از کجا بفهمم تومور مغزی دارم؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

تشخیص تومور مغزی بر پایه ترکیبی از علائم اولیه و ارزیابی‌های تخصصی انجام می‌شود. پس از بررسی‌های عصبی، پزشک از روش‌های تصویربرداری مانند MRI، CT اسکن و PET اسکن برای شناسایی محل، اندازه و نوع احتمالی تومور استفاده می‌کند. آزمایش‌های تکمیلی مثل نوار مغز، آزمایش خون و نمونه‌برداری نیز برای تعیین ماهیت سلول‌ها و تشخیص قطعی به کار می‌روند. تشخیص تومور مغزی در مراحل اولیه می‌تواند روند درمان را مؤثرتر و نتایج را بهبود دهد.

اگر این پرسش ذهن شما را مشغول کرده که از کجا بفهمم تومور مغزی دارم، باید بدانید که تشخیص قطعی تنها با انجام آزمایش‌های تخصصی و تصویربرداری ممکن است. در مراحل اولیه، علائمی مانند سردردهای غیرمعمول، تهوع، دوبینی، تشنج یا تغییرات شناختی ممکن است ظاهر شوند. پزشک ابتدا با بررسی سوابق خانوادگی، معاینه فیزیکی و ارزیابی عصبی، احتمال وجود تومور را می‌سنجد. سپس در صورت لزوم، MRI، سی‌تی‌اسکن یا سایر آزمایش‌ها برای بررسی دقیق‌تر تجویز می‌شوند. آگاهی از این علائم و مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند در تشخیص سریع‌تر و درمان مؤثرتر نقش کلیدی داشته باشد. در این مطلب، با روش‌های تشخیص تومور مغزی آشنا می‌شوید.

روش های تشخیص تومور مغزی چیست؟

تومور مغزی زمانی ایجاد می‌شود که رشد غیرطبیعی سلول‌ها در بافت مغز رخ دهد و بسته به محل و اندازه آن می‌تواند باعث بروز علائم متنوعی شود. تشخیص قطعی تنها با بررسی‌های تخصصی شامل انواع تصویربرداری یا روش‌های آزمایشگاهی امکان‌پذیر است، اما آگاهی از علائم اولیه می‌تواند به تشخیص زودتر کمک کند. در صورتی که این علائم به‌طور مداوم یا پیشرونده ظاهر شوند، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.

تشخیص تومور مغزی از روی علائم

نمی‌توان تومور مغزی را تنها بر اساس علائم تومور مغزی تشخیص داد، اما برخی از علائم می‌توانند به عنوان یک هشدار عمل کنند. در ادامه به علائمی اشاره کردیم که می‌توانند نشان دهنده وجود تومور مغزی باشند:

• سردردهای شدید و مکرر

• تشنج

• مشکلات تعادل و هماهنگی

• گزگز، بی‌حسی یا خشکی در یک طرف بدن

• اضطراب، افسردگی و سایر تغییرات روانی

• حالت تهوع و استفراغ بی‌دلیل

• مشکلات بینایی مانند تاری، دوبینی یا نابینایی

• گیجی، خواب‌آلودگی و خستگی مفرط

• سرگیجه یا از دست دادن هوشیاری

تشخیص تومور مغزی با روش های تصویربرداری

تشخیص تومور مغزی با روش‌های تصویربرداری معمولاً اولین و مهم‌ترین قدم در ارزیابی بیمار است و به پزشک کمک می‌کند محل، اندازه، نوع احتمالی و میزان درگیری بافت‌های اطراف را مشخص کند. MRI دقیق‌ترین روش برای بررسی تومورهای مغزی است و جزئیاتی از ساختار مغز، نوع ضایعه، میزان نفوذ و ارتباط آن با عروق و اعصاب نشان می‌دهد. در کنار آن، CT اسکن برای تشخیص سریع، بررسی خون‌ریزی‌ها و تومورهای کلسیفیه استفاده می‌شود. در موارد خاص، PET scan برای افتراق تومور فعال از بافت مرده یا التهاب به کار می‌رود. با ترکیب این روش‌ها، امکان تشخیص دقیق‌ و برنامه‌ریزی درمان مناسب فراهم می‌شود. در ادامه هر یک از این روش‌ها را توضیح خواهیم داد.

1. تومور مغزی در عکس ام آر آی

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یک روش پیشرفته برای تهیه تصاویر مقطعی و دقیق از مغز و ساختارهای اطراف آن است. این پروسه با استفاده از نیروهای مغناطیسی قوی و امواج فرکانس رادیویی انجام می‌شود و تصاویر حاصل از آن با کمک یک رایانه به عکس‌های سه بعدی تبدیل می‌شوند. به گفته بسیاری از پزشکان، ام آر آی مغز بهترین و دقیق‌ترین روش برای بررسی وجود تومور در مغز و نخاع محسوب می‌شود.

در طول MRI ممکن است ماده کنتراست به بدن تزریق شود تا نواحی غیرطبیعی در مغز با وضوح بیشتری نمایان شوند. در مرحله بعد، باید روی تخت مخصوصی دراز بکشید که به آرامی وارد یک دستگاه استوانه‌ای بزرگ می‌شود که از هر دو طرف باز است. این آزمایش کاملا بدون درد است، اما صدای بلند و فضای باریک دستگاه ممکن است در برخی از افراد منجر به اضطراب یا ترس از تنگنا شود. این پروسه معمولا بین ۳۰ تا ۴۵ دقیقه طول می‌کشد. تصاویر حاصل از آن نیز اغلب دقیق‌تر از تصاویر سی‌تی اسکن هستند. برخی دیگر از انواع MRI که می‌توانند در تشخیص تومور موثر باشند نیز شامل این مواردند:

انواع ام آر آی تومور مغزی را در این جدول میبینیم.

متن انگلیسی:
Before having scans, tell the doctor if you have any allergies or have had a reaction to dyes or contrast during previous scans.
ترجمه متن:
قبل از انجام تصویربرداری، در صورتی که به هر ماده‌ای حساسیت دارید یا در گذشته به رنگ‌ها یا مواد کنتراست مورد استفاده در تصویربرداری واکنش داشته‌اید، حتما پزشک را در جریان قرار دهید.

cancervic

2. تشخیص تومور مغزی با سی تی اسکن

سی‌تی اسکن یا توموگرافی کامپیوتری (CT Scan) یکی از آزمایش‌های تصویربرداری است که با استفاده از اشعه ایکس و یک کامپیوتر، تصاویر دقیقی از ساختارهای داخلی نظیر جمجمه تهیه می‌کند. در صورتی که پزشک به وجود تومور مغزی مشکوک شود، ممکن است انجام سی‌تی اسکن مغز را خصوصا در شرایط زیر تجویز کند:

• زمانی که علائم به صورت ناگهانی ظاهر شده‌اند و نیاز فوری به بررسی ساختار مغز وجود دارد.

• اگر به هر دلیلی همچون داشتن پیس میکر (ضربان‌ساز قلب) یا سایر تجهیزات فلزی در بدن نتوانید MRI انجام دهید.

• هنگامی که پزشک بخواهد وضعیت سلامت استخوان‌های اطراف تومور را با دقت بیشتری بررسی کند، زیرا CT اسکن در نمایش بافت‌های سفت و استخوانی عملکرد بهتری نسبت به MRI دارد.

در برخی موارد قبل از شروع اسکن، یک ماده کنتراست به داخل رگ تزریق می‌شود تا وضوح و دقت تصاویر افزایش پیدا کند. این ماده ممکن است برای چند دقیقه باعث احساس گرما در سرتاسر بدن، طعم تلخ در دهان یا احساس نیاز فوری به دفع ادرار شود. البته همه این واکنش‌ها طبیعی و موقت هستند.

دستگاه سی‌تی اسکن بزرگ و به شکل یک حلقه باز یا دونات است. برای این آزمایش، باید روی یک تخت مخصوص دراز بکشید که به آرامی وارد دستگاه شده و از آن خارج می‌شود. آماده شدن برای اسکن ممکن است حدود ۳۰ دقیقه زمان ببرد، اما خود فرآیند تصویربرداری تنها حدود ۱۰ دقیقه طول می‌کشد و کاملا بدون درد است.

متن انگلیسی:
You might also have a CT scan of your tummy (abdomen) and chest to check whether you have cancer anywhere else in your body.
ترجمه متن:
گاهی اوقات ممکن است سی‌تی اسکن شکم و قفسه سینه هم انجام شود تا مشخص شود که آیا سلول‌های سرطانی در سایر نقاط بدن هم وجود دارند یا نه.

cancerresearchuk

تشخیص تومور مغزی از روی علائم تنها با مشاهده ممکن نیست، اما علائمی مانند سردردهای مداوم، تشنج و اختلال در بینایی می‌توانند زنگ خطرهایی برای بررسی تخصصی باشند.

3. تومور مغزی در پت اسکن

برش‌نگاری با گسیل پوزیترون که به آن پت اسکن (PET scan) نیز گفته می‌شود، نوعی روش تصویربرداری است که می‌تواند برخی از تومورهای مغزی را شناسایی کند. در این پروسه، یک ماده رادیواکتیو (به نام تریسر) به داخل رگ تزریق می‌شود. تریسر از طریق جریان خون در بدن حرکت می‌کند و به سلول‌های تومور مغزی متصل می‌شود. این ماده باعث می‌شود که سلول‌های تومور در تصاویری که دستگاه PET تهیه می‌کند، به طور واضحی قابل مشاهده باشند.

در حقیقت سلول‌های تومور برخلاف سلول‌های سالم با سرعت بیشتری تقسیم و تکثیر می‌شوند و به همین دلیل مقدار بیشتری از تریسر را جذب می‌کنند. این ویژگی باعث می‌شود که تشخیص آن‌ها در پت اسکن آسان‌تر باشد.

نکته مهم در خصوص پت اسکن این است که بیشتر برای شناسایی تومورهایی با سرعت رشد بالا (همچون گلیوبلاستوما و برخی از انواع الیگودندروگلیوما) موثر است. در مقابل تومورهایی که رشد آهسته‌ای دارند (مانند تومورهای خوش‌خیم مغزی) ممکن است در پت اسکن قابل مشاهده نباشند، بنابراین این نوع اسکن برای آن‌ها کاربرد کمتری دارد.

روش های غیرتصویربرداری و آزمایش برای تشخیص تومور مغزی

روش‌های غیرتصویربرداری و آزمایشگاهی در تشخیص تومور مغزی نقش مکمل دارند و به پزشکان کمک می‌کنند ماهیت ضایعه، علل احتمالی علائم و وضعیت کلی بدن بیمار را بهتر ارزیابی کنند. آزمایش خون برای بررسی نشانگرهای التهاب، عفونت، عملکرد ارگان‌ها و در برخی موارد مارکرهای خاص تومورها استفاده می‌شود، هرچند هیچ تست خونی اختصاصی برای تشخیص مستقیم تومور مغزی وجود ندارد. نوار مغز (EEG) برای ارزیابی فعالیت الکتریکی مغز و تشخیص تشنج‌هایی که ممکن است ناشی از تومور باشند کاربرد دارد. در مواردی که ماهیت ضایعه نامشخص است، نمونه‌برداری (بیوپسی) دقیق‌ترین روش تشخیصی محسوب می‌شود و با بررسی بافت تومور زیر میکروسکوپ، نوع و درجه آن مشخص می‌شود. این روش‌ها در کنار تصویربرداری کمک می‌کنند تشخیص نهایی با دقت بیشتری انجام شود.

