کتواسیدوز دیابتی (dka) یا اسیدی شدن خون در دیابت چرا اتفاق می‌ افتد؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

کتواسیدوز دیابتی زمانی ایجاد می‌شود که در پی کاهش شدید انسولین، سلول‌ها چربی تجزیه می‌کنند و مقدار زیادی کتون در خون انباشته می‌شود. این عارضه بیشتر در دیابت نوع ۱ اتفاق می‌افتد و علائمی مانند خشکی دهان، بوی دهان شبیه به میوه، تشنگی شدید، تکرر ادرار ، خستگی و غیره ایجاد می‌کند. اگر علائم به سمت تهوع و استفراغ، دل‌درد، تنفس عمیق، تاری دید، خواب‌آلودگی یا گیجی برود ، باید آن را هشدار اورژانسی در نظر گرفت زیرا DKA می‌تواند ظرف کمتر از ۲۴ ساعت شدید شود.

کتواسیدوز دیابتی یا DKA زمانی اتفاق می‌افتد که بدن به‌خاطر کمبود شدید انسولین نتواند قند را وارد سلول‌ها کند. در این حالت، بدن برای تامین انرژی سراغ چربی می‌رود و کتون زیادی می‌سازد؛ اگر کتون‌ها بالا بروند، خون اسیدی می‌شود و این وضعیت می‌تواند خطرناک و اورژانسی شود. DKA بیشتر در دیابت نوع ۱ دیده می‌شود اما در بعضی شرایط (مانند بیماری شدید، عفونت، قطع یا استفاده کمتر از انسولین) در دیابت نوع ۲ هم ممکن است رخ بدهد. اگر دیابت دارید این موضوع را جدی بگیرید. توصیه می‌کنیم برای اطلاع از روش تشخیص و درمان به موقع، در ادامه این مطلب همراه ما باشید.

کتواسیدوز دیابتی چیست؟

دیابت کتواسیدوز از عوارض دیابت به خصوص دیابت نوع یک است و در موارد معدودی در افراد با دیابت نوع دو هم مشاهده می‌شود. این بیماری معمولا با افزایش قند خون همراه است (اما همیشه این‌طور نیست) و مواد اسیدی به‌نام کتون‌ها در حد زیادی در بدن تشکیل می‌شوند که برای بدن خطرناک هستند. در این شرایط با کتواسیدوز دیابتی روبه‌رو هستیم.

این بیماری زمانی رخ می‌دهد که بدن انسولین کافی برای وارد کردن قند خون به درون سلول‌ها و تبدیلش به انرژی نداشته باشد. در صورتی که چنین اتفاقی بیفتد، کبد شروع می‌کند به فرآوری چربی‌ها تا انرژی مورد نیاز بدن را تامین کند، درنتیجه این کار کبد، کتون‌ها ترشح شده و وارد خون می‌شوند.

معمولا DKA در افراد با دیابت نوع دو کمتر رواج دارد، علت این اتفاق هم این است که میزان انسولین معمولا آنقدر که پایین نمی‌آید اما با این حال، احتمال ابتلا در بیماران با دیابت نوع دو هم وجود دارد.

در جدول بالا، علائم هشدار و درمان کتواسیدوز دیابتی را مشاهده می‌کنید.

بیماری dka در کودکان

بیماری DKA در هر سنی یک اورژانس تهدیدکننده زندگی است. کتواسیدوز حاصل از دیابت در کودکان می‌تواند با علائم غیراختصاصی بروز کند و نیاز به ارزیابی فوری دارد. برای اینکه بتوان DKA را سریع در کودکان تشخیص بدهیم و به ‌موقع اقدام کنیم باید علائم و نشانه‌های کتواسیدوز دیابتی در کودکان را بشناسیم.

معمولا علائم کتواسیدوز دیابتی در کودکان شباهت زیادی با بیماری‌های شایع دارد، به‌ همین دلیل شاید تشخیص DKA در کودکان دشوار باشد. در صورت مشاهده علائمی مانند تکرر ادرار، افزایش گرسنگی و تشنگی شدید، کاهش وزن بی‌دلیل و علائم شبیه آنفولانزا در کودک خود بلافاصله با پزشک متخصص یا دکتر داخلی تماس بگیرید.

متن انگلیسی:
Diabetic ketoacidosis is a serious health condition that can happen as a result of diabetes. It can be life-threatening.
ترجمه فارسی:
کتواسیدوز دیابتی یک وضعیت جدی پزشکی است که در نتیجه ابتلا به دیابت ایجاد می‌شود و می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد.

به نقل از سایت mayoclinic

اسیدی شدن خون در دیابت در بارداری

این بیماری در بارداری، عوارض خطرناکی دارد که ممکن است جان مادر و جنین را به‌خطر بیندازد، البته کتواسیدوز دیابتی در دیابت بارداری چندان شایع نیست اما بهتر است که در صورت ابتلا به دیابت بارداری حتما مشاوره دیابت داشته‌باشید. خانم‌های باردار دیابتی باید پیشگیری از کتواسیدوز را در اولویت قرار بدهند. DKA معمولا در سه‌ ماهه دوم یا سوم بارداری رخ می‌دهد که علت آن مقاومت انسولینی حداکثری است.

کتواسیدوز دیابتی یک اختلال متابولیک حاد ناشی از کمبود شدید انسولین و افزایش کتون‌هاست.

کتواسیدوز در سالمندان

در سالمندان، دی کی ای (DKA) یا کتواسیدوز دیابتی گاهی برخلاف علائم کلاسیک مانند دل‌درد و استفراغ شدید، با گیجی، بی‌حالی، افت فشار، کم‌آبی شدید یا بدتر شدن ناگهانی وضعیت عمومی دیده می‌شود. عفونت‌ها، سکته‌ها، مشکلات قلبی یا کلیوی و مصرف داروها می‌توانند محرک باشند و ریسک عوارض را بالا ببرند.

علائم کتواسیدوز دیابتی چیست؟

در دیابت کتواسیدوز، علائم معمول شامل تشنگی شدید، تکرر ادرار، خشکی دهان، خستگی، تهوع یا استفراغ، دل‌درد و کاهش وزنِ سریع است. بعضی افراد بوی میوه‌ای دهان یا تنفس عمیق پیدا می‌کنند و اگر درمان عقب بیفتد، گیجی و کاهش هوشیاری رخ می‌دهد.

نشانه‌های اولیه DKA معمولا شامل این موارد می‌شوند:

• تکرر ادرار

• تشنگی شدید یا خشکی دهان

• بالا رفتن قند خون یا هایپرگلیسمی

• میزان کتون بالا در ادرار

با پیشروی اسیدی شدن خون در دیابت، علائم بیشتری در فرد ظاهر می‌شوند:

• حالت تهوع یا استفراغ

• درد شکمی

• گیجی

• بو گرفتن دهان (دهان بویی شبیه میوه می‌دهد)

• سرخ و برافروخته شدن صورت

• خستگی یا ضعف

• تنفس سریع

• خشک شدن پوست

• افت هوشیاری یا غش کردن

کتواسیدوز دیابتی شرایط اورژانس پزشکی محسوب می‌شود که با مشاهده علائم و نشانه‌ها باید بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید. بی‌توجهی و عدم درمان این بیماری، خطر کما یا مرگ را به‌ دنبال دارد. در صورتی که انسولین مصرف می‌کنید، حتما درباره خطرات و ریسک DKA با پزشک‌ خود صحبت کنید و مشاوره دیابت بگیرید تا در صورت بروز چنین اتفاقی آمادگی داشته‌باشید.

اساسی ترین علائم کتواسیدوز دیابتی

علائم اسیدی شدن خون معمولا با کم‌آبی بدن و بالا رفتن کتون‌ها خودش را نشان می‌دهد؛ به این معنی که فرد همزمان احساس تشنگی، ضعف و بدحالی دارد و ممکن است علائم گوارشی هم اضافه شود. نکته مهم این است که شدت علائم می‌تواند سریع‌تر از حدی که انتظار دارید بالا برود، به خصوص اگر انسولین قطع شده باشد یا بدن درگیر عفونت و تب باشد. اگر تنفس عمیق، خواب‌آلودگی یا استفراغ‌های تکراری دارید، این وضعیت را جدی بگیرید.

علائم ازمایشگاهی کتواسیدوز دیابتی

در آزمایش‌ها، DKA با کتون خون یا ادرار مثبت، قند خون بالا (معمولا) و اسیدوز متابولیک با گپ آنیونی بالا شناخته می‌شود. معمولا بی‌کربنات پایین و pH پایین دیده می‌شود و الکترولیت‌ها به‌ خصوص پتاسیم نیاز به بررسی دارند.

علت کتواسیدوز دیابتی چیست؟

در کتواسیدوز دیابتی، علت اصلی کمبود انسولینِ موثر است؛ به این معنی که یا انسولین تزریق نشده و کم شده، یا نیاز بدن ناگهان بالا رفته است (به عنوان مثال در عفونت). زمانی که انسولین کافی نباشد، بدن برای انرژی چربی می‌سوزاند و کتون تولید می‌کند. علت اسیدی شدن خون در دیابت این است که تجمع کتون‌ها (اسیدها) و کم‌آبی، تعادل اسید و باز را به سمت اسیدوز می‌برد.

شایع‌ترین علت اسیدی شدن خون در دیابت معمولا شامل این موارد می‌شود:

• نبود انسولین یا دریافت نکردن انسولین کافی

• عفونت، تب، استرس شدید، جراحی

• بسته شدن یا گرفتگی پمپ انسولین در صورت استفاده از یک پمپ در سلول

• سکته قلبی یا مغزی یا بیماری حاد

• شروع دیابت نوع ۱ (اولین بروز)

متن انگلیسی:
Factors contributing to the development of DKA include a family history of diabetes and autoimmune diseases and undermanaged type 1 and type 2 diabetes.
ترجمه فارسی:
عواملی مانند سابقه خانوادگی دیابت و بیماری‌های خودایمنی، و همچنین کنترل ناکافی دیابت نوع ۱ و نوع ۲ می‌توانند در بروز کتواسیدوز دیابتی نقش داشته باشند.

به نقل از سایت medparkhospital

تشخیص کتواسیدوز دیابتی یا اسیدی شدن خون در دیابت چگونه است؟

متخصص داخلی یا متخصص غدد پس از مشاوره دیابت احتمالا برای بررسی وجود کتون‌ها در ادرار، دستور آزمایش را تجویز می‌کند. به علاوه اینکه میزان قند خون هم آزمایش می‌شود. از دیگر روش‌های تشخیص کتواسیدوز دیابتی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• قند خون (انگشتی یا آزمایشگاهی)

• کتون خون یا کتون ادرار

• گاز خون وریدی یا شریانی برای pH و بی‌کربنات

• الکترولیت‌ها (سدیم، پتاسیم، کلر) و محاسبه گپ آنیونی

• کراتینین یا اوره برای ارزیابی کم‌آبی

• بررسی علت محرک: CBC، CRP، کشت‌ها، ECG، عکس قفسه سینه (باتوجه به علائم)

اسیدی شدن خون در دیابت خطرناک است؟ نکات مهم را در این ویدئو ببینید.

روش های درمان کتواسیدوز دیابتی یا dka چیست؟

درمان کتواسیدوز دیابتی معمولا ترکیبی از روش‌های مختلف برای رسیدن به میزان قند و انسولین خون طبیعی است. ریسک ابتلا به DKA با عفونت بیشتر می‌شود. معمولا برای درمان کتواسیدوز دیابتی باید به بیمارستان مراجعه کرد. روش‌های درمان کتواسیدوز دیابتی شامل این موارد می‌شوند:

• تزریق مایعات وریدی برای اصلاح کم‌آبی

• جایگزینی الکترولیت‌ها (مانند پتاسیم، سدیم، کلر) بر اساس آزمایش‌ها

• انسولین (معمولا وریدی و پیوسته)

بیمار در فرآیند درمان باید به ‌دقت تحت کنترل باشد تا از هرگونه خطر احتمالی در امان بماند، چراکه ممکن است برای مغز، کلیه‌ها یا ریه‌ها اتفاقی بیفتد. زمانی که بیمار به حالتی رسید که توانایی خوردن و آشامیدن را دوباره پیدا کند و میزان کتون‌های خون در سطح نرمال باشند، بیمار می‌تواند مرخص شود.

مراقبت پرستاری در کتواسیدوز دیابتی باید چگونه باشد؟

برای مراقبت پرستاری در دی کی ای، علائم حیاتی و سطح هوشیاری مرتب کنترل می‌شود، ورودی یا خروجی مایعات دقیق ثبت می‌شود و قند خون و کتون‌ها بررسی می‌شوند. ریسک اختلال پتاسیم بالاست؛ بنابراین مانیتورینگ الکترولیت‌ها و ریتم قلبی اهمیت دارد. پرستار باید علائم بدتر شدن کم‌آبی، افت فشار، تداوم استفراغ، یا کاهش سطح هوشیاری را سریع گزارش کند و آموزش کوتاه درباره قطع نکردن انسولین در بیماری‌ها را هم یادآوری کند.

درمان دارویی کتواسیدوز دیابتی

درمان دارویی DKA معمولا در بیمارستان انجام می‌شود و بخش‌های اصلی آن انسولین (معمولا به‌صورت وریدی و پیوسته)، اصلاح پتاسیم و سایر الکترولیت‌ها و درمان علت زمینه‌ای مانند عفونت است. انسولین کمک می‌کند تولید کتون متوقف شود و اسیدوز برگردد اما همزمان می‌تواند پتاسیم را داخل سلول ببرد؛ برای همین مکمل پتاسیم (در صورت نیاز) طبق نتایج آزمایش تجویز می‌شود.

عوارض کتواسیدوز دیابتی چیست؟

اسیدی شدن خون در دیابت عارضه جدی و خطرناکی است که در صورت عدم درمان عوارض آزاردهنده‌ای ایجاد می‌کند. در صورت مشاهده علائم کتواسیدوز دیابتی باید بلافاصله از پزشک کمک بگیرید. DKA می‌تواند باعث کم‌آبی شدید و اختلالات الکترولیتی شود و در موارد شدید، عوارضی مانند نارسایی حاد کلیه رخ دهد. ادم مغزی عارضه‌ای نادر (به‌ خصوص در افراد جوان‌تر) است و کاهش سطح هوشیاری باید فورا ارزیابی شود. ادم ریوی و هیپوکسمی هم ممکن است رخ دهد.

دیابت کتواسیدوز می‌تواند باعث کم‌آبی شدید، اختلال الکترولیتی، اسیدوز متابولیک، کما و مرگ شود.

عوارض خطرناک dka

اسیدی شدن خون در دیابت اگر کنترل نشود می‌تواند به شوک، اختلال ریتم قلبی (به‌خصوص با نوسان پتاسیم)، آسیب کلیه و کاهش سطح هوشیاری تا کمای دیابتی برسد. کم‌آبی شدید و اختلال اسمولالیته هم وضعیت را پیچیده می‌کند و گاهی همپوشانی با کتواسیدوز دیابتی و کمای هیپراسمولار دیده می‌شود که نیاز به درمان اورژانسی دارد.

کتواسیدوز دیابتی و پتاسیم

پتاسیم کاربردهای زیادی در بدن دارد. این ماده برای هدایت و انتقال پیام عصبی، کمک به انقباض عضلات و تنظیم ضربان قلب استفاده می‌شود. به‌ علاوه اینکه حفظ تعادل مایعات بین سلولی هم برعهده پتاسیم است. تا وقتی کلیه‌ها درست کار کنند، بدن مشکلی با میزان پتاسیم مورد نیازش ندارد اما برخی از بیماران دیابتی که از مشکلات کلیوی هم رنج می‌برند باید در مصرف پتاسیم دقت کنند.

کتواسیدوز دیابتی (Diabetic ketoacidosis (DKA)) از عوارض جدی بیماری دیابت است که می‌تواند خطر مرگ داشته باشد. این بیماری زمانی روی می‌دهد که میزان کتون‌ها در فرد مبتلا به دیابت نوع یک و دیابت نوع دو از حد نرمال بیشتر شده و به حد خطرناکی برسد. در این صورت بدن در حالت اورژانسی قرار می‌گیرد.

راهی برای پیشگیری از کتواسیدوز دیابتی وجود دارد؟

پیشگیری از دیابت کتواسیدوز به مدیریت بیماری و قطع نکردن انسولین برمی‌گردد. اگر بیمار تب، عفونت، اسهال یا استفراغ یا استرس شدید دارد، معمولا نیاز به بررسی بیشتر قند و کتون و تنظیم دوز انسولین پیدا می‌کند. داشتن برنامه مشخص برای نوشیدن مایعات، خوردن کربوهیدرات‌های ساده و دانستن اینکه چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کرد، ریسک Dka را پایین می‌آورد.

با رعایت نکات زیر می‌توانید از ابتلا به دیابت کتواسیدوز پیشگیری کنید:

• میزان قند خون خود را چک کنید تا بلافاصله متوجه افزایش قند خون شوید

• روند درمانی خود را متوقف نکنید. بدون دستور پزشک، مصرف انسولین را قطع نکنید

• داروهای جدید را با احتیاط مصرف کنید. برای مصرف هر داروی جدیدی حتما با پزشک خود مشورت کنید

نتیجه گیری

کتواسیدوز دیابتی یک موقعیت اورژانسی واقعی و ترکیبی از کمبود انسولین، تولید کتون و به‌هم‌ریختن اسید و باز است که می‌تواند سریع بدتر شود. اگر دیابت دارید، به‌خصوص نوع ۱، هر زمان قند بالا همراه با تهوع یا استفراغ، دل‌درد، تنفس عمیق یا بوی میوه‌ای دهان دیدید، موضوع را ساده نگیرید. زمانی که کتون خون بالا است یا گیج و خواب‌آلود شده‌اید، باید همان روز به اورژانس مراجعه کنید. پیگیری علت محرک توسط متخصص غدد یا داخلی هم مهم است.

پرسش‌های متداول

کتواسیدوز دیابتی چگونه رخ می دهد؟

این بیماری زمانی روی می‌دهد که میزان انسولین پایین باشد. بدن برای استفاده از گلوکز موجود در خون به انسولین نیاز دارد. در حالت کتواسیدوز دیابتی، گلوکز به سلول‌ها نمی‌رسد و در نتیجه در خون انباشته شده و باعث بالا رفتن سطح قند خون بدن می‌شود. بدن در واکنش به این اتفاق، شروع می‌کند به شکستن و تجزیه چربی به سوخت قابل مصرفی که نیازی به انسولین ندارد. وقتی چربی به انرژی تبدیل می‌شود، کتون‌ها به‌وجود می‌آیند. تجمع تعداد زیاد کتون‌ها در بدن، باعث اسیدی شدن خون می‌شود. این همان کتواسیدوز دیابتی است.

آیا کتواسیدوز دیابتی درمان قطعی دارد؟

کتواسیدوز دیابتی (DKA) عارضه جدی و خطرناک اما در عین حال قابل درمانی است که افراد مبتلا به دیابت را درگیر می‌کند.

کتواسیدوز دیابتی برگشت پذیر است؟

بله، هربار که میزان انسولین بیش از حد پایین بیاید و گلوکز کافی برای تامین انرژی مورد نیاز عضلات و سایر بافت‌ها نباشد، کتواسیدوز دیابتی ایجاد می‌شود. مصرف نکردن انسولین، کمتر مصرف کردن یا بیماری از جمله مواردی هستند که ذخیره انسولین را تمام کرده و باعث برگشتن کتواسیدوز دیابتی می‌شوند.

کتواسیدوز دیابتی در کدام نوع دیابت بیشتر دیده می شود؟

کتواسیدوز بیشتر در دیابت نوع ۱ اتفاق می‌افتد. در این بیماران باید قند خون بالای ۲۴۰ باید توسط پزشک بررسی شود.

بوی دهان شبیه میوه نشانه ابتلا به کتواسیدوز دیابتی است؟

بله، بوی دهان شبیه میوه یکی از نشانه‌های ابتلا به این بیماری در مرحله پیشرفته است.

برای درمان کتواسیدوز دیابتی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

در صورت بالا رفتن میزان قند خون یا کتون‌ها در خون یا ادرار بلافاصله به پزشک متخصص غدد مراجعه کنید.

dka در پزشکی چیست؟

DKA (یا Dka) مخفف Diabetic Ketoacidosis است؛ وضعیتی که در آن کمبود انسولین باعث می‌شود بدن به‌جای قند، چربی بسوزاند و کتون‌ها بالا بروند. پیامدش اسیدوز متابولیک و کم‌آبی شدید است و معمولا نیاز به درمان اورژانسی با سرم، انسولین و بررسی الکترولیت‌ها دارد.

میزان قند خون در کتواسیدوز دیابتی چقدر است؟

در بسیاری از موارد، قند خون در کتواسیدوز بالای ۲۵۰ mg/dL گزارش می‌شود اما همیشه این‌طور نیست. بنابراین تشخیص فقط با عدد قند نیست و باید کتون‌ها و وضعیت اسید و باز هم بررسی شود.

تفاوت کتواسیدوز دیابتی و قند خون بالا چیست؟

قند خون بالا به این معنا است که گلوکز خون از محدوده طبیعی بالاتر رفته اما الزاما اورژانسی نیست. اما بیماری دی کی ای یعنی علاوه بر افزایش قند (معمولا)، کتون‌ها بالا رفته‌اