عوارض جراحی تومور مغزی چیست؟ بررسی 11 عارضه مهم

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

عوارض جراحی تومور مغزی به نوع، محل و شدت تومور و همچنین روش انجام عمل بستگی دارد. برخی عوارض مانند سردرد، تهوع، سرگیجه یا ضعف عضلانی، موقتی و قابل‌کنترل هستند و معمولاً طی چند روز تا چند هفته بهبود می‌یابند. در مقابل، عوارضی مانند تشنج، اختلال در گفتار، حافظه یا تعادل، و در موارد نادر خونریزی و کما ممکن است جدی‌تر باشند. واکنش بدن هر بیمار به جراحی متفاوت است، اما مراقبت‌های دقیق پزشکی و توان‌بخشی پس از عمل نقش مهمی در کاهش شدت این عوارض و بهبود کیفیت زندگی دارند.

هر عمل مغزی، به‌ویژه زمانی که برای برداشتن تومور انجام می‌شود، با چالش‌های خاصی همراه است. عوارض جراحی تومور مغزی می‌تواند بسته به نوع تومور، محل قرارگیری آن و مهارت جراح، از خفیف تا شدید متغیر باشد. برخی بیماران تنها عوارض موقت مانند سردرد یا خستگی را تجربه می‌کنند، در حالی‌ که دیگران ممکن است با مشکلات پیچیده‌تری مانند اختلال گفتار یا ضعف اندام مواجه شوند. این عوارض گاهی ناشی از واکنش طبیعی بدن به جراحی و گاهی نتیجه آسیب به بخش‌های حساس مغز هستند. آگاهی از این عوارض به بیماران کمک می‌کند تا با آمادگی بیشتری در مسیر درمان قرار گیرند و روند نقاهت خود را بهتر مدیریت کنند. در این مطلب، با عوارض جراحی تومور مغزی آشنا می‌شوید.

عوارض جراحی تومور مغزی چیست؟

عوارض جراحی تومور مغزی به نوع تومور، محل قرارگیری آن، روش جراحی و وضعیت سلامت بیمار بستگی دارد. این عوارض می‌توانند موقت یا دائمی باشند و شدت آن‌ها از خفیف تا شدید متغیر است. شایع‌ترین عوارض عبارت‌اند از:

• تورم مغز (ادم مغزی): باعث سردرد، تهوع، گیجی یا تغییر در سطح هوشیاری می‌شود

• عفونت و التهاب مننژ (مننژیت): ممکن است پس از جراحی و در اثر ورود باکتری ایجاد شود

• خون‌ریزی مغزی: می‌تواند موجب ضعف ناگهانی، تشنج یا اختلال در گفتار شود

• تشنج: به دلیل تحریک بافت مغز پس از جراحی رخ می‌دهد و معمولاً با دارو کنترل می‌شود

• اختلالات عصبی: شامل ضعف یا فلج اندام‌ها، مشکلات گفتاری، بینایی یا تعادل است

• نشت مایع مغزی نخاعی (CSF): در صورت باز شدن پرده‌های محافظ مغز ایجاد می‌شود و نیاز به درمان فوری دارد.

این جدول عوارض اصلی جراحی تومور مغزی را به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد.

1. فلج شدن بعد از عمل تومور مغزی

یکی از عوارض احتمالی که بیماران بعد از جراحی تومور مغزی تجربه می‌کنند، فلج شدن بخش‌هایی از بدن، خصوصاً بازوها یا پاهاست. برخی از افراد برای راه رفتن مشکل دارند یا این که ضعف و بی‌حسی شدیدی را در دست‌ها یا پاهایشان احساس می‌کنند. در بیشتر مواقع فلج شدن بعد از عمل تومور مغزی موقتی است و به تدریج بیماران توان حرکتی خود را به دست می‌آورند. با این حال بسته به نوع عمل انجام‌شده و شدت آن شاید برخی از افراد برای دوره طولانی‌تری فلج شوند.

در واقع فلج اندام بیش از هر چیزی به محل قرارگیری تومور و نوع آن بستگی دارد. به صورت یک قاعده کلی هر چه بازگشت حس عضلات زودتر باشد، شانس بهبودی هم بیشتر است. اگر عضلات فلج‌شده 4 تا 8 هفته بعد از عمل هم کاملا فلج باقی بمانند، معمولا شانس بازگشت آنها به حالت عادی بسیار کمتر است و ممکن است برای همیشه به همین شکل باقی بمانند.

متن انگلیسی:
Many factors will influence how you feel and your side effects after neurosurgery, including the type of surgery you’ve had, and the size and location of your tumour.
ترجمه متن:
عوامل زیادی بر احساس و عوارض جانبی شما پس از جراحی مغز و اعصاب تأثیر می‌گذارند، از جمله نوع جراحی که انجام داده‌اید، اندازه و محل تومور.

thebraintumourcharity

سردرد پس از عمل جراحی مغزی تا دو هفته طبیعی است اما اگر با فلج صورت همراه باشد باید سریعا به پزشک مراجعه شود.

2. فلج صورت بعد از عمل تومور مغزی

گاهی اوقات بعد از جراحی‌های مغز، بسته به نوع عمل و محل قرارگیری تومور ممکن است بخش‌هایی از عصب صورت آسیب ببیند که در نتیجه بیمار دچار فلج صورت شود. گاهی اوقات فلج صورت بلافاصله بعد از عمل و گاهی نیز در عرض چند هفته بعد ظاهر می‌شود. معمولا اگر این اتفاق به تدریج رخ دهد، علائمی مانند سردرد، تشنج یا کاهش شنوایی در ابتدا ایجاد می‌شود.

3. از دست رفتن بینایی، شنوایی یا بویایی پس از جراحی تومور مغزی

عوارض جراحی تومور مغزی تا حد زیادی به نوع تومور و محل قرارگیری آن بستگی دارد. به همین دلیل اگر تومور در بخش‌هایی از مغز باشد که با عصب بینایی، شنوایی یا بویایی در ارتباط است، ممکن است برخی از بیماران بعد از عمل از دست رفتن حس بینایی، شنوایی یا بویایی را تجربه کنند. گاهی این عارضه موقتی است و بیمار بعد از چند هفته بهبود می‌یابد و در برخی مواقع که آسیب شدید و جدی‌تر است، ممکن است این حالت همیشگی باشد.

4. اختلالات بینایی و هماهنگی

برخی از تومورهای مغزی با عصب بینایی در ارتباط است و بسته به محل قرارگیری دقیق تومور و اندازه‌ای که دارد، ممکن است برخی از بیماران در بینایی اختلالاتی داشته باشند یا تعادل و هماهنگی خود را از دست بدهند. اختلالات تعادل و بینایی از رایج‌ترین عوارض جراحی تومور مغزی است. غده سرطانی در سر یا فرایند جراحی می‌تواند به ماهیچه‌ها و اعصاب چشم آسیب وارد کند؛ بنابراین در حرکات چشم و بینایی و از طرفی هماهنگی و تعادل بیماران اختلال ایجاد می‌شود. تاری دید هم یکی از عوارضی است که بیماران بعد از جراحی تومور مغزی ممکن است تجربه کنند. 

5. مشکلات گفتاری و حافظه

بعد از عمل تومور مغزی و جراحی برداشتن تومورها، یک سری تغییرات فیزیکی در بافت مغز ایجاد می‌شود و بسته به مکان تومور و نوع آن، ممکن است بخش‌هایی از مغز تحت تاثیر قرار بگیرد. یکی از عوارض جراحی تومور مغزی، نقایص شناختی است که می‌تواند مشکلاتی را در حافظه، تمرکز، توجه، عملکردهای اجرایی، پردازش اطلاعات و گفتار ایجاد کند. بسیاری از کسانی که عمل تومور مغزی داشته‌اند ممکن است در گفتارشان مشکل داشته باشند یا این که حافظه و توجه سابق را نداشته باشند. گاهی اوقات ممکن است بیماران برای بهبود گفتار به گفتاردرمانی نیاز داشته باشند.

متن انگلیسی:
Brain tumors and resection surgery cause physical changes to brain tissue and can lead to diffuse cognitive deficits, including problems with attention, memory, executive functioning, and information processing
ترجمه متن:
تومورهای مغزی و جراحی برداشتن آنها می‌تواند موجب بروز تغییراتی در بافت مغز شده‌ که نتیجه آن ممکن است برخی نقایص شناختی؛ مانند مشکلات توجه، حافظه، عملکرد اجرایی و پردازش اطلاعات باشد.

neurosurgery

6. ضعف عضلانی و اختلال در تعادل

عمل تومور مغزی می‌تواند موجب تورم در مغز شود. البته پزشک برای کاهش تورم از درمان‌های لازم کمک می‌گیرد. اما با این حال احتمالاً به دلیل تورم مغز و فشار ناشی از جراحی، بیماران بعد از عمل ضعف، تعادل ضعیف و عدم هماهنگی را تجربه خواهند کرد. عدم تعادل می‌تواند برای بیماران سخت شود و احتمالاً به همراهی خانواده نیاز دارند. بیماران به دلیل اختلال تعادل به هیچ عنوان نباید بعد از عمل تومور مغزی به تنهایی راه بروند و احتمالاً به کمک نیاز خواهد داشت. این حالت شاید تا یک ماه بعد از عمل هم ادامه داشته باشد.

به دلیل فشار و تورم ایجادشده در مغز بعد از عمل تومور مغزی، ممکن است بیماران در خطر تشنج یا صرع قرار داشته باشند.

7. علت تشنج بعد از عمل تومور مغزی

تشنج در این بیماران به دلیل دست‌کاری انجام‌شده در مغز اتفاق می‌افتد و ممکن است حتی تا چندین ماه بعد از عمل تومور مغزی هم بیماران دچار تشنج شوند. در واقع به دلیل برداشتن بخش‌هایی از بافت آسیب‌دیده مغز، ارتباطات نورونی در مغز دچار اختلال می‌شود و باید بازیابی شود. در این دوره احتمال دارد که بیمار دچار تشنج شود. به همین دلیل پزشک تا چندین ماه بعد از عمل به بیماران داروهای ضد صرع می‌دهد. مصرف این داروها بسیار مهم است، چرا تشنج می‌تواند به فلج اندام‌ها یا سکته مغزی بیمار منجر شود.

8. خونریزی بعد از عمل تومور مغزی

یکی از عوارض جراحی تومور مغزی، خونریزی است. خونریزی را می‌توان یکی از رایج‌ترین عوارض در نظر گرفت که به دلیل برش مغز، افزایش فشار مغز و تورم آن ایجاد می‌شود. خونریزی ایجادشده خود می‌تواند عوارض خطرناک دیگری را ایجاد کند که ممکن است به بیهوشی بیماران یا حتی مرگ آنها منجر شود. به همین دلیل هم تیم پزشکی باید دائماً بیماران را چک کنند و در صورت وجود عوارض شدیدی مانند تهوع یا بی حسی و ضعف شدید، جلوی خونریزی را بگیرند.

9. فراموشی بعد از عمل تومور مغزی

بسته به این که تومور مغزی در چه قسمتی از مغز قرار دارد و چه نوع عملی برای بیمار انجام شده، ممکن است یکی از عوارض جراحی تومور مغزی فراموشی باشد. اکثر مواقع این فراموشی موقتی است یا این که بیمار برخی از خاطره‌های محدود را فراموش می‌کند. به ندرت ممکن است برخی از بیماران، خصوصاً بعد از جراحی‌های سنگین مغز دچار فراموشی کامل شوند.

10. کاهش هوشیاری بعد از عمل تومور مغزی

بعد از عمل تومور مغزی معمولا بیماران تا چند ساعت یا حتی چند روز به صورت کامل هوشیار نیستند و ممکن است هوشیاری خود را از دست بدهند.

11. کما بعد از عمل تومور مغزی

سکته، تشنج یا سایر عوارض ایجاد شده‌ بعد از عمل تومور مغزی ممکن است موجب شود که بیماران به کما بروند. حتی گاهی برخی از بیماران حین عمل دچار خونریزی یا عوارض شدید ناشی از جراحی می‌شوند و ممکن است به کما بروند؛ بنابراین یکی از بدترین عوارض جراحی تومور مغزی که می‌تواند جان بیماران را تهدید کند، به کما رفتن آنهاست. با این حال به دلیل این که اکثر این تومورها به صورت کامل درمان می‌شوند و ریسک پایین‌تری دارند، بسیاری از بیماران بدون داشتن عوارض ماندگار یا مختل‌کننده زندگی می‌توانند بدون هیچ مشکلی به زندگی خود ادامه دهند.

عوارض بعد از عمل تومور مغزی خوش خیم

عوارض عمل تومور مغزی در صورت خوش خیم بودن تومور و اگر محل قرارگیری آن در جای بسیار حساسی نباشد معمولا کمتر و قابل‌کنترل‌تر است. با این حال عوارض معمول عمل مغز مانند سردرد، ضعف و بی‌حالی، سرگیجه، عدم تعادل و خستگی، احساس گیجی و مشکلات هوشیاری، تعادل و هماهنگی ضعیف، تغییرات خلق‌وخو، استفراغ، مشکلات گفتاری و بینایی ممکن است در این عمل‌ها ایجاد شود. حتی در خصوص تومورهای خوش خیم هم ریسک تشنج و خونریزی یا حتی سکته مغزی با درصد پایین‌تری وجود دارد. یکی از عوارض مهم عمل‌های مغزی مانند برداشتن تومورها، خطر لخته شدن خون در رگ‌ها و ترومبوز است.

عوارض بعد از عمل تومور مغزی بدخیم

به صورت معمول ممکن است بعد از درمان تومور مغزی عوارض جراحی تومور مغزی در صورت بدخیم بودن تومور بسیار شدیدتر باشد یا با ریسک بالاتری نیز همراه شود. علاوه بر عوارض رایج از جمله سردرد و سرگیجه یا از دست رفتن تعادل و مشکلات گفتار، در خصوص تومور مغزی بدخیم ریسک خونریزی، سکته یا به کما رفتن بیماران و تشنج همیشه بالاتر است. از طرفی یکی از بدترین ریسک‌ها بعد از عمل تومورهای بدخیم، احتمال بازگشت تومور و انتشار آن به دیگر بخش‌هاست. علاوه بر این ممکن است برخی از بیماران خطر عفونت یا مننژیت را هم داشته باشند.

برخی از تومورهای بدخیم با ریسک 50 / 50 عمل می‌شوند، چرا که ممکن است برخی از بیماران حین عمل زنده نمانند و بمیرند. معمولا در این جراحی‌ها پزشک قبل از عمل در مورد ریسک‌ها و خطراتی که بیمار را تهدید می‌کند با خود فرد و خانواده بیمار صحبت خواهد کرد.

نتیجه گیری

عوارض جراحی تومور مغزی طیفی گسترده دارد؛ از علائم موقت مانند تهوع، سردرد و خستگی گرفته تا موارد نادرتر همچون فلج یا تشنج. بیشتر این عوارض با مراقبت دقیق پزشکی و گذشت زمان برطرف می‌شوند. نوع و شدت عارضه به وضعیت عمومی بیمار، محل تومور و روش جراحی بستگی دارد. در تومورهای خوش‌خیم معمولاً عوارض محدودترند، اما در موارد بدخیم احتمال بروز مشکلات طولانی‌مدت بیشتر است. آگاهی و پیگیری منظم پس از عمل نقش مهمی در کنترل این عوارض دارد. پیشرفت فناوری‌های جراحی مغز باعث شده خطر این عوارض کاهش یابد و بیماران با امید بیشتری دوران نقاهت را سپری کنند

پرسش‌های متداول

بعد از عمل تومور مغزی چه اتفاقی می افتد؟

بعد از عمل تومور مغزی بافت‌های مغز تغییر می‌کند و ممکن است برخی از بخش‌ها آسیب ببیند. به همین دلیل یک سری عوارض و علائم بعد از عمل ممکن است در بیماران دیده شود.

آیا جراحی تومور مغزی خطرناک است؟

میزان خطر عمل تومور مغزی و عوارضی که هر بیمار تجربه می‌کند بسته به نوع تومور، خوش خیم یا بدخیم بودن آن و همچنین مهارت پزشک دارد. برای برخی از افراد ممکن است جراحی تومور مغزی تهدید کننده سلامتی آنها باشد.

آیا جراحی تومور مغزی درد دارد؟

این یک عمل سنگین و پیچیده است و افراد بعد از عمل برای مدتی درد را تجربه می‌کنند. درد می‌تواند از سردرد تا درد ناحیه برش خورده در مغز را در بربگیرد.

آیا جراحی تومور مغزی باعث مرگ می شود؟

در برخی از موارد ممکن است به دلیل عوارض جراحی تومور مغزی مانند سکته، خونریزی، تشنج یا عفونت، برخی از بیماران بعد از عمل زنده نمانند.

آیا جراحی تومور مغزی از راه بینی عوارض دارد؟

هر عملی به اندازه خود یک سری عوارض را دارد و جراحی تومور مغزی از راه بینی هم از این قاعده مستثنی نیست. گاهی ممکن است این عمل به اعصاب بینایی بیمار آسیب برساند.