راه های انتقال بیماری هپاتیت را بشناسیم

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

راه‌ های انتقال بیماری هپاتیت بسته به نوع ویروس متفاوت است، این ویروس معمولا از طریق تماس با خون، مایعات بدن یا مواد غذایی آلوده منتقل می‌شود. هپاتیت B، C و D عمدتاً از راه خون، تزریق با سرنگ آلوده، رابطه جنسی محافظت‌نشده و انتقال از مادر به نوزاد شیوع دارند. در مقابل، هپاتیت A و E از طریق مصرف آب و غذای آلوده به ویروس منتشر می‌شوند. تماس با وسایل شخصی یا تجهیزات غیراستریل نیز از مسیرهای مهم انتقال به شمار می‌رود. رعایت اصول بهداشتی، واکسیناسیون و استفاده از وسایل شخصی می‌تواند از گسترش این بیماری جلوگیری کند.

گاهی تنها یک تماس ساده یا وعده غذایی آلوده کافی است تا ویروس هپاتیت راه خود را به بدن باز کند. این بیماری مسری می‌تواند از مسیرهای مختلفی منتقل شود و شناخت این مسیرها نخستین گام در جلوگیری از ابتلاست. بسیاری تصور می‌کنند هپاتیت فقط از طریق خون منتقل می‌شود، در حالی‌که برخی انواع آن از آب و غذای آلوده نیز سرایت می‌کنند. نوع ویروس، رفتار فردی و رعایت بهداشت، تعیین‌کننده‌ترین عوامل در احتمال انتقال هستند. از تماس خونی گرفته تا استفاده از وسایل غیربهداشتی، هر مسیر می‌تواند منشأ آلودگی باشد. دانستن نحوه انتقال، قدرت پیشگیری را افزایش می‌دهد و از گسترش بیماری در جامعه جلوگیری می‌کند. در این مطلب، با راه های انتقال بیماری هپاتیت و عوامل مؤثر بر سرایت آن آشنا می‌شوید.

راه های انتقال بیماری هپاتیت چیست؟

به صورت کلی روش انتقال بیماری هپاتیت، انتقال ویروسی است. ازاین‌رو هپاتیت یک بیماری مسری است و ویروس‌ها از فرد مبتلا به سایر افراد انتقال می‌یابند. مسیر اصلی انتقال هپاتیت‌های A و E، آب و غذای آلوده به مدفوع است، در حالی‌که هپاتیت‌های B، C و D عمدتاً از طریق خون، فرآورده‌های خونی و سایر مایعات بدن منتقل می‌شوند در حال حاضر تنها ویروس‌های A تا E به‌عنوان عامل هپاتیت ویروسی انسان پذیرفته شده‌اند و گزارش‌های مربوط به هپاتیت F و G تأیید و به‌عنوان عامل هپاتیت تثبیت نشده‌اند. علت بیماری هپاتیت می‌تواند عوامل غیرعفونی مانند مصرف الکل، برخی داروها و بیماری‌های خودایمنی نیز باشد.

انواع ویروس‌های عامل هپاتیت ممکن است از چندین راه مختلف از جمله خون، انتقال از مسیر روده‌ای و هر نوع تماس دیگری با فرد مبتلا، انتقال یابند و باعث بیماری شوند. رایج‌ترین و اصلی ترین راه انتقال بیماری هپاتیت، انتقال از طریق خون و فراورده‌های خونی آلوده است. انتقال از مادر به نوزاد، تماس جنسی با فرد آلوده و مواردی از این دست، دیگر روش‌های انتقال بیماری هپاتیت هستند. گاهی هم دیده شده که این بیماری از طریق تماس با مواد غذایی آلوده یا مدفوع آلوده به ویروس بین افراد منتقل می‌شود.

• انتقال از طریق خون آلوده

•  انتقال هپاتیت از مادر به نوزاد

• انتقال هپاتیت از مواد غذایی و آب آلوده از روده

• استفاده از وسایل شخصی آلوده

• انتقال هپاتیت از طریق تماس با سطوح آلوده

• انتقال هپاتیت از طریق بزاق دهان

• انتقال هپاتیت از طریق خراش پوست

• انتقال هپاتیت از رابطه جنسی با فرد مبتلا

متن انگلیسی:
Common modes of transmission for these viruses include receipt of contaminated blood or blood products, invasive medical procedures using contaminated equipment and for hepatitis B transmission from mother to baby at birth, from family member to child, and also by sexual contact.
ترجمه متن:
راه‌های رایج انتقال این ویروس‌ها شامل دریافت خون یا فرآورده‌های خونی آلوده، روش‌های پزشکی تهاجمی با استفاده از تجهیزات آلوده، انتقال هپاتیت B از مادر به نوزاد در بدو تولد، از اعضای خانواده به کودک و همچنین از طریق تماس جنسی است.

who

۱. انتقال از طریق خون آلوده

اصلی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین راه انتقال هپاتیت، خون است. تماس با خون‌آلوده به ویروس، یکی از مهم‌ترین راه های انتقال بیماری هپاتیت است. تماس تصادفی با خون یا مایعات بدن فرد آلوده از طریق بریدگی‌های پوستی، ساییدگی یا غشاهای مخاطی چشم و دهان می‌تواند موجب سرایت ویروس از فرد آلوده به سایرین شود. اکثر ویروس‌های عامل هپاتیت از جمله ویروس‌های هپاتیت سی، هپاتیت بی و هپاتیت دی همگی از طریق راهی که به عنوان راه تزریقی شناخته می‌شود، منتقل می‌شوند.

بنابراین، تزریق خون‌آلوده یا تماس با سوزن‌ها یا سایر تجهیزات پزشکی آلوده به ویروس (مانند وسایل دندان‌پزشکی یا جراحی)، همگی می‌توانند موجب سرایت ویروس هپاتیت به افراد سالم شوند. حتی در برخی از کشورهای توسعه‌نیافته، نحوه انتقال بیماری هپاتیت از طریق استفاده از داروهای تزریقی غیرقانونی و غیر استریل است. حتی گاهی زمانی که فرد به دلیل حادثه یا تصادفات منجر به جراحت به اقدامات پزشکی فوری نیاز دارد، ممکن است به دلیل عدم رعایت یک سری نکات بهداشتی، این ویروس به آنها انتقال یابد.

استفاده از سرنگ‌های آلوده مشترک بین افراد معتاد یا استفاده از سرنگ‌های تزریق انسولین غیر استریل در مناطقی که بهداشت ضعیفی دارند، همگی می‌توانند عامل سرایت بیماری هپاتیت به افراد سالم باشند. گروه‌های پرریسک بعدی، افرادی هستند که به دوره‌های دیالیز نیاز دارند یا این که باید خون و فراورده‌های خونی دریافت کنند. در صورت آلوده بودن خون و مایعات بدن یا حتی آلوده بودن تجهیزات مورد استفاده در این روش‌ها، احتمال انتقال هپاتیت وجود دارد. در نهایت کسانی که به جراحی یا خدمات دندانپزشکی نیاز دارند، گروه دیگری هستند که خطر انتقال عفونت ویروسی هپاتیت در آنها بالاست.

هپاتیت B، C و D می‌توانند از طریق تماس با خون آلوده، مانند استفاده از سرنگ مشترک یا انتقال خون آلوده، منتقل شوند.

۲. انتقال هپاتیت از مادر به نوزاد

یکی دیگر از راه های انتقال بیماری هپاتیت، از مادر به نوزاد است. نوزادانی که در زمان تولد مادر آنها به این عفونت ویروسی مبتلاست و اقدامات پزشکی لازم برای جلوگیری از انتقال بیماری برای آنها صورت نگرفته است، در معرض خطر بالای ابتلا به این عفونت هستند. علاوه بر این گاهی هم جنین در دوران بارداری، این بیماری را از مادر می‌گیرد. به این روش انتقال بیماری هپاتیت، انتقال پری ناتال گفته می‌شود. در برخی از کشورهای پرجمعیت جهان مانند چین، این اصلی‌ترین راه انتقال هپاتیت است. احتمال این که هپاتیت B از طریق پری ناتال منتقل شود بسیار بالا و در حدود 90 درصد است.

متن انگلیسی:
An infected mother can transmit hepatitis virus to an infant perinatally, especially for hepatitis B virus (HBV). The chance of perinatal HBV transmission is more than 90%.
ترجمه متن:
مادر آلوده به هپاتیت می‌تواند ویروس هپاتیت را به نوزاد (به خصوص ویروس هپاتیت ب (HBV) در دوران بارداری) منتقل کند. احتمال انتقال HBV پری ناتال بیش از 90 درصد است.

hepatitis

۳. انتقال هپاتیت از مواد غذایی و آب آلوده از روده

برخی از انواع ویروس‌های هپاتیت به عنوان هپاتیت‌های غذایی شناخته می‌شوند و نوع انتقال آنها عمدتا گوارشی یا روده‌ای است. انتقال این ویروس‌ها از طریق آب و غذای آلوده صورت می‌گیرد. یکی دیگر از راه های انتقال بیماری هپاتیت، انتقال مدفوعی – دهانی است. این ویروس‌ها در آب و غذای آلوده زنده می‌مانند و در نتیجه با خوردن غذای آلوده خوب پخته نشده، مانند صدف یا نوشیدن آب آلوده، عفونت منتقل می‌شود.

