همه چیز درباره در رفتگی فک که باید بدانید
منبع: https://rasanika.com
آنچه در این مقاله میخوانید
دررفتگی فک وضعیتی است که در آن استخوان فک پایین از محل طبیعی خود در مفصل گیجگاهیفکی خارج میشود و میتواند اختلال قابلتوجهی در عملکرد دهان ایجاد کند. این آسیب اغلب بر اثر باز کردن بیشازحد دهان، ضربه مستقیم یا حرکات ناگهانی رخ میدهد و با علائمی مانند ناتوانی در بستن دهان، درد شدید، تغییر در ظاهر فک و دشواری در صحبت کردن یا غذا خوردن همراه است. درک علل، نشانهها و مراحل تشخیص این وضعیت به فرد کمک میکند تا در صورت بروز چنین مشکلی اقدامات مناسبتری انجام دهد.
گاهی یک خمیازه عمیق، یک لقمه بزرگ یا حتی نشستن روی یونیت دندانپزشکی میتواند به تجربهای غیرمنتظره و نگرانکننده ختم شود؛ لحظهای که دهان باز میماند و بسته نمیشود. در رفتگی فک از آن دسته مشکلاتی است که اغلب ناگهانی رخ میدهد و فرد را با این سؤال روبهرو میکند که آیا این وضعیت خطرناک است و باید چه کار کرد. بیشتر افرادی که با این مشکل مواجه میشوند، پیش از آن آشنایی چندانی با مفصل فک یا علائم هشداردهنده آن ندارند و همین ناآگاهی، اضطراب را بیشتر میکند. دانستن اینکه این عارضه چگونه ایجاد میشود، چه نشانههایی دارد و چه زمانی نیاز به بررسی پزشکی دارد، میتواند دید روشنتری ایجاد کند. در این مطلب، با دررفتگی فک و نکات مهم مربوط به آن آشنا میشوید.
در رفتگی فک چیست؟
در رفتگی فک به وضعیتی گفته میشود که استخوان فک پایین از محل طبیعی خود در مفصل گیجگاهی فکی خارج میشود و فرد قادر به بستن طبیعی دهان نیست. این عارضه معمولاً بهدنبال باز کردن بیش از حد دهان، خمیازه شدید، ضربه به صورت یا برخی اقدامات دندانپزشکی رخ میدهد و با علائمی مانند درد فک، قفل شدن دهان، اختلال در صحبت کردن و گاهی درد گوش همراه است. در رفتگی فک یک مشکل پزشکی محسوب میشود که نیاز به تشخیص و جااندازی توسط پزشک دارد، زیرا عدم درمان بهموقع میتواند باعث آسیب مفصل و تکرار مداوم دررفتگی شود.
متن انگلیسی:
Dislocation of the TMJ occurs in up to 7% of people during their lifetime.
ترجمه متن:
دررفتگی مفصل گیجگاهی – فکی (TMJ) ممکن است در طول زندگی برای حدود ۷ درصد افراد اتفاق بیفتد.
در رفتگی فک هنگام خمیازه
گاهی اوقات در رفتگی فک به دلایل ساده و هنگام انجام فعالیتهای معمول روزمره رخ میدهد. برای مثال کارهایی مثل خندیدن با دهان باز، گاز زدن یک ساندویچ بزرگ یا خمیازه کشیدن عمیق میتوانند فشار زیادی به مفصل فک وارد کنند و حتی منجر به در رفتن فک هنگام خمیازه شوند.
در رفتگی فک در دندانپزشکی
برخی از افراد هنگام انجام درمانهای دندانپزشکی که نیاز به باز نگه داشتن دهان برای مدت طولانی دارند، دچار در رفتگی فک صورت میشوند. این فشار مداوم میتواند به مفصل فک آسیب وارد کند و در افرادی که فک آنها حساستر یا ضعیفتر است، باعث دررفتگی شود.
در رفتگی فک معمولا هنگام باز شدن بیشازحد دهان در حین درمان دندانپزشکی ممکن است رخ دهد و با ناتوانی در بستن دهان، درد و جابجایی فک همراه است.
انواع در رفتگی فک کدامند؟
انواع دررفتگی فک بر اساس جهت جابهجایی مفصل و تعداد مفاصل درگیر دستهبندی میشوند و هرکدام علائم و شرایط متفاوتی دارند. این حالت میتواند بهصورت ناگهانی یا مکرر رخ دهد و شدت آن از خفیف تا شدید متغیر است. در جدول زیر میبینیم انواع دررفتگی فک شامل دررفتگی قدامی که شایعترین نوع بوده و فک به جلو جابهجا میشود، دررفتگی خلفی که معمولاً در اثر ضربه شدید ایجاد میشود، دررفتگی یکطرفه که فقط یک سمت فک را درگیر میکند و دررفتگی دوطرفه که هر دو مفصل فک پایین از جای خود خارج میشوند. انواع در رفتگی فک را در جدول زیر میبینیم.
نوع دررفتگی فک | توضیح |
دررفتگی قدامی فک | شایعترین نوع دررفتگی فک است که در آن کندیل فک پایین به سمت جلو از حفره مفصلی خارج میشود و معمولاً هنگام خمیازه کشیدن، باز کردن بیش از حد دهان یا اقدامات دندانپزشکی رخ میدهد |
دررفتگی خلفی فک | نوعی نادر که معمولاً در اثر ضربه مستقیم به چانه ایجاد میشود و میتواند با آسیب به مجرای گوش یا ساختارهای اطراف همراه باشد |
دررفتگی یکطرفه | در این حالت فقط یک سمت مفصل فکیگیجگاهی دچار دررفتگی میشود و بیمار دچار انحراف فک و مشکل در بستن دهان است |
دررفتگی دوطرفه | هر دو مفصل فکیگیجگاهی درگیر میشوند و معمولاً با باز ماندن دهان و ناتوانی کامل در بستن آن همراه است |
دررفتگی حاد | دررفتگیای که بهطور ناگهانی رخ داده و نیاز به جااندازی فوری توسط پزشک دارد |
دررفتگی مزمن یا عودکننده | دررفتگیهایی که بهصورت مکرر اتفاق میافتند و معمولاً بهدلیل شلی رباطها یا مشکلات ساختاری مفصل فک ایجاد میشوند |
در این جدول انواع دررفتگی فک را میبینیم.
علائم در رفتگی فک چیست؟ (از کجا بفهمیم فک در رفته؟)
علائم در رفتگی فک معمولاً بهصورت ناگهانی ظاهر میشوند و میتوانند بهطور قابلتوجهی عملکرد طبیعی دهان و کیفیت زندگی فرد را مختل کنند. شدت علائم به نوع دررفتگی، میزان جابهجایی مفصل و درگیری یکطرفه یا دوطرفه بستگی دارد. این نشانهها اغلب بهگونهای هستند که فرد بدون مداخله پزشکی قادر به کنترل یا بهبود آنها نیست و تأخیر در درمان میتواند خطر آسیبهای بیشتر به مفصل گیجگاهیفکی را افزایش دهد. علائم در رفتن فک عبارتاند از:
آبریزش دهان: به دلیل ناتوانی در بستن کامل دهان، کنترل بزاق کاهش مییابد
ناتوانی در بستن دهان: دهان در وضعیت باز باقی میماند و امکان حرکت طبیعی فک وجود ندارد
درد شدید در ناحیه فک و اطراف گوش: درد ممکن است به شقیقه، صورت یا گردن انتشار پیدا کند
تغییر شکل یا انحراف فک: فک پایین به جلو یا یک سمت جابهجا میشود و ظاهر صورت تغییر میکند
اختلال در صحبت کردن و بلع: محدودیت حرکت فک باعث دشواری در تکلم و قورت دادن غذا میشود
علائم در رفتگی فک پایین
علائم دررفتگی فک پایین معمولاً بهصورت ناگهانی بروز میکند و شدت آن بسته به نوع دررفتگی متفاوت است و میتواند عملکرد طبیعی دهان را مختل کند. شایعترین علائم شامل ناتوانی در بستن دهان که فرد احساس میکند فک قفل شده است، درد شدید در ناحیه فک یا جلوی گوش که با حرکت تشدید میشود، تغییر شکل ظاهری فک بهویژه جلو آمدن فک پایین، اختلال در صحبت کردن و تلفظ کلمات، افزایش ترشح بزاق و ناتوانی در بلع طبیعی، و در برخی موارد تورم یا اسپاسم عضلات اطراف مفصل است.