1. تومور مغزی در نوار مغزی

نوار مغز یا الکتروانسفالوگرام (EEG) آزمایشی است که فعالیت الکتریکی مغز را اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش به طور مستقیم برای تشخیص تومور مغزی استفاده نمی‌شود و جزو روش‌های تشخیصی اصلی به شمار نمی‌رود. با این حال به خاطر اطلاعات خاصی که در خصوص مغز فراهم می‌کند می‌تواند به عنوان یک ابزار تکمیلی برای شناسایی مشکلات مرتبط با عملکرد مغز استفاده شود.

برای مثال، نوار مغز یکی از روش‌های اصلی در شناسایی تشنج و حملات صرع است. در صورتی که تومور مغزی باعث بروز این علائم غیرطبیعی شود، نوار مغز می‌تواند آن‌ها را ثبت کرده و پزشک را در جریان وجود مشکل قرار دهد. علاوه بر این، در برخی موارد تومورهای مغزی می‌توانند باعث اختلال در امواج مغزی در نقاط خاصی از مغز شوند. در چنین شرایطی، نوار مغز می‌تواند این تغییرات را نشان دهد و به شناسایی محل اختلال کمک کند.

تومور مغزی معمولا در آزمایش خون مستقیما قابل تشخیص نیست، اما برخی نشانگرهای زیستی یا تغییرات غیرعادی می‌توانند پزشک را به انجام بررسی‌های دقیق‌تر مانند MRI یا سی تی اسکن هدایت کنند.

2. تشخیص تومور مغزی با آزمایش خون

علائم تومور مغزی در آزمایش خون می‌تواند شامل تغییرات غیرطبیعی در پروتئین‌ها، آنزیم‌ها و برخی فاکتورهای خونی باشد. هر چند آزمایش خون به‌طور مستقیم قادر به شناسایی تومور مغزی نیست، اما برخی تومورها هورمون‌ها یا مواد شیمیایی خاصی را در جریان خون آزاد می‌کنند که نشان‌دهنده فعالیت غیرطبیعی است. شناسایی علائم تومور مغزی در آزمایش خون به پزشکان کمک می‌کند تشخیص اولیه را سریع‌تر انجام دهند و روند درمانی را دقیق‌تر پیگیری کنند.

3. نمونه برداری در تومور مغزی

بیوپسی یا نمونه برداری شامل برداشتن یک نمونه کوچک از بافت تومور مغزی و بررسی آن در آزمایشگاه و زیر میکروسکوپ است. این فرآیند به تشخیص دقیق نوع تومور و گرید آن کمک می‌کند. بیوپسی معمولا توسط یک جراح مغز و اعصاب و تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. به این معنی که شما در طول این پروسه خواب هستید و هیچ دردی را حس نمی‌کنید. بیوپسی تومور مغزی دو روش اصلی دارد که تفاوت آن‌ها در شیوه نمونه‌برداری است:

• در روش اول، حین عمل جراحی برای برداشتن تومور، همزمان یک نمونه از تومور را خارج می‌کنند تا با بررسی دقیق، متوجه نوع و ویژگی‌های آن شوند.

• در روش بیوپسی استریوتاکتیک، پس از ایجاد یک سوراخ ریز در جمجمه، جراح با استفاده از سوزن‌های مخصوص و روش‌های تصویربرداری (نظیر MRI یا CT اسکن)، نمونه کوچکی از بافت تومور را خارج می‌کند. استفاده از این روش معمولا در شرایطی توصیه می‌شود که تومور در یک ناحیه حیاتی قرار گرفته باشد یا دسترسی به آن دشوار و خطرناک باشد.

تشخیص قطعی تومور مغزی

تشخیص قطعی تومور مغزی، نیازمند استفاده از یک یا ترکیبی از رویکردهای تشخیصی نام‌برده است. در حقیقت روش‌های تصویربرداری، وسعت تومور، محل و اندازه آن را نشان می‌دهند. در حالی که نمونه‌برداری (بیوپسی) نوع تومور و ماهیت سلول‌های آن را مشخص می‌کند. ترکیب این دو روش می‌تواند اطلاعات کاملی در خصوص تومور و ویژگی‌های خاص آن در اختیار پزشک قرار دهد و به ایجاد یک برنامه درمانی موثر و متناسب با شرایط بیمار کمک کند.