مصرف گوشت خام یا نیم‌پز، مصرف صدف خام یا مصرف غذاهایی که با ویروس در تماس بوده‌اند می‌توانند باعث انتقال بیماری شوند. آب‌های آشامیدنی آلوده، خصوصا در کشورهای شلوغ و پرجمعیت درحال‌توسعه، یکی دیگر از منابع مهم انتقال ویروس هپاتیت است.

۴. استفاده از وسایل شخصی آلوده

به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی مانند تیغ اصلاح، ریش‌تراش یا ناخن‌گیر آلوده به ویروس، همگی می‌توانند باعث انتقال بیماری شوند. در واقع یکی از راه های انتقال بیماری هپاتیت، استفاده از وسایل شخصی فرد بیمار است. این وسایل می‌توانند خون‌آلوده را به دیگران انتقال دهند و از این طریق باعث ابتلای فرد به این بیماری می‌شوند.

انتقال هپاتیت از طریق لیوان

برخی از انواع ویروس‌های هپاتیت که از طریق آب و غذا یا سطوح انتقال می‌یابند، می‌توانند روی لیوان یا سایر وسایل شخصی که به مایعات بدن فرد بیمار آلوده‌اند، باقی مانده و از این طریق منتقل شود. با این حال هنوز اطلاعات کاملی در خصوص درصد انتقال از این طریق وجود ندارد.

انتقال هپاتیت از طریق لباس

هپاتیت تنها با تماس معمولی با لباس منتقل نمی‌شود و برای سرایت نیاز به ورود ویروس به بدن از راه خون یا مخاط آسیب‌پذیر است. زمانی خطر مطرح می‌شود که لباس با خون یا ترشحات آلوده تماس داشته باشد و همان آلودگی با زخم باز یا مخاط چشم و دهان برخورد کند. ویروس هپاتیت B می‌تواند مدت کوتاهی در خون خشک‌شده باقی بماند، اما شست‌وشوی درست و ضدعفونی خطر را عملاً به حداقل می‌رساند. بنابراین لباس تمیز و خشک خطری ایجاد نمی‌کند و نگرانی اصلی مربوط به پارچه‌های آلوده به خون تازه یا ترشحات درمان‌نشده است. بهتر است نکات زیر را در مورد لباس رعایت کنید:

• لباس یا ملحفه مشکوک به آلودگی خونی را با دستکش جمع کنید و جداگانه بشویید

• از آب گرم و مواد شوینده استفاده کنید و پس از خشک شدن کامل از آنها استفاده کنید

• در صورت وجود لکه خون، سطح زیرین را هم با ضدعفونی‌کننده خانگی تمیز کنید

• اگر خون کسی به پوست یا چشم شما پاشید، فوراً محل را با آب فراوان بشویید و ارزیابی پزشکی شوید

۵. انتقال هپاتیت از طریق تماس با سطوح آلوده

یکی دیگر از راه های انتقال بیماری هپاتیت، انتقال از طریق سطوح آلوده است. بقای ویروس‌های هپاتیت روی سطوح بسته به نوع ویروس متفاوت است (از حدود یک هفته تا چند ماه). به همین دلیل هم دوره طولانی‌تری امکان انتقال آنها وجود دارد. در صورت وجود خون یا مایعات بدن که حاوی ویروس هستند روی سطوح مختلف، ریسک انتقال بیماری بسیار بالاست.

انتقال هپاتیت از استخر

استخرها می‌توانند یک مکان ایده‌آل برای انتقال انواع عفونت‌های ویروسی و باکتریایی، از جمله عفونت ویروس هپاتیت باشند. یکی از راه های انتقال بیماری هپاتیت، بلعیدن و خوردن آب آلوده استخر است. علاوه بر این، تماس با سطوحی که حاوی مایعات آلوده به ویروس هپاتیت هستند یا تماس با افراد بیمار در محیط استخر هم می‌تواند یکی دیگر از راه‌ های انتقال بیماری هپاتیت باشد. البته تمام ویروس‌های هپاتیت از این طریق منتقل نمی‌شوند.

انتقال هپاتیت از طریق دستشویی

به ندرت ممکن است برخی از سویه‌های ویروس هپاتیت، از طریق دستشویی انتقال یابد. البته این گزینه بسیار نادر و محدود است و در بیشتر موارد، ریسک انتقال هپاتیت از این طریق بسیار پایین است. رعایت بهداشت فردی، مانند شست‌وشوی کامل دست‌ها و ضدعفونی کردن مداوم سرویس بهداشتی می‌تواند ریسک ابتلا از این طریق را به شدت کاهش دهد.

۶. انتقال هپاتیت از طریق بزاق دهان

به ندرت ممکن است ویروس‌های هپاتیت در بزاق دهان دفع شوند و مطالعات کمی در این زمینه انجام شده است. روش انتقال بیماری هپاتیت برای اکثر ویروس‌ها تنها انتقال از طریق خون است. برخی از ویروس‌هایی که از طریق روده‌ای منتقل می‌شوند، تنها نتیجه مصرف آب یا غذای آلوده به مدفوع هستند. اما برخی از داده‌ها از این نظریه پشتیبانی می‌کنند که شاید بزاق دهان فرد آلوده به ویروس هم بتواند عامل انتقال این بیماری در موارد بسیار محدود باشد.

انتقال هپاتیت از طریق بزاق دهان یا آب خوردن بسیار نادر است و معمولا در صورت وجود زخم یا خون در دهان ممکن می‌شود.

۷. انتقال هپاتیت از طریق خراش پوست

هر نوع خراش یا ساییدگی پوستی می‌تواند باعث سرایت ویروس هپاتیت از فرد آلوده به سایر افراد شود. بریدگی‌های پوستی، تماس با خون فرد آلوده یا حتی تماس ابزارهای آلوده به ویروس با زخم‌های باز پوستی، از دیگر راه های انتقال بیماری هپاتیت است. خال‌کوبی یا طب سوزنی جزو مواردی هستند که در صورت عدم رعایت مسائل بهداشتی، احتمال ابتلا به این بیماری از این روش‌ها وجود دارد.

۸. انتقال هپاتیت از رابطه جنسی با فرد مبتلا

تماس مستقیم با فرد آلوده به ویروس هپاتیت، یکی دیگر از رایج‌ترین راه های انتقال بیماری هپاتیت بین انسان‌هاست. تماس جنسی، حتی تماس مقعدی یا تماس دهانی با فرد آلوده به ویروس، به شدت ریسک انتقال بیماری را افزایش می‌دهد. با این حال در بیشتر موارد، نحوه انتقال بیماری هپاتیت از این طریق به دلیل داشتن رابطه جنسی محافظت نشده است.

۹. انتقال هپاتیت از راه تتو و پیرسینگ

تتو و پیرسینگ اگر در محیط‌های غیرمجاز و با وسایل غیراستریل انجام شوند می‌توانند راه انتقال هپاتیت B و C باشند. سوزن مشترک، کارتریج یا جوهر آلوده و رعایت‌نشدن اصول استریل باعث ورود ویروس از راه پوست آسیب‌دیده می‌شود. در مراکز معتبر که از سوزن‌های یکبارمصرف، کارتریج و کاپ جوهر استریل و دستکش تازه استفاده می‌شود، خطر انتقال به شکل چشمگیری پایین می‌آید. مراقبت صحیح از زخم پس از انجام کار نیز مهم است، چون عفونت محل و خونریزی خطر تماس را بیشتر می‌کند.

مقایسه راه انتقال انواع هپاتیت ویروسی

روش‌هایی که در بالا به آنها اشاره شد، راه‌های کلی انتقال انواع هپاتیت هستند. با این حال بسته به نوع ویروس عامل بیماری، نحوه انتقال بیماری هپاتیت هم متفاوت است. همان‌طور که می‌دانید، تا کنون 5 نوع اصلی از این ویروس شناخته شده که هر کدام از آنها به طریقی می‌توانند باعث ابتلای افراد به این بیماری عفونی شوند. در جدول زیر راه های انتقال بیماری هپاتیت را به تفکیک ویروس‌های عامل عفونت را به صورت خلاصه مشاهده می‌کنید.