علل در رفتگی فک چیست؟
علل در رفتن فک صورت به عواملی مربوط میشود که باعث فشار بیش از حد یا جابهجایی غیرطبیعی مفصل گیجگاهیفکی میشوند و تعادل طبیعی این مفصل را بر هم میزنند. برخی افراد بهدلیل شرایط زمینهای یا ویژگیهای ساختاری مفصل، آمادگی بیشتری برای بروز این مشکل دارند و حتی محرکهای ساده میتوانند باعث دررفتگی شوند. شناخت علت در رفتن فک نقش مهمی در پیشگیری از تکرار آن و انتخاب روش درمانی مناسب دارد. علتهای در رفتگی فک عبارتاند از:
بیماریهای زمینهای مفصل: آرتروز، اختلالات مفصل گیجگاهیفکی یا سابقه دررفتگی قبلی خطر بروز مجدد را افزایش میدهند
باز کردن بیش از حد دهان: خمیازه شدید، خندیدن طولانی یا گاز زدن غذاهای بزرگ میتواند باعث از جا در رفتن فک شود
ضربه به صورت یا فک: تصادف، زمین خوردن یا آسیبهای ورزشی از علل شایع دررفتگی هستند
اقدامات دندانپزشکی یا پزشکی طولانیمدت: باز ماندن دهان برای مدت طولانی ممکن است به مفصل فشار وارد کند
شلی رباطها و ضعف مفصل فک: برخی افراد بهطور ژنتیکی مستعد دررفتگی هستند
راه های تشخیص در رفتگی فک چگونه است؟
زمانی که با علائم در رفتگی فک به پزشک مراجعه میکنید، پزشک فک و صورتتان را معاینه میکند و درباره نحوه آسیب، سابقه پزشکیتان، بیماریهای زمینهای و داروهایی که مصرف میکنید سوالاتی میپرسد. همچنین ممکن است برای بررسی دقیقتر، یکی از آزمایشهای زیر برای شما تجویز شود:
تصویربرداری با اشعه ایکس که به پزشک کمک میکند مفصل فکی گیجگاهی را بررسی کرده و نشانههایی از ورم، شکستگی یا سایر ناهنجاریها را شناسایی کند.
سیتی اسکن که نشان میدهد آیا فک شما از جای خود خارج شده است یا خیر. ممکن است پیش از تصویربرداری، از مایع کنتراست برای شما استفاده شود تا ناحیه مورد نظر بهتر دیده شود. اگر سابقه حساسیت به ماده کنتراست را دارید حتما به پزشکتان اطلاع دهید.
جا انداختن در رفتگی فک توسط پزشک با اعمال فشار آرام به پایین و عقب روی فک پایین انجام میشود.
راه های درمان در رفتگی فک؛ چگونه فک در رفته را جا بیندازیم؟
راههای درمان دررفتگی فک به شدت دررفتگی، مدت زمان بروز علائم و سابقه تکرار آن بستگی دارد و هدف اصلی، بازگرداندن فک به موقعیت طبیعی و جلوگیری از آسیب مفصل است. درمان معمولاً باید توسط پزشک انجام شود، زیرا اقدام خودسرانه میتواند باعث تشدید درد یا صدمه به مفصل گیجگاهیفکی شود. در برخی افراد، درمانهای ساده کافی است، اما در موارد عودکننده یا شدید ممکن است روشهای پیشرفتهتری لازم باشد. راه های درمان در رفتن فک شامل موارد زیر است:
جراحی فک یا تزریقی: در موارد شدید یا دررفتگیهای مکرر برای اصلاح ساختار مفصل استفاده میشود
جااندازی دستی فک: پزشک با مانورهای خاص فک را به جای طبیعی خود بازمیگرداند
استفاده از داروهای مسکن و شلکننده عضلات: برای کاهش درد و اسپاسم عضلانی بهکار میروند
محدود کردن حرکت فک پس از درمان: بستن موقت فک یا پرهیز از باز کردن زیاد دهان به بهبود کمک میکند
فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی فک: باعث افزایش پایداری مفصل و کاهش احتمال عود میشود
درمان خانگی دررفتگی فک
درمان خانگی دررفتگی فک فقط در شرایطی کاربرد دارد که دررفتگی خفیف باشد یا پس از جااندازی توسط پزشک برای کاهش درد و پیشگیری از عود استفاده شود و جایگزین درمان پزشکی محسوب نمیشود. تلاش برای جا انداختن فک در خانه میتواند خطر آسیب جدی به مفصل، عضلات و اعصاب را افزایش دهد، بنابراین اقدامات خانگی بیشتر جنبه حمایتی و مراقبتی دارند و به بهبود روند ترمیم کمک میکنند.
استراحت دادن به فک: پرهیز از باز کردن زیاد دهان، خمیازه عمیق و جویدن غذاهای سفت
استفاده از کمپرس سرد یا گرم: کمپرس سرد برای کاهش درد و التهاب و کمپرس گرم برای شل شدن عضلات کاربرد دارد
مصرف غذاهای نرم: غذاهای نرم فشار کمتری به مفصل وارد میکنند و به بهبود کمک میکنند
تمرینات ملایم فک با نظر پزشک: حرکات کنترلشده میتوانند پایداری مفصل را افزایش دهند
مصرف داروهای مسکن ساده: فقط در صورت تجویز یا تأیید پزشک برای کنترل درد استفاده میشود
متن انگلیسی:
You will need to follow a soft diet as you recover from a dislocated or broken jaw.
ترجمه متن:
در دوران نقاهت پس از دررفتگی یا شکستگی فک، لازم است که از یک رژیم غذایی نرم پیروی کنید.
عوارض در رفتگی فک چیست؟
عوارض دررفتگی فک زمانی ایجاد میشوند که این مشکل بهموقع درمان نشود یا بهصورت مکرر تکرار گردد و میتواند عملکرد طبیعی مفصل گیجگاهیفکی را بهطور جدی مختل کند. ادامهدار شدن دررفتگی یا درمان نادرست آن ممکن است باعث آسیبهای ساختاری، درد مزمن و اختلال در فعالیتهای روزمره مانند صحبت کردن و غذا خوردن شود، به همین دلیل پیگیری پزشکی نقش مهمی در پیشگیری از این پیامدها دارد.
درد مزمن فک و صورت: آسیب مداوم مفصل و عضلات اطراف باعث درد طولانیمدت میشود
بیثباتی و عود مکرر دررفتگی: شلی رباطها احتمال دررفتگیهای بعدی را افزایش میدهد
آسیب به مفصل گیجگاهیفکی: فرسایش یا التهاب مفصل میتواند حرکت فک را محدود کند
اختلال در جویدن و صحبت کردن: کاهش عملکرد فک بر تغذیه و تکلم تأثیر میگذارد
تغییر شکل فک یا صورت: در موارد شدید یا مزمن، ظاهر فک ممکن است دچار تغییر شود
راه های پیشگیری از در رفتگی فک
پیشگیری کامل از در رفتگی فک همیشه ممکن نیست، زیرا این عارضه گاهی در نتیجه ضربات ناگهانی یا حوادث غیرقابل پیشبینی (مانند تصادفهای رانندگی یا زمین خوردن) رخ میدهد. با این حال، رعایت نکات زیر میتواند احتمال بروز این مشکل را کاهش دهد:
قبل از درمانهای دندانپزشکی با دندانپزشک خود مشورت کنید و اگر هنگام درمان احساس خستگی یا فشار در ناحیه فک داشتید، حتما از دندانپزشک بخواهید برای مدتی کار را متوقف کند.
مواد غذایی را به قطعات کوچکتر تقسیم کنید و از جویدن لقمههای بزرگ و باز کردن زیاد از حد دهان به منظور جلوگیری از در رفتن فک هنگام غذا خوردن شود
در فعالیتهای فیزیکی و ورزشهای پرخطر که احتمال ضربه به صورت وجود دارد، از تجهیزات محافظتی نظیر محافظ فک، کلاه ایمنی یا سایر وسایل ایمنی استفاده کنید.
راههای پیشگیری از در رفتگی فک شامل پرهیز از باز کردن بیشازحد دهان، اجتناب از جویدن غذاهای بسیار سفت، درمان اختلالات مفصل فک و استفاده از محافظهای دهانی در ورزشهای پربرخورد است.
نتیجه گیری
دررفتگی فک یک مشکل مفصلی است که اگرچه شیوع بالایی ندارد، اما بروز ناگهانی آن میتواند عملکرد طبیعی دهان و آرامش فرد را بهطور جدی مختل کند. این عارضه معمولاً در اثر فشار بیش از حد، ضربه یا شرایط زمینهای مفصل ایجاد میشود و با علائمی همراه است که نادیده گرفتن آنها ممکن است به آسیبهای ماندگار منجر شود. شناخت کلی ماهیت دررفتگی فک، نشانههای آن و پیامدهای احتمالی کمک میکند تا این وضعیت بهعنوان یک مسئله پزشکی جدی درک شود. توجه به تشخیص بهموقع و پیگیری مناسب، نقش مهمی در جلوگیری از عود و حفظ سلامت مفصل گیجگاهیفکی دارد.
پرسشهای متداول
برای در رفتگی فک چه کنیم؟
در صورت دررفتگی فک، مهمترین اقدام حفظ آرامش و خودداری از تلاش برای جا انداختن فک بهصورت خودسرانه است. فرد باید از باز و بسته کردن دهان، صحبت زیاد یا جویدن پرهیز کند و هرچه سریعتر به پزشک یا اورژانس مراجعه کند تا فک بهطور ایمن جااندازی شود. تا زمان دریافت درمان، میتوان با ثابت نگه داشتن فک، استفاده از کمپرس سرد برای کاهش درد و التهاب و در صورت تجویز پزشک مصرف داروهای مسکن یا شلکننده عضلانی علائم را کنترل کرد. پس از درمان، رعایت رژیم غذایی نرم، محدود کردن حرکات فک و پیروی از توصیههای تخصصی به پیشگیری از دررفتگی مجدد کمک میکند. تأخیر در درمان یا اقدامات نادرست میتواند خطر عوارض و مزمن شدن مشکل را افزایش دهد.
آیا در رفتگی فک خود به خود جا می افتد؟
در بیشتر موارد، دررفتگی فک بهطور خودبهخود جا نمیافتد و نیاز به جااندازی توسط پزشک یا دندانپزشک دارد. زمانی که فک از مفصل گیجگاهیفکی خارج میشود، اسپاسم عضلات، درد و قفل شدن فک مانع بازگشت طبیعی آن به جای اصلی میشود. تلاش برای جا انداختن فک بدون آموزش و مهارت پزشکی میتواند باعث آسیب به رباطها، عضلات یا حتی شکستگی شود. تنها در برخی موارد خفیف و گذرا ممکن است فک با کاهش اسپاسم عضلانی به وضعیت طبیعی برگردد، اما این حالت قابل پیشبینی و ایمن نیست. به همین دلیل، در صورت بروز علائمی مانند ناتوانی در بستن دهان، درد شدید یا تغییر شکل فک، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
آیا در رفتگی فک می تواند مزمن شود؟
دررفتگی فک در برخی افراد میتواند به حالت مزمن تبدیل شود، بهویژه اگر درمان مناسب انجام نشود یا عوامل زمینهای نادیده گرفته شوند. شلی رباطهای مفصل گیجگاهیفکی، سابقه دررفتگیهای مکرر، اختلالات ساختاری فک، دندانقروچه، آرتروز مفصل یا عادتهایی مانند باز کردن بیش از حد دهان میتوانند خطر مزمن شدن این مشکل را افزایش دهند. در دررفتگی مزمن، فک ممکن است بهطور مکرر از جای خود خارج شود و فرد دچار درد پایدار، محدودیت حرکتی و اختلال در جویدن یا صحبت کردن شود. تشخیص بهموقع، فیزیوتراپی، اصلاح عادات فکی و در موارد خاص درمانهای تخصصیتر میتواند از پیشرفت و مزمن شدن دررفتگی فک جلوگیری کند.
آیا در رفتگی فک باعث مشکلات گفتاری می شود؟
بله، دررفتگی فک میتواند باعث بروز مشکلات گفتاری شود، بهویژه در دورهای که فک در وضعیت ناپایدار یا دردناک قرار دارد. این عارضه با ایجاد درد، محدودیت در باز و بسته کردن دهان و ناهماهنگی مفصل گیجگاهیفکی میتواند تلفظ صحیح کلمات را دشوار کند و فرد هنگام صحبت کردن دچار خستگی یا ناراحتی شود. در برخی موارد، قفل شدن فک یا ترس از حرکت دادن آن باعث میشود فرد ناخودآگاه دامنه حرکات دهان را کاهش دهد که این موضوع روی وضوح گفتار اثر میگذارد. معمولاً پس از جااندازی صحیح، استراحت دادن به فک و رعایت توصیههای درمانی، مشکلات گفتاری موقتی بوده و بهتدریج برطرف میشوند.
آیا می توان بعد از در رفتگی فک دوباره غذا خورد؟
بله، بعد از دررفتگی فک امکان غذا خوردن وجود دارد، اما زمان و نحوه آن اهمیت زیادی دارد. پس از جااندازی فک که باید حتماً توسط پزشک انجام شود، معمولاً توصیه میشود فرد برای چند روز تا چند هفته فقط از غذاهای نرم و مایع استفاده کند تا مفصل گیجگاهیفکی فرصت ترمیم داشته باشد و خطر دررفتگی مجدد کاهش یابد. جویدن غذاهای سفت، باز کردن بیش از حد دهان یا گاز زدن لقمههای بزرگ میتواند باعث آسیب دوباره به مفصل شود. در این دوره مصرف سوپ، پوره، ماست، اسموتی و غذاهای لهشده مناسبتر است. همچنین رعایت توصیههای پزشک، استفاده از داروهای تجویزشده و پرهیز از حرکات ناگهانی فک نقش مهمی در بازگشت ایمن به تغذیه عادی دارد.