیاری در کما، پزشکان می‌توانند وضعیت بیماران را ارزیابی کرده و روند بهبودی آنها را تحت نظر داشته باشند. در این مقاله به بررسی نحوه سنجش سطح هوشیاری در کما و مقیاس‌های مورد استفاده در این خصوص می‌پردازیم.

سطح هوشیاری در کما چگونه سنجیده می شود؟

کما حالتی است که در آن اکثر بیماران عملکرد شناختی محدودی دارند. پزشکان با بررسی تغییراتی که در عملکرد شناختی بیماران ایجاد می‌شود و همچنین میزان پاسخ دهی آنها به برخی از محرک‌ها، می‌توانند سطح هوشیاری در کما را بسنجند. ابزارهایی مانند تست تصویربرداری MRI و سی تی اسکن مغزی برای بررسی شدت ضایعات و عملکرد مغز استفاده می‌شوند.

با این حال برای سنجش سطح هوشیاری، به تست‌های دیگری هم نیاز است. این گزینه‌ها این امکان را به پزشکان می‌دهند تا با تحت نظر گرفتن بیماران، پتانسیل بهبودی آنها را ارزیابی کنند.

مقیاس‌های استاندارد برای سنجش سطح هوشیاری در کما وجود دارد.

مقیاس های استاندارد سنجش سطح هوشیاری در کما

برای بررسی شرایط بیمارانی که در حالت کما هستند، مقیاس CRS-R (Coma Recovery Scale-Revised) ابزار استاندارد برای تمایز بین کمای عمیق (VS/UWS)، وضعیت هوشیاری حداقلی (MCS) و هوشیاری کامل است و شامل ارزیابی ۲۳ مورد در حوزه‌های شنوایی، بینایی، حرکتی، دهانی، ارتباط و هوشیاری می‌شود. این مقیاس برای شناسایی بیماران با شانس بهبودی بالاتر (MCS) استفاده می‌شود.

در ارزیابی اولیه، پزشکان از اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT) یا MRI ساختاری برای بررسی آسیب فیزیکی مغز، مانند تورم، خونریزی یا نشت مایعات استفاده می‌کنند. در ادامه هم پزشکان می‌توانند با کمک یکسری مقیاس‌های استاندارد، مانند مقیاس گلاسکو، سطح هوشیاری در کما را مشخص کنند.

در این جدول انواع مقایسه به کار رفته برای بررسی سطح هوشیاری در کما آورده شده‌اند.

متن انگلیسی:
The Glasgow Coma Scale (GCS) is used to assess the severity of a coma. GCS is 15-point screening that evaluated your eye, verbal and motor responses. The lower the score, the deeper the coma.
ترجمه فارسی:
مقیاس کمای گلاسکو برای ارزیابی شدت کما استفاده می‌شود. GCS یک غربالگری 15 امتیازی است که پاسخ‌های چشمی، کلامی و حرکتی را ارزیابی می‌کند. هر چه نمره پایین‌تر باشد، کما عمیق‌تر است.

به نقل از سایت advocatehealth

۱. مقیاس گلاسکو (GCS)

اصلی‌ترین ابزار مورد استفاده برای ارزیابی سطح هوشیاری در کما، مقیاس کمای گلاسکو یا GCS است. این ابزار در کنار تخت بیماران قرار داده می‌شود و همراه با سایر مشاهدات بالینی، پزشکان می‌توانند اندازه گیری اولیه و مداومی از سطح هوشیاری بیماران را داشته باشند.

این مقیاس سه جنبه از پاسخگویی – پاسخ‌های باز شدن چشم، کلامی و حرکتی – را ارزیابی می‌کند. گزارش جداگانه هر مولفه به پزشکان این امکان را می‌دهد تا تصویری واضح و دقیقی از وضعیت عصبی بیمار به دست آورند.

متن انگلیسی:
The Glasgow Coma Scale (GCS) is a cornerstone tool in the neurological assessment of patients with acute brain injury and impaired consciousness.
ترجمه فارسی:
مقیاس کمای گلاسکو GCS ابزاری اساسی در ارزیابی عصبی بیماران مبتلا به آسیب حاد مغزی و اختلال هوشیاری است.