تمامی راه‌های شناخته‌شده انتقال انواع هپاتیت (A تا E)

نحوه پیشگیری از انتقال بیماری هپاتیت

در بسیاری از موارد می‌توان از انتقال بیماری هپاتیت جلوگیری کرد و درصد شیوع این عفونت ویروسی را کاهش داد. یکی از بهترین راه های پیشگیری از ابتلا به بیماری هپاتیت، رعایت بهداشت فردی است. رعایت بهداشت و اجتناب از تماس با اشیای آلوده به ویروس، می‌تواند احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش دهد. در محیط‌های پزشکی، خصوصا دندانپزشکی، مطمئن شوید که حتما تمامی وسایل و تجهیزات قبل از استفاده استریل شده باشند. از طرفی سعی کنید همیشه وسایل شخصی خود را به همراه داشته باشید و از وسایل دیگران استفاده نکنید.

در صورتی که به تازگی در معرض مایعات یا خون‌آلوده به ویروس بوده‌اید، حتما قبل از تماس دست با دهان یا صورت، دست‌ها را با آب و صابون شسته و کاملا ضدعفونی کنید. خودداری از مصرف غذاهای خام و نپخته یا آب آشامیدنی آلوده، از دیگر روش‌هایی است که می‌تواند جلوی ابتلا به این بیماری را بگیرد. در نهایت بهترین راه پیشگیری از انتقال بیماری، واکسینه شدن در برابر سویه‌های مختلف است. در حال حاضر برای بسیاری از ویروس‌های هپاتیت، از جمله هپاتیت a و هپاتیت B، واکسن موثر و مناسب وجود دارد.

نتیجه گیری

راه‌ های انتقال بیماری هپاتیت طیف وسیعی از تماس‌های انسانی تا عوامل محیطی را دربرمی‌گیرد و تفاوت آن‌ها بر اساس نوع ویروس اهمیت زیادی دارد. شایع‌ترین مسیرها شامل خون و فرآورده‌های خونی آلوده، تماس جنسی محافظت‌نشده، انتقال از مادر به نوزاد و مصرف مواد غذایی یا آب آلوده هستند. در محیط‌های پزشکی و آرایشی، وسایل غیراستریل یکی از منابع مهم آلودگی‌اند. درک این مسیرها به معنای پیشگیری مؤثرتر است؛ با واکسیناسیون، رعایت بهداشت شخصی و اجتناب از رفتارهای پرخطر می‌توان از گسترش بیماری جلوگیری کرد در صورتی که اخیرا در معرض ابتلا به این بیماری بوده‌اید یا این که جزو افراد پرریسک هستید، حتما در خصوص راه‌های پیشگیری از انتقال این بیماری با یک متخصص کبد یا عفونی مشورت کنید.

پرسش‌های متداول

درصد انتقال هپاتیت از زن به مرد چقدر است؟

یک درصد ثابت برای همه انواع هپاتیت وجود ندارد و خطر به نوع ویروس، بار ویروسی، داشتن زخم یا التهاب مخاط، استفاده از کاندوم و وضعیت واکسیناسیون بستگی دارد. هپاتیت B از راه رابطه جنسی به نسبت کارآمد منتقل می‌شود و بدون محافظت خطر قابل توجهی دارد، به‌خصوص اگر فرد مبتلا بار ویروسی بالایی داشته باشد. هپاتیت C در روابط دگرجنس‌گرا خطر کمتری دارد ولی صفر نیست و با عوامل پرخطری مثل چند شریک جنسی، زخم‌های تناسلی یا وجود HIV بیشتر می‌شود. بهترین راه کاهش ریسک، واکسن هپاتیت B، استفاده منظم از کاندوم و پیگیری پزشکی در صورت مواجهه است.

انتقال هپاتیت از پدر به جنین ممکن است؟

پدر مستقیما انتقال‌دهنده ویروس هپاتیت به جنین نیست. اما زمانی که این بیماری از پدر به مادر منتقل شود، احتمال این که نوزاد در دوران بارداری یا زایمان، از مادر به این ویروس مبتلا شود بسیار بالاست. این موضوع درباره هپاتیت B مهم‌تر است، چون ویروس در خون و مایع منی وجود دارد و پس از ابتلای مادر، انتقال داخل‌رحمی، حین زایمان یا بعد از تولد ممکن می‌شود. راهکار اصلی، غربالگری و واکسیناسیون هپاتیت B برای مادر، رابطه جنسی ایمن در بارداری و دریافت واکسن و ایمونوگلوبولین برای نوزاد در بدو تولد است. در صورت ابتلای یکی از والدین به هپاتیت C، مشاوره تخصصی و پایش پزشکی مادر در دوران بارداری توصیه می‌شود.