نتیجه گیری

برای پاسخ به این سؤال که آیا تومور مغزی کشنده است باید گفت که میزان خطر این بیماری به نوع تومور، سرعت رشد، محل قرارگیری و زمان شروع درمان بستگی دارد. برخی تومورهای مغزی خوش‌خیم با جراحی یا پیگیری منظم به‌خوبی کنترل می‌شوند و معمولاً تهدیدکننده حیات نیستند. اما تومورهای بدخیم، به‌ویژه گریدهای بالا، می‌توانند به ساختارهای حیاتی مغز آسیب بزنند و در صورت عدم درمان به‌موقع، خطرناک باشند. تشخیص زودهنگام، مراجعه به متخصص و انجام درمان مناسب، شانس بهبود و افزایش بقا را به شکل قابل توجهی بالا می‌برد.

پرسش‌های متداول

آیا تشخیص تومور مغزی همیشه نیاز به جراحی دارد؟

خیر تشخیص تومور مغزی لزوما همیشه نیاز به جراحی ندارد. بلکه در اکثر موارد، پروسه‌های تصویربرداری و تشخیصی نظیر پت اسکن، MRI و CT اسکن می‌توانند تمام اطلاعات لازم برای شناسایی تومور را در اختیار پزشک قرار دهند. در حقیقت جراحی و نمونه‌برداری از تومور، در مراحل بعدی و به منظور درمان یا بررسی دقیق‌تر تومور صورت می‌گیرند.

چه آزمایش هایی برای تشخیص تومور مغزی ضروری هستند؟

این که کدام آزمایش‌ها برای تشخیص تومور مغزی ضروری هستند، به علائم بیمار، سن او و ویژگی‌های احتمالی تومور بستگی دارد. با این حال معاینه عصبی و انجام تست‌هایی نظیر MRI، سی‌تی اسکن و پت اسکن از اصلی‌ترین ابزار تشخیص محسوب می‌شوند. در برخی موارد نیز نمونه‌برداری از تومور می‌تواند اطلاعات مفیدی را در اختیار پزشک قرار دهد.

آیا علائم بالینی کافی برای تشخیص تومور مغزی هستند؟

خیر تنها بر اساس علائم بیمار نمی‌توان وجود تومور را تایید یا رد کرد. به این خاطر که این علائم ممکن است با علائم بسیاری از بیماری‌های دیگر مشترک باشند؛ بنابراین برای تشخیص قطعی تومور مغزی، به انجام آزمایش‌های تخصصی و پیشرفته نیاز است.

تشخیص تومور مغزی با معاینه چشم چگونه است؟

تشخیص تومور مغزی با معاینه چشم از طریق بررسی تغییرات ایجادشده در عصب بینایی و شبکیه انجام می‌شود. پزشک متخصص چشم با استفاده از ابزارهایی مانند افتالموسکوپ، ته چشم را بررسی می‌کند تا نشانه‌هایی از افزایش فشار داخل جمجمه یا آسیب عصبی را تشخیص دهد. یکی از مهم‌ترین علائم، تورم سر عصب بینایی یا پاپیلوادم است که می‌تواند نشانه وجود توده در مغز باشد. همچنین ممکن است تغییراتی در حرکات چشم، دوبینی، کاهش دید محیطی یا تاری دید مشاهده شود که همگی می‌توانند به فشار تومور بر بخش‌های بینایی مغز یا اعصاب بینایی اشاره کنند. فهرست علائم چشمی مهم در تومور مغزی شامل موارد زیر است: تاری یا کاهش ناگهانی دید؛ دوبینی یا حرکات غیرطبیعی چشم؛ ورم دیسک بینایی در معاینه؛ کاهش میدان دید جانبی؛ و مشاهده تغییرات در واکنش مردمک‌ها به نور. این یافته‌ها در کنار تصویربرداری مغزی به تشخیص قطعی کمک می‌کنند.