خونریزی دستگاه گوارش تحتانی چه علائم و عللی دارد؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی به خونریزی از روده بزرگ، راست‌روده یا مقعد اشاره دارد و شایع‌ترین علل آن در بزرگسالان دیورتیکولوز، هموروئید، آنژیودیسپلازی، ایسکمی روده، پولیپ/سرطان کولون و کولیت التهابی هستند. علائم شامل خون قرمز روشن در مدفوع، خونریزی مقعدی، درد شکمی، ضعف یا افت فشار خون در موارد شدید است. تشخیص با کولونوسکوپی (روش اصلی)، آنژیوگرافی یا اسکن تگ‌شده با Tc-99m انجام می‌شود. درمان اولیه شامل احیا مایعات، ترانسفیوژن خون در موارد شدید، و سپس اندوسکوپی درمانی، آمبولیزاسیون یا جراحی است.

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی یکی از اورژانس‌های شایع گوارشی است که می‌تواند از روده کوچک انتهایی، روده بزرگ، رکتوم تا مقعد ناشی شود و اغلب با دفع خون قرمز روشن (هماتوشزی) همراه است. این وضعیت در افراد مسن شایع‌تر بوده و می‌تواند از خونریزی خفیف هموروئیدی تا خونریزی شدید تهدیدکننده حیات ناشی از دیورتیکولوز یا آنژیودیسپلازی پیش‌روی کند. بیماری دیورتیکولار شایع‌ترین علت است و تشخیص زودهنگام با کولونوسکوپی یا آنژیوگرافی می‌تواند مرگ‌ومیر را کاهش دهد. این مقاله با هدف بررسی دقیق علل شایع، علائم هشداردهنده، روش‌های تشخیصی و رویکردهای درمانی (از حمایتی تا جراحی) تدوین شده است تا بیماران و پزشکان بتوانند به‌موقع و مؤثر اقدام کنند.

تفاوت خونریزی گوارشی تحتانی با خونریزی گوارشی فوقانی

خونریزی دستگاه گوارش فوقانی یکی از بیماریهای دستگاه گوارش بوده که اغلب با استفراغ خونی یا ملنا همراه است. این نوع خونریزی معمولاً از زخم‌های گوارشی، واریس مری یا گاستریت ناشی می‌شود. از سوی دیگر، خونریزی دستگاه گوارش تحتانی به صورت هماتوشزی بروز می‌کند و اغلب ناشی از بیماری دیورتیکولار، بواسیر یا سرطان روده بزرگ است.

در این جدول خونریزی از دستگاه گوارش فوقانی و تحتانی با یکدیگر مقایسه شده است.

تشخیص دقیق علت خونریزی دستگاه گوارش تحتانی نیاز به بررسی پزشکی دارد.

علائم خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی هم قابل مشاهده و هم غیر قابل تشخیص و به نوعی پنهان خواهد بود. خونریزی دستگاه گوارش تحتانی معمولاً با هماتوشزی (خون قرمز روشن) یا گاهی خون تیره زرشکی (maroon) تظاهر می‌کند، نه به صرت مدفوع سیاه و قیری. در مقابل بیمارانی که خونریزی پنهان دارند هم کم‌خونی یا تعداد گلبول‌های خون پایین خواهند داشت. این افراد دچار احساس خستگی می‌شوند که یکی از علائم رایج بیماری است.

علت خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی می‌تواند به‌صورت حاد یا مزمن بروز کند. شدت خونریزی دستگاه گوارش از خفیف تا شدید و تهدیدکننده زندگی متغیر است. بر اساس منابع معتبر، شایع‌ترین علت خونریزی دستگاه گوارش تحتانی، دیورتیکولوز کولون است.

در بیماران زیر ۵۰ سال، اختلالات آنورکتال به‌ویژه هموروئید و شقاق مقعد شایع‌ترین علل این بیماری محسوب می‌شوند. سایر علل مهم شامل آنژیودیسپلازی، بیماری‌های التهابی روده، پولیپ‌ها، بدخیمی‌های کولورکتال و مصرف داروهایی مانند NSAIDها و داروهای ضدانعقاد هستند.

تشخیص خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

کولونوسکوپی روش تشخیصی و درمانی انتخابی در خونریزی حاد و مزمن دستگاه گوارش تحتانی محسوب می‌شود. این روش علاوه بر شناسایی منبع خونریزی، امکان انجام اقدامات درمانی همزمان مانند تزریق، کوتریزاسیون یا کلیپس‌گذاری را فراهم می‌کند.

در صورتی که کولونوسکوپی امکان‌پذیر نباشد یا منبع خونریزی با آن مشخص نشود، از روش‌هایی مانند آنژیوگرافی برای تشخیص و درمان خونریزی فعال استفاده می‌شود. اسکن رادیوایزوتوپ (Tagged RBC scan) هم در موارد خونریزی متناوب و با منشأ نامشخص کاربرد دارد. همچنین، آزمایش تشخیص خون در مدفوع هم برای تشخیص خونریزی پنهان و آندوسکوپی کپسولی در موارد انتخابی برای بررسی روده باریک مورد انجام می‌شود.

متن انگلیسی:
The most common cause of lower GI bleeds in patients younger than 50 years is anorectal disorders, specifically, hemorrhoids. Inflammatory bowel disease (IBD) and NSAID use should also be evaluated in lower GI bleeds.
ترجمه فارسی:
شایع‌ترین علت خونریزی دستگاه گوارش تحتانی در بیماران زیر ۵۰ سال، اختلالات آنورکتال، به ویژه بواسیر است. بیماری التهابی روده (IBD) و مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) نیز باید در خونریزی دستگاه گوارش تحتانی ارزیابی شوند.

به نقل از سایت ncbi.nlm.nih

درمان خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

درمان خونریزی دستگاه گوارش تحتانی به شدت خونریزی، وضعیت بیمار و علت زمینه‌ای بیماری بستگی دارد. گزینه‌های درمانی شامل درمان‌های آندوسکوپیک، آمبولیزاسیون عروق مزانتریک از طریق کاتتر و در موارد نادر هم جراحی است. با این حال، بیشتر موارد خونریزی شدید کولون به‌طور خودبه‌خود متوقف می‌شوند. در ادامه درباره انواع روش درمان خونریزی دستگاه گوارش تحتانی بیشتر توضیح داده‌ایم.

1. درمان دارویی خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

در درمان آندوسکوپیک خونریزی دستگاه گوارش تحتانی، اپی‌نفرین به‌صورت تزریق موضعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دارو با ایجاد انقباض عروقی و اثر فشاری موضعی به کنترل خونریزی کمک می‌کند. اپی‌نفرین معمولاً در خونریزی دیورتیکولار یا خونریزی پس از پولیپکتومی به‌عنوان درمان کمکی و نه درمان قطعی استفاده می‌شود.

2. درمان خانگی خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

بر اساس منابع معتبر پزشکی، درمان خانگی به‌عنوان یک روش مستقل برای توقف خونریزی دستگاه گوارش تحتانی توصیه نمی‌شود. خونریزی گوارشی یک وضعیت جدی است و نیازمند ارزیابی و درمان پزشکی دارد.

اگرچه برخی مواد غذایی مانند عسل یا زنجبیل در طب سنتی برای سلامت گوارش مطرح شده‌اند، اما شواهد علمی معتبر برای اثربخشی آن‌ها در درمان یا کنترل خونریزی دستگاه گوارش تحتانی وجود ندارد. بنابراین، استفاده از این روش‌ها نباید جایگزین روش‌های توصیه شده از سمت پزشک شود.

