خونریزی مغزی و سطح هوشیاری چه ارتباطی با هم دارند؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

خونریزی مغزی با افزایش فشار داخل جمجمه و آسیب مستقیم به بافت مغز می‌تواند باعث کاهش سطح هوشیاری بیمار شود. میزان افت هوشیاری به محل خونریزی، حجم آن و سرعت گسترش آسیب بستگی دارد. کاهش جریان خون و اکسیژن‌رسانی به نورون‌ها نقش مهمی در بروز اختلالات شناختی و کاهش پاسخ‌دهی بیمار دارد. پایش دقیق سطح هوشیاری و مداخله درمانی سریع، از عوامل کلیدی در بهبود پیش‌آگهی بیماران دچار خونریزی مغزی است.

خونریزی مغزی (هموراژی داخل‌جمجمه‌ای) یکی از علل اصلی کاهش سطح هوشیاری پس از ضربه به سر یا سکته هموراژیک است. بنابراین یکی از فاکتورهای مهم در بیمارانی که دچار خونریزی مغزی شده‌اند، ارزیابی سطح هوشیاری است. سطح هوشیاری با مقیاس گلاسکو (GCS) ارزیابی می‌شود و کاهش آن (GCS < ۱۳) نشان‌دهنده شدت آسیب است. هرگونه کاهش سطح هوشیاری پس از ضربه یا سکته باید به‌صورت اورژانسی با تصویربرداری فوری (CT بدون کنتراست) و انتقال به ICU ارزیابی شود. تأخیر در درمان می‌تواند آسیب غیرقابل‌برگشت مغزی ایجاد کند. در این مقاله به ارتباط خونریزی مغزی و سطح هوشیاری می‌پردازیم تا ببینیم در بیماران خونریزی مغزی سطح هوشیاری چقدر است و چه اقداماتی باید برای آنها انجام شود.

ارزیابی سطح هوشیاری در خونریزی مغزی چگونه انجام می شود؟

معاینه فیزیکی بیماران مبتلا به خونریزی مغزی معمولا بر اساس محل خونریزی متفاوت است. ارزیابی بیماران شامل بررسی علائم حیاتی و ارزیابی سطح هوشیاری یا GCS آنها است. معمولا ارتباط خونریزی مغزی و سطح هوشیاری به این صورت است که با افزایش شدت خونریزی، سطح GCS هم به شدت کاهش می‌یابد و حتی ممکن است به تدریج بیماران به کما بروند اما این رابطه در همه بیماران یکسان و قطعی نیست. پزشکان سطح هوشیاری بیماران را با نتایج به دست آمده از آزمایش MRI/CT می‌سنجند.

نکته مهم این که اختلال هوشیاری یک عارضه بسیار شایع در بیمارانی است که دچار خونریزی مغزی شده‌اند. به همین دلیل هم ارزیابی سطح هوشیاری در خونریزی مغزی، به پزشک برای توسعه استراتژی‌های پیشگیرانه یا درمانی موثر کمک زیادی می‌کند. چند مقیاس بسیار مهم وجود دارد که پزشکان می‌توانند با کمک آنها، سطح هوشیاری بیماران خونریزی مغزی را بررسی کنند.

متن انگلیسی:
Impaired consciousness is a frequent and serious sequela after intracerebral hemorrhage (ICH), and it has been reported that approximately half of the patients with ICH experience impaired consciousness.
ترجمه فارسی:
اختلال هوشیاری یک عارضه شایع و جدی پس از خونریزی داخل مغزی (ICH) است و گزارش شده است که تقریبا نیمی از بیماران مبتلا به ICH دچار اختلال هوشیاری می‌شوند.

