نارسایی دهانه رحم: علائم، عوارض و روش درمان آن

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

نارسایی دهانه رحم وضعیتی است که در آن دهانه رحم قبل از موعد زایمان، بدون درد و انقباض، به‌تدریج کوتاه یا باز می‌شود. این مشکل بیشتر در سه‌ماهه دوم بارداری دیده می‌شود و اگر به‌موقع تشخیص داده نشود، می‌تواند باعث سقط جنین یا زایمان زودرس شود. عوامل زمینه‌ای شامل ضعف بافتی دهانه رحم، سابقه جراحی‌های رحمی، کورتاژهای مکرر یا برخی ناهنجاری‌های مادرزادی است، هرچند گاهی علت مشخصی وجود ندارد. بررسی طول دهانه رحم با سونوگرافی واژینال روش اصلی تشخیص است و اقداماتی مانند سرکلاژ یا تجویز پروژسترون می‌تواند به ادامه بارداری تا زمان مناسب کمک کند.

آیا ممکن است دهانه رحم بدون درد و انقباض، پیش از موعد باز شود و بارداری را در معرض خطر قرار دهد؟ باید گفت در یک بارداری طبیعی، دهانه رحم باید تا زمان شروع زایمان بسته و محکم باقی بماند. اما در برخی زنان، این ناحیه به‌تدریج و بی‌علامت کوتاه یا باز می‌شود؛ وضعیتی که به آن نارسایی دهانه رحم گفته می‌شود و می‌تواند به سقط یا زایمان زودرس منجر شود.

نارسایی دهانه رحم چیست؟

نارسایی دهانه رحم از عوارض بارداری است که در آن دهانه رحم بدون وجود انقباضات رحمی، به‌طور تدریجی نرم، کوتاه و باز می‌شود. این فرایند معمولاً در سه‌ماهه دوم رخ می‌دهد و می‌تواند به سقط دیررس یا زایمان زودرس منجر شود. در بارداری طبیعی، دهانه رحم باید تا شروع دردهای زایمانی بسته و مقاوم باقی بماند؛ اما در این اختلال، به‌دلیل ضعف ساختاری یا عملکردی، توانایی نگهداری جنین کاهش می‌یابد. این وضعیت اغلب بدون درد و علائم واضح پیشرفت می‌کند و به همین دلیل، تشخیص به‌موقع با ارزیابی‌های تخصصی اهمیت زیادی دارد.

جدول مشخصات نارسایی دهانه رحمی

علت نارسایی دهانه رحم چیست؟

علت نارسایی دهانه رحم معمولاً به ضعف ساختاری یا آسیب در بافت‌های دهانه رحم مربوط می‌شود که مانع از بسته ماندن آن در طول بارداری می‌شود. این مشکل می‌تواند مادرزادی یا اکتسابی باشد و در بسیاری از موارد ترکیبی از عوامل مختلف نقش دارند. دلایل شایع نارسایی دهانه رحم عبارت‌اند از:

• ضعف ساختاری مادرزادی دهانه رحم

• سابقه جراحی‌های دهانه رحم

• کورتاژ یا سقط‌های مکرر

• آسیب دهانه رحم در زایمان‌های قبلی

• ناهنجاری‌های مادرزادی رحم یا دهانه رحم

• اختلالات بافت همبند

متن انگلیسی:
Cervical insufficiency is the inability of the cervix to retain the fetus in the absence of uterine contractions (ie, painless cervical dilatation) due to a functional or structural cervical defect.oss, or spontaneous preterm birth.
ترجمه فارسی:
نارسایی دهانه رحم به حالتی گفته می‌شود که در آن دهانه رحم به دلیل نقص عملکردی یا ساختاری، بدون وجود انقباضات رحمی و به‌صورت بدون درد باز می‌شود و توانایی نگهداری جنین را از دست می‌دهد. این وضعیت می‌تواند منجر به از دست دادن بارداری یا زایمان زودرس شود.

به نقل از National library of medicine

علت باز شدن دهانه رحم در بارداری زودتر از موعد

باز شدن دهانه رحم در بارداری زمانی رخ می‌دهد که بافت‌های سرویکس تحت تأثیر فشار جنین، تغییرات هورمونی و شرایط پزشکی خاص، زودتر از موعد نرم و نازک می‌شوند. این وضعیت می‌تواند خطر زایمان زودرس را افزایش دهد و معمولاً در مادرانی دیده می‌شود که سابقه مشکلات دهانه رحم، جراحی‌های رحمی یا بارداری‌های پرخطر دارند. علت دقیق آن باید با معاینه و سونوگرافی مشخص شود تا درمان مناسب انجام گیرد.

علت باز بودن دهانه رحم در غیر بارداری

باز بودن دهانه رحم غیر از دوران بارداری معمولاً ناشی از ضعف ساختاری بافت سرویکس، آسیب‌های قبلی یا اختلالات مادرزادی است. گاهی التهاب مزمن یا جراحی‌های قبلی هم می‌تواند آن را تحت تأثیر قرار دهد. این وضعیت معمولاً بدون علامت است و تنها با معاینه پزشکی یا بررسی‌های تخصصی شناسایی می‌شود.

علت نارسایی دهانه رحم معمولاً ضعف بافتی یا آسیب ناشی از جراحی‌ها و زایمان‌های قبلی است.

عوامل خطر نارسایی دهانه رحم

عوامل خطر نارسایی دهانه رحم شامل شرایط و سوابقی است که احتمال بروز این مشکل را در دوران بارداری افزایش می‌دهند. شناسایی این عوامل در مراقبت‌های پیش از بارداری یا اوایل بارداری اهمیت زیادی دارد تا از زایمان زودرس پیشگیری شود. مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:

• سابقه سقط خودبه‌خودی در سه‌ماهه دوم

• سابقه زایمان زودرس بدون انقباض واضح

• کوتاهی دهانه رحم در بارداری فعلی

• بارداری چندقلویی

• سابقه نارسایی دهانه رحم در بارداری قبلی

• خونریزی واژینال در سه‌ماهه دوم

• فواصل کوتاه بین بارداری‌ها

علائم نارسایی دهانه رحم چیست؟

علائم نارسایی دهانه رحم معمولاً خفیف و مبهم هستند و ممکن است تا زمان پیشرفت گشادشدگی دهانه رحم، قابل تشخیص نباشند. این علائم اغلب در سه‌ ماهه دوم بارداری ظاهر می‌شوند و لازم است در صورت مشاهده، سریعاً به پزشک مراجعه شود. مهم‌ترین نشانه‌های نارسایی دهانه رحمی شامل موارد زیر است:

• احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن

• درد مبهم یا گرفتگی در قسمت پایین شکم یا کمر

• تغییر در ترشحات واژن، مانند افزایش حجم یا تغییر رنگ (شفاف، آبکی یا حاوی خون)

• لکه‌بینی یا خونریزی خفیف واژینال

• احساس پرشدگی در واژن یا خروج بافت از آن

علائم نارسایی دهانه رحم در بارداری

علائم نارسایی دهانه رحم در بارداری معمولاً تدریجی و بدون درد شدید بروز می‌کنند و به همین دلیل تشخیص آن ممکن است دشوار باشد. از مهم‌ترین علائم باز شدن دهانه رحم در بارداری می‌توان به احساس فشار یا سنگینی در لگن، افزایش ترشحات واژن، لکه‌بینی یا خونریزی خفیف، درد مبهم در کمر یا پایین شکم و گاهی احساس فشار در واژن اشاره کرد. در صورت مشاهده چنین علائمی، مراجعه سریع به پزشک ضروری است تا با بررسی طول دهانه رحم و وضعیت آن از طریق سونوگرافی، اقدامات درمانی مناسب مانند سرکلاژ یا استراحت تجویز شود.

علائم باز شدن دهانه رحم زودتر از موعد

باز شدن زودهنگام دهانه رحم یا نارسایی سرویکس معمولاً بدون درد شدید اتفاق می‌افتد و به همین دلیل ممکن است مادر متوجه آن نشود. این وضعیت می‌تواند خطر زایمان زودرس را افزایش دهد و شناخت علائم احتمالی اهمیت زیادی دارد. اگرچه در بسیاری از موارد هیچ علامت واضحی مشاهده نمی‌شود اما برخی نشانه‌ها بیشتر گزارش شده‌اند:

• احساس فشار یا سنگینی در لگن: این حس معمولاً شبیه پایین‌کشیده شدن رحم است و می‌تواند به‌طور تدریجی شدت بگیرد

• درد مبهم در قسمت پایین شکم یا کمر: معمولاً شبیه دردهای قاعدگی است اما با استراحت از بین نمی‌رود

• تغییر در ترشحات واژن: ترشحات آبکی، خونی یا افزایش ناگهانی حجم ترشحات می‌تواند هشداردهنده باشد

• خونریزی خفیف یا لکه‌بینی: به‌خصوص اگر همراه با درد یا فشار لگنی باشد

• احساس انقباضات منظم یا غیرمعمول: حتی اگر درد کمی داشته باشند

درمان نارسایی دهانه رحم چیست؟

درمان نارسایی دهانه رحم با هدف پیشگیری از زایمان زودرس و حفظ بارداری تا زمان ایمن انجام می‌شود. نوع درمان بسته به شدت بازشدگی، سن بارداری و سابقه بیمار تعیین می‌شود. شایع‌ترین روش، سرکلاژ است که در آن با بخیه مخصوص دهانه رحم بسته نگه داشته می‌شود و معمولاً در اوایل بارداری انجام می‌گیرد. در برخی موارد نیز پروژسترون واژینال و بررسی منظم طول دهانه رحم با سونوگرافی برای کاهش خطر زایمان زودرس توصیه می‌شود. روش‌های درمانی اصلی عبارت‌اند از:

• بخیه‌گذاری دهانه رحم (سرکلاژ): در عمل سرکلاژ، دهانه رحم با بخیه بسته می‌شود تا از باز شدن زودرس جلوگیری شود.

• درمان با پروژسترون: استفاده از شیاف یا آمپول پروژسترون برای کاهش خطر زایمان زودرس

• استراحت نسبی و پرهیز از فعالیت‌های سنگین: به‌ویژه در زنان با سابقه نارسایی یا دهانه رحم کوتاه

• کنترل و درمان عفونت‌ها: زیرا التهاب و عفونت می‌توانند باعث تشدید باز شدن دهانه رحم شوند

درمان نارسایی دهانه رحم معمولاً با سرکلاژ، تجویز پروژسترون و استراحت تحت نظر پزشک انجام می‌شود.

نارسایی دهانه رحم و سرکلاژ

در نارسایی دهانه رحم، بافت دهانه رحم ضعیف شده و توانایی بسته ماندن تا پایان بارداری را از دست می‌دهد. عمل سرکلاژ روشی است که در آن پزشک با استفاده از بخیه مخصوص، دهانه رحم را در اوایل بارداری (معمولاً بین هفته‌های ۱۲ تا ۱۴) می‌بندد تا از باز شدن زودرس جلوگیری شود. این بخیه معمولاً تا هفته‌های ۳۶ تا ۳۸ باقی می‌ماند و پیش از زایمان برداشته می‌شود.

درمان نارسایی دهانه رحم در طب سنتی

در طب سنتی، درمان نارسایی دهانه رحم بر تقویت رحم، تنظیم مزاج و بهبود جریان خون در اندام‌های تناسلی متمرکز است. هدف اصلی این روش‌ها، افزایش قدرت بافت‌های دهانه رحم و پیشگیری از سقط جنین یا زایمان زودرس است. درمان‌ها معمولاً با اصلاح سبک زندگی و مصرف گیاهان دارویی همراه هستند. برخی از راهکارهای رایج در طب سنتی عبارت‌اند از:

• مصرف گیاهان قابض مانند مورد، بلوط و انار برای تقویت بافت‌های رحم

• استفاده از عرق رازیانه و تخم شوید برای تعادل هورمونی

• پرهیز از غذاهای سرد و تر مانند ماست و خیار که باعث ضعف رحم می‌شوند

• ماساژ ملایم ناحیه زیر شکم با روغن‌های گرم مانند روغن کنجد یا سیاهدانه

• رعایت آرامش روحی و اجتناب از استرس و خستگی زیاد

استفاده از روش‌های طب سنتی برای نارسایی دهانه رحم بدون نظر پزشک ممکن است مؤثر نباشد.

این جدول، خلاصه ای از مدیریت نارسایی دهانه رحم در بارداری است.

برای بسته شدن دهانه رحم در بارداری چکار کنیم؟

بسته ماندن دهانه رحم در بارداری برای پیشگیری از زایمان زودرس اهمیت زیادی دارد و مدیریت آن باید تحت نظر پزشک متخصص زنان انجام شود. اگر دهانه رحم کوتاه یا در حال باز شدن باشد، معمولاً اقدامات درمانی با هدف کاهش فشار روی سرویکس و تقویت آن انجام می‌شود. این مداخلات بسته به شرایط مادر، سن بارداری و میزان تغییرات دهانه رحم انتخاب می‌شوند و خوددرمانی یا استفاده از روش‌های خانگی به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود.

اقدامات مؤثر برای درمان باز شدن دهانه رحم در بارداری شامل موارد زیر است:

• استراحت و کاهش فعالیت: کم کردن فشار فیزیکی روی سرویکس

• مصرف پروژسترون تجویزی: کمک به تقویت دهانه رحم و کاهش انقباضات

• سرکلاژ: دوختن دهانه رحم در موارد پرخطر با نظر پزشک

• پساری دهانه رحم: قرار دادن حلقه سیلیکونی برای کاهش فشار جنین

• پیگیری منظم بارداری: ارزیابی طول سرویکس با سونوگرافی و کنترل علائم زودرس زایمان

عوارض نارسایی دهانه رحم یا نارسایی سرویکس چیست؟

عوارض نارسایی دهانه رحم بیشتر به زایمان زودرس و پیامدهای ناشی از آن مربوط می‌شود، زیرا دهانه رحم پیش از موعد باز می‌شود و جنین هنوز به بلوغ کامل نرسیده است. شدت عوارض مانند زایمان زودرس یا سقط جنین به سن بارداری در زمان باز شدن دهانه رحم و سرعت پیشرفت آن بستگی دارد. مهم‌ترین عوارض نارسایی دهانه رحم عبارت‌اند از:

• زایمان زودرس در سه‌ماهه دوم یا اوایل سه‌ماهه سوم

• سقط جنین بدون درد یا با علائم خفیف

• پارگی زودرس کیسه آب و عفونت رحم

• تولد نوزاد نارس با مشکلات تنفسی، گوارشی یا عصبی

• افزایش خطر مرگ‌ومیر نوزاد به علت نارس بودن اندام‌ها

تشخیص نارسایی دهانه رحم

تشخیص نارسایی دهانه رحم معمولاً بر اساس سابقه پزشکی، علائم بالینی و ارزیابی‌های سونوگرافی انجام می‌شود. به این دلیل که این وضعیت اغلب بدون درد و نشانه واضح است، غربالگری منظم در زنان پرخطر اهمیت زیادی دارد. روش‌های تشخیص شامل موارد زیر است:

• سونوگرافی ترانس‌واژینال: دقیق‌ترین روش برای اندازه‌گیری طول دهانه رحم و بررسی بازشدگی آن است. دهانه رحم کوتاه‌تر از ۲۵ میلی‌متر در سه‌ماهه دوم نشانه هشداردهنده محسوب می‌شود.