عوارض خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

عوارض خونریزی دستگاه گوارش تحتانی بسته به شدت و سرعت خونریزی متفاوت است. علائم شامل درد شکم، سرگیجه، ضعف، تنگی نفس یا درد قفسه سینه می‌شود. در موارد خونریزی شدید و سریع، بیمار ممکن است دچار شوک هیپوولمیک شود که با افت فشار خون، افزایش ضربان قلب، کاهش سطح هوشیاری و کاهش حجم ادرار مشخص می‌شود.

در صورت عدم درمان، خونریزی دستگاه گوارش منجر به کم‌خونی شدید، هیپوولمی، آسیب اندام‌ها و در موارد نادر مرگ می‌شود. به همین دلیل، مشاهده هرگونه علامت خونریزی گوارشی نیازمند مداخله پزشکی سریع است.

بی‌توجهی به خونریزی دستگاه گوارش تحتانی باعث کم‌خونی می‌شود.

راه های پیشگیری از خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

اقداماتی که می‌توانند به کاهش خطر خونریزی دستگاه گوارش تحتانی کمک کنند عبارت‌اند از:

• مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و آسپرین (فقط در صورت ضرورت و تحت نظر پزشک)

• محدود کردن مصرف الکل

• ترک دخانیات

• کنترل و درمان بیماری‌های زمینه‌ای دستگاه گوارش مانند دیورتیکولیت و بیماری‌های التهابی روده

• بررسی و درمان عفونت‌هایی مانند هلیکوباکتر پیلوری در افراد پرخطر

• انجام غربالگری منظم سرطان کولورکتال مطابق با سن و عوامل خطر

متن انگلیسی:
Sometimes, the bleeding is hidden and only shows up on a blood test with a low blood count or anemia. A stool test can also detect blood.
ترجمه فارسی:
گاهی اوقات، خونریزی پنهان است و فقط در آزمایش خون با شمارش کم خون یا کم‌خونی خود را نشان می‌دهد. آزمایش مدفوع نیز می‌تواند خون را تشخیص دهد.

به نقل از سایت gi

نتیجه گیری

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی علل مختلفی دارد؛ از علل ساده و خوش‌خیم تا بیماری‌های جدی و تهدیدکننده زندگی. شدت این نوع خونریزی می‌تواند در هر شخصی متغیر باشد. توجه به سن بیمار، عوامل خطر، داروهای مصرفی و علائم نقش مهم و اصلی در مسیر تشخیص این بیماری دارد. انجام کولونوسکوپی و پیگیری مناسب، از روش‌های اصلی مدیریت این بیماری به شمار می‌رود.

پرسش‌های متداول

در صورت مشاهده خونریزی دستگاه گوارش تحتانی چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده خون در مدفوع، دفع خون قرمز روشن از مقعد، مدفوع سیاه و قیری‌رنگ یا استفراغ خونی، باید فوراً به پزشک یا مراکز درمانی مراجعه کنید. مشاهده هرگونه علامت مشکوک به خونریزی دستگاه گوارش نیاز به ارزیابی دقیق دارد. مراجعه زودهنگام از بروز عوارض جدی و تأخیر در تشخیص بیماری‌های مهم جلوگیری می‌کند.

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی خطرناک است؟

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی از خفیف و خودمحدودشونده تا شدید و تهدیدکننده حیات متغیر است. این خونریزی ممکن است به‌صورت آشکار، مانند وجود خون در مدفوع، یا به‌صورت پنهان و با علائمی نظیر خستگی، رنگ‌پریدگی و کم‌خونی بروز کند.

خون قرمز روشن از مقعد نشانه چیست؟

دفع خون قرمز روشن معمولاً نشان‌دهنده خونریزی از بخش‌های انتهایی دستگاه گوارش، مانند راست‌روده یا قسمت تحتانی کولون است. علل شایع آن شامل هموروئید، شقاق مقعد و دیورتیکولوز کولون هستند.

آیا خونریزی بدون درد از مقعد خطرناک است؟

خونریزی بدون درد از مقعد لزوماً همیشه خطرناک نیست؛ اما می‌تواند نشانه یک بیماری زمینه‌ای مهم باشد.