به نقل از سایت ncbi

۲. ارزیابی پاسخ های چشمی، کلامی و حرکتی

همانطور که گفته شد در مقیاس کمای گلاسکو، سه مولفه اصلی ارزیابی می‌شود. پزشکان میزان هوشیاری را بر اساس میزان و نحوه واکنش بیماران به محرک‌های بیرونی تعیین می‌کنند. واکنش‌های چشمی به معنای باز و بسته کردن چشم‌ها و واکنش‌های حرکتی به میزان حرکات عضلانی اشاره دارد.

در مورد پاسخ‌های کلامی نیز پزشکان میزان واکنش بیماران به ارتباطات کلامی پیرامون را بررسی می‌کنند. در هر یک از این موارد، پزشک بر اساس عدم پاسخ تا میزان پاسخ دهی، یک نمره را در نظر می‌گیرد که در نهایت بر اساس مجموع این نمره‌ها، می‌تواند سطح هوشیاری در کما را بررسی کند.

پزشکان بر اساس نمره مقیاس کمای گلاسکو، درجه کما را تعیین می‌کنند.

درجات مختلف کما بر اساس سطح هوشیاری

برای تعیین سطح هوشیاری در کما، پزشکان نمره مقیاس کمای گلاسکو به دست آمده از سه مولفه اصلی را جمع‌بندی می‌کنند. نورولوژیست‌ها، هر سه این مولفه‌ها را در مسیرهای چندگانه‌ای می‌سنجند. در نهایت با توجه به نمره کل GCS، میزان هوشیاری مشخص می‌شود. نمره کل GCS از ۳ تا ۱۵ متغیر است که ۳ کمترین و ۱۵ بیشترین (سطح هوشیاری نرمال) است.

در خصوص بیمارانی که در حالت کما هستند، معمولا نمره GCS مساوی یا کمتر از 8 است. هر چقدر این عدد پایین‌تر باشد، فرد وارد کمای عمیق‌تری شده و شانس بازگشت و بهبودی بسیار پایین‌تری دارد. سطح هوشیاری 3 به معنی شدیدترین سطح کما است و اغلب پیش‌آگهی ضعیف دارد، اما بهبود در موارد برگشت‌پذیر ممکن است.

سطح هوشیاری ۶ در کما نرمال است؟

سطح هوشیاری با مقیاس گلاسگو از ۳ تا ۱۵ سنجیده می‌شود. نمره ۶ نشان‌دهنده کمای شدید است و وضعیت نرمال محسوب نمی‌شود. سطح هوشیاری نرمال ۱۵ است. در این نمره، علائم سطح هوشیاری 6 ممکن است باز نکردن چشم‌ها و نبود پاسخ کلامی باشد و فقط واکنش حرکتی غیرطبیعی به درد نشان دهد. این سطح خطرناک است و نیاز به مراقبت ویژه و بررسی مداوم دارد.

بازگشت از سطح هوشیاری ۳

سطح هوشیاری ۳ پایین‌ترین نمره در مقیاس گلاسگو است و نشان‌دهنده کمای بسیار عمیق است. بازگشت از این سطح امکان‌پذیر است اما به آسیب مغزی، سن بیمار و سرعت درمان بستگی دارد. هرچه مدت زمان باقی‌ماندن در این سطح کوتاه‌تر باشد، احتمال بهبود بیشتر است اما خطر عوارض جدی بالا است.

تغییرات سطح هوشیاری در طول کما

برای بررسی این که بیماران چقدر شانس بهبودی دارند، پزشکان مدام سطح هوشیاری در کما را اندازه گیری می‌کنند. در صورتی که سطح هوشیاری 3، 4 و 5 باشد، اغلب پیش‌آگهی ضعیفی دارند، اما بهبودی در برخی موارد (به‌ویژه نمرات ۶–۸ و علل برگشت‌پذیر) ممکن است. در نتیجه ممکن است بیمار به محرک‌های بیرونی، مانند صداها واکنش نشان دهد.

به عنوان مثال اگر بیمار قادر به باز کردن چشم‌ها در واکنش به صداها باشد یا این که عضلات نسبت به درد واکنش نشان دهند، می‌توان نتیجه گرفت که به تدریج سطح هوشیاری آنها افزایش می‌یابد و می‌توانند از حالت کما خارج شوند.

عوامل موثر بر سطح هوشیاری در بیماران کمایی

اینکه چگونه سطح هوشیاری بیمار را بالا ببریم به عوامل مختلفی بستگی دارد که می‌توانند روی سطح هوشیاری در کما تاثیر داشته باشند. مهم‌ترین و اصلی‌ترین آنها، علت کما و شدت آسیب وارد شده به مغز است. بسته به این که کدام بخش مغز آسیب‌دیده و چقدر شانس بهبودی برای بیماران وجود دارد، سطح هوشیاری بیمارانی که در حالت کما هستند هم متفاوت است.

نتیجه گیری

کما به حالتی گفته می‌شود که فرد بیهوش است و شاخصه‌های حیاتی بسیار پایینی دارد. در این شرایط سنجش و پایش مداوم بیماران اهمیت زیادی دارد و یکی از این موارد بسیار مهم، ارزیابی سطح هوشیاری در کما است که توسط متخصص مغز و اعصاب به صورت دقیق انجام می‌شود. نتایج حاصل از این بررسی به پزشکان برای انتخاب شیوه درمان مناسب و مانیتور کردن بیماران کمک زیادی خواهد کرد.

پرسش‌های متداول

سطح هوشیاری در کما چقدر است؟

سطح هوشیاری در کما بسیار پایین و نزدیک به حداقل است. طبق مقیاس استاندارد گلاسکو کما (Glasgow Coma Scale یا GCS که معتبرترین ابزار جهانی برای ارزیابی سطح هوشیاری است)، امتیاز کل از ۳ تا ۱۵ متغیر است؛ امتیاز ۱۵ نشان‌دهنده هوشیاری کامل و طبیعی است، اما در کما معمولاً امتیاز ۸ یا کمتر (به‌ویژه ۳ تا ۸) در نظر گرفته می‌شود که نشان‌دهنده کمای شدید است.

مقیاس گلاسکو در کما چه عددی است؟

این مقیاس مجموعه‌ای از نمره‌های به دست آمده از ارزیابی واکنش چشمی، حرکتی و کلامی بیمارانی است که در حالت کما هستند. امتیاز ۳ عمیق‌ترین سطح کما (بدون هیچ پاسخی به محرک‌ها: چشم باز نمی‌کند، هیچ صدایی تولید نمی‌کند و هیچ حرکتی ندارد) و اغلب با پیش‌آگهی ضعیف همراه است. امتیازهای بالاتر (مثل ۹ تا ۱۲) کمای متوسط و ۱۳ تا ۱۵ آسیب خفیف یا هوشیاری نزدیک به طبیعی را نشان می‌دهند.

داروی افزایش سطح هوشیاری در کما چیست؟

داروی افزایش سطح هوشیاری در کما به صورت مشخص وجود ندارد. درمان بر رفع علت و حمایت مغز متمرکز است. در برخی موارد از داروهای تحریک‌کننده سیستم عصبی به‌صورت محدود استفاده می‌شود.

آیا سطح هوشیاری در کما قابل بازگشت است؟

این موضوع تا حدود زیادی به شرایط سلامتی بیماران و شدت آسیب وارد شده به مغز بستگی دارد. در صورتی که سطح هوشیاری بیش از حد پایین نباشد، ممکن است با مراقبت‌های پزشکی مناسب بتوان سطح هوشیاری بیماران را افزایش داد.

نمره GCS چند تاست و هر عدد چه معنی دارد؟

این نمره بین 3 تا 15 متغیر است. هر چقدر نمره GCS بالاتر باشد، یعنی کما خفیف‌تر است. اعداد پایین، خصوصا کمتر از 5 به معنای کمای عمیق است.

آیا سطح هوشیاری ۶ خطرناک است؟

بله، نشان‌دهنده آسیب شدید مغزی است و نیاز به مراقبت فوری دارد. این سطح معمولا با خطر بالای عوارض عصبی همراه است.

سطح هوشیاری ۸ خوب است؟

نسبت به نمرات پایین‌تر بهتر است اما همچنان غیرطبیعی و نیازمند بررسی تخصصی است. بیمار در این سطح هنوز هوشیاری کامل ندارد.

آیا سطح هوشیاری 5 خطرناک است؟

بله، این وضعیت نشان‌دهنده کمای شدید بوده و اغلب با از دست رفتن پاسخ‌ همراه است.