به نقل از سایت ahajournals

مقیاس AVPU (سریع و بالینی)

در همان ساعات اولیه آسیب، تیم اورژانس از یک مقیاس بسیار سریع برای ارزیابی اولیه بیماران استفاده می‌کنند که به آن، مقیاس AVPU می‌گویند. مقیاس AVPU مخفف فاکتورهای هوشیاری، کلامی، درد و بی‌پاسخی است. این مقیاس یک ابزار ارزیابی بالینی مختصر است که پزشکان را قادر می‌سازد تا به سرعت سطح کلی هوشیاری بیمار را درجه‌بندی کنند. AVPU، میزان پاسخگویی را به صورت هوشیار، پاسخگو به محرک کلامی، پاسخگو به درد یا بدون پاسخ طبقه‌بندی می‌کند.

مقیاس گلاسکو GCS

یکی از اصلی‌ترین مقیاس‌ها برای بررسی اختلالات هوشیاری، خصوصا ارزیابی خونریزی مغزی و سطح هوشیاری، مقیاس گلاسکو نام دارد. این سیستم برای ارائه چارچوبی جهت معاینه استاندارد و پشتیبانی از ارزیابی مداوم و قابل اعتماد GCS بیماران ابداع شده است.

این ابزار یک سیستم نمره‌دهی بسیار ساده دارد که پزشک می‌تواند با تفسیر این نمره، سطح هوشیاری بیماران و متناسب با آن، شدت خونریزی مغزی را ارزیابی کند. در این سیستم، پاسخ بیمار در سه مولفه اصلی ثبت می‌شود: چشم‌ها، گفتار و حرکت. هر سه از این مولفه‌ها به طور همزمان ارزیابی می‌شوند.

متن انگلیسی:
The Glasgow Coma Scale (GCS) has been used worldwide to assess a patient’s responsiveness, or level of consciousness,1 in acute brain impairment.
ترجمه فارسی:
مقیاس کمای گلاسکو در سراسر جهان برای ارزیابی پاسخگویی یا سطح هوشیاری بیمار در اختلالات حاد مغزی استفاده می‌شود.

به نقل از سایت bmj

GCS برای سنجش پاسخ‌دهی/هوشیاری و پیش‌آگهی استفاده می‌شود.

تفسیر نمره GCS (خفیف، متوسط، شدید)

در مقیاس کمای گلاسکو، پزشک بر اساس باز یا بسته بودن چشم‌ها، رفلکس‌های حرکتی بیمار، پاسخ آنها به درد و همچنین پاسخ کلامی بیماری که دچار خونریزی مغزی شده، به سطح هوشیاری بیمار نمره می‌دهد. براین‌اساس شدت خونریزی مغزی و سطح هوشیاری با توجه به نمره GCS تفسیر می‌شود. پایین‌ترین نمره GCS برای بیمارانی که دچار آسیب مغزی شده‌اند 3 و بالاترین نمره هم 15 است.

در این جدول معیارهای بررسی سطح هوشیاری جمع‌آوری شده است.

پزشک چطور تشخیص می دهد خونریزی مغزی باعث افت هوشیاری شده است؟

پزشکان می‌توانند با کمک معاینات فیزیکی بیماران، بررسی مقیاس‌های AVPU و همچنین تفسیر نمره مقیاس کمای گلاسکو، تشخیص دهند که آیا خونریزی مغزی باعث افت هوشیاری بیماران شده یا خیر. در صورتی که علائم حیاتی بیمار و مواردی مانند پاسخگویی به درد یا سایر محرک‌ها، منفی باشد، به این معنی است که خونریزی مغزی باعث کاهش سطح هوشیاری شده است.

درمان خونریزی مغزی با کاهش سطح هوشیاری

خونریزی مغزی و سطح هوشیاری پایین یک اورژانس پزشکی است و برای کاهش خطر آسیب‌های جدی و مادام‌العمر، به درمان فوری نیاز است. هدف اول درمان، توقف خونریزی و جلوگیری از خونریزی مجدد است. ممکن است عمل خونریزی مغزی انجام شود یا داروهایی برای جلوگیری از اسپاسم عروق و کنترل فشار خون بالا تجویز شود.

تنفس مصنوعی و کاهش فشار خون داخل مغز، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به درمان خونریزی و بهبود سطح هوشیاری بیماران کمک کند. در ادامه درمان‌هایی مانند درمان‌های توان‌بخشی و تکنیک‌های تحریک مغزی هم در برخی موارد می‌توانند در بهبود هوشیاری بیماران موثر باشند.

مراقبت در منزل و پیگیری بعد از ترخیص

همیشه بعد از خونریزی مغزی، خطر خونریزی مجدد و کاهش سطح هوشیاری وجود دارد. به همین دلیل در مورد اینکه چگونه سطح هوشیاری بیمار را بالا ببریم باید گفت، هم بیمار باید بعد از ترخیص از بیمارستان مدام تحت نظر باشد. بررسی علائم فیزیکی در خانه، مصرف داروهای تجویزی و رعایت دستورالعمل‌های پزشک معالج می‌تواند از بروز خطرات مجدد مرتبط با خونریزی مغزی و سطح هوشیاری پایین، جلوگیری کند.

نتیجه گیری

در مورد ارتباط خونریزی مغزی و سطح هوشیاری باید گفت که این وضعیت اغلب با کاهش سطح هوشیاری همراه است که یکی از مهم‌ترین عوامل پیش‌آگهی و راهنمای مدیریت اورژانسی محسوب می‌شود. سطح هوشیاری با مقیاس گلاسکو (GCS) ارزیابی می‌شود و GCS کمتر از ۸ نشان‌دهنده وضعیت بحرانی با نیاز فوری به حمایت راه هوایی است. کاهش هوشیاری ناشی از افزایش فشار داخل جمجمه، هیدروسفالی یا آسیب به ساختارهای حیاتی مانند ساقه مغز است. در نتیجه ارزیابی سریع GCS در تشخیص زودهنگام و تصمیم‌گیری برای مداخلات مانند جراحی یا کنترل ICP حیاتی است. در صورت علائم کاهش هوشیاری (گیجی، خواب‌آلودگی یا کما)، فوراً به اورژانس یا متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید تا تصویربرداری (CT/MRI)، ارزیابی GCS و درمان اورژانسی (مانند کنترل فشار خون یا جراحی) انجام شود.

پرسش‌های متداول

آیا خونریزی مغزی همیشه به کاهش سطح هوشیاری منجر میشود؟

به صورت کلی خونریزی در مغز روی سطح هوشیاری تاثیر می‌گذارد، اما شدت کاهش سطح هوشیاری به شدت و محل خونریزی بستگی دارد.

چه عواملی می توانند سطح هوشیاری را در خونریزی مغزی تغییر دهند؟

عواملی مانند شدت خونریزی، سن، بیماری‌های زمینه و شرایط سلامت عمومی بیمار روی سطح هوشیاری در خونریزی مغزی تاثیر دارد.

آیا تغییرات سطح هوشیاری پس از خونریزی مغزی قابل برگشت است؟

بله در بیشتر مواقع با مراقبت‌های سریع و به موقع و شروع درمان، پزشکان می‌توانند مجددا سطح هوشیاری را به حالت قبل برگردانند.

GCS چند به بالا خوب است و چند خطرناک؟

سطح GCS 12 به بالا خوب است و فرد معمولا در حالت گیجی و خواب آلودگی قرار دارد. اما اگر سطح GCS کمتر 8 و خصوصا 3 باشد، می‌توان وضعیت بیمار را خطرناک در نظر گرفت.

آیا خواب آلودگی بعد از ضربه همیشه یعنی خونریزی مغزی؟

خواب آلودگی و بی حسی بعد از وارد شدن ضربه و آسیب به مغز از علائم هشداردهنده‌ای است که می‌توان آنها را با احتمال خونریزی مغزی مرتبط دانست.