• معاینه لگنی: برای بررسی باز یا نرم شدن غیرطبیعی دهانه رحم

• بررسی سابقه بارداری: شامل زایمان‌های زودرس یا سقط‌های مکرر بدون درد در سه‌ماهه دوم

• پایش مکرر در دوران بارداری: در زنان با عوامل خطر بالا برای تشخیص تغییرات تدریجی دهانه رحم

تشخیص نارسایی دهانه رحم با سونوگرافی ترانس‌واژینال و بررسی طول و باز شدن زودرس دهانه رحم انجام می‌شود.

پیشگیری از نارسایی دهانه رحم

پیشگیری از نارسایی دهانه رحم با شناسایی عوامل خطر و مراقبت دقیق در دوران بارداری امکان‌پذیر است. هدف از اقدامات پیشگیرانه، حفظ طول و استحکام دهانه رحم و جلوگیری از زایمان زودرس است. راهکارهای مؤثر شامل موارد زیر است:

• انجام معاینات و سونوگرافی ترانس‌واژینال منظم برای بررسی طول دهانه رحم

• پرهیز از فعالیت‌های سنگین، ایستادن طولانی‌مدت و رابطه جنسی در صورت توصیه پزشک

• ترک سیگار و کنترل بیماری‌های التهابی یا عفونت‌های واژن

• برنامه‌ریزی برای بارداری در فواصل مناسب و تحت نظر پزشک متخصص زنان

جلوگیری از باز شدن دهانه رحم در بارداری

جلوگیری از باز شدن زودرس دهانه رحم در بارداری برای حفظ سلامت جنین و پیشگیری از زایمان زودرس اهمیت زیادی دارد. دهانه رحم ممکن است در اثر ضعف بافتی یا فشار زیاد زودتر از زمان طبیعی باز شود. پزشک بسته به شدت مشکل از روش‌های مختلفی برای جلوگیری از باز شدن دهانه رحم در بارداری استفاده می‌کند، از جمله:

• سرکلاژ (دوختن دهانه رحم): با بخیه‌زدن دهانه رحم در سه‌ماهه دوم بارداری از باز شدن آن جلوگیری می‌شود.

• استفاده از پساری (حلقه دهانه رحم): حلقه سیلیکونی مخصوصی در واژن قرار می‌گیرد تا از فشار رحم بر دهانه جلوگیری کند.

• استراحت نسبی و کاهش فعالیت بدنی: کاهش ایستادن طولانی و اجتناب از فعالیت‌های سنگین به کاهش فشار رحم کمک می‌کند.

نتیجه گیری

نارسایی دهانه رحم می‌تواند به‌طور ناگهانی و بدون علائم واضح باعث زایمان زودرس یا سقط شود. آگاهی از عوامل خطر، انجام سونوگرافی‌های منظم و پیگیری پزشکی به تشخیص زودهنگام کمک می‌کند. بررسی مداوم و ارتباط نزدیک با پزشک نقش مهمی در پیشگیری از عوارض دارد.

پرسش‌های متداول

آیا کمر درد از نشانه های نارسایی دهانه رحم است؟

کمر درد در دوران بارداری بسیار شایع است و معمولاً به‌دلیل تغییرات هورمونی و افزایش وزن رخ می‌دهد اما در برخی موارد می‌تواند یکی از نشانه‌های نارسایی دهانه رحم باشد. در این حالت، درد کمر اغلب به‌صورت مداوم، همراه با احساس فشار در لگن یا افزایش ترشحات واژن ظاهر می‌شود و ممکن است بدون وجود انقباضات رحمی، نشانه‌ای از باز شدن زودرس دهانه رحم باشد. تشخیص قطعی تنها با معاینه و سونوگرافی ترانس‌واژینال توسط پزشک امکان‌پذیر است. در صورت تجربه درد کمر غیرمعمول یا مداوم در سه‌ماهه دوم بارداری، مراجعه فوری به متخصص زنان ضروری است تا از خطر زایمان زودرس پیشگیری شود.

آیا نارسایی دهانه رحم باعث سقط جنین می شود؟

بله، نارسایی دهانه رحم یکی از عوارض بارداری محسوب می‌شود که در آن دهانه رحم زودتر از زمان طبیعی نرم، کوتاه یا باز می‌شود، بدون آن‌که انقباضات زایمانی آغاز شده باشد. این وضعیت معمولاً در سه‌ماهه دوم بارداری رخ می‌دهد و می‌تواند منجر به زایمان زودرس یا سقط جنین شود.

نارسایی دهانه رحم باعث تغییر در ترشحات واژن می شود؟

نارسایی دهانه رحم معمولاً بدون علامت واضح است اما گاهی افزایش ترشحات واژینال یا تغییرات سبک و رنگ آن ممکن است دیده شود. این علائم غیر اختصاصی هستند و اغلب با فشار لگن یا کمردرد خفیف همراه می‌شوند. مشاهده چنین تغییراتی به‌خصوص در زنان پرخطر، نیازمند بررسی سریع توسط پزشک است.

نارسایی سرویکس چیست؟

نارسایی سرویکس وضعیتی است که دهانه رحم به‌طور غیرطبیعی نرم، کوتاه یا باز می‌شود و توانایی حفظ بارداری را کاهش می‌دهد. این مشکل اغلب در سه‌ماهه دوم بارداری رخ می‌دهد و می‌تواند باعث سقط یا زایمان زودرس شود. تشخیص بر اساس سونوگرافی واژینال و سابقه پزشکی انجام می‌شود و درمان معمولا شامل سرکلاژ یا مصرف پروژسترون است.

درمان نارسایی دهانه رحم قبل از بارداری ممکن است؟

در برخی زنان با سابقه نارسایی، پیش از بارداری می‌توان با ارزیابی ساختار سرویکس، اصلاح آسیب‌های قبلی و مدیریت التهاب مزمن، ریسک را کاهش داد. اقدامات پیشگیرانه و مشاوره تخصصی، همراه با برنامه‌ریزی دقیق بارداری، شانس نگهداری موفق جنین را افزایش می‌دهد و خطر نارسایی مجدد را به حداقل می‌رساند.

در چه هفته‌ ای از بارداری، ناتوانی دهانه رحم اتفاق می‌ افتد؟

نارسایی دهانه رحم معمولاً بین هفته‌های ۱۶ تا ۲۴ بارداری (سه‌ماهه دوم) رخ می‌دهد. در این بازه، دهانه رحم بدون درد یا انقباض به‌تدریج کوتاه و باز می‌شود و در صورت عدم تشخیص به‌موقع می‌تواند به سقط یا زایمان زودرس منجر شود. پیگیری منظم با سونوگرافی ترانس‌واژینال برای زنان پرخطر اهمیت زیادی دارد.

پیش‌ آگاهی ناتوانی دهانه رحم چیست؟

پیش‌آگاهی نارسایی دهانه رحم بستگی به شدت کوتاهی و باز شدن سرویکس، سابقه زایمان زودرس یا سقط قبلی و عوامل خطر فردی دارد. با تشخیص به‌موقع و درمان‌هایی مانند سرکلاژ و پروژسترون، احتمال حفظ بارداری تا زمان ایمن افزایش می‌یابد.

آیا در صورت داشتن نارسایی دهانه رحم می‌ توان دوباره باردار شد؟

بله، بیشتر زنان با نارسایی دهانه رحم می‌توانند بارداری موفق داشته باشند، به شرطی که سابقه و وضعیت سرویکس بررسی شود و اقدامات پیشگیرانه مانند سرکلاژ یا مصرف پروژسترون انجام شود. برنامه‌ریزی بارداری و پایش مداوم طول سرویکس در طول حاملگی، ریسک زایمان زودرس یا سقط را کاهش داده و شانس تولد نوزاد سالم را افزایش می‌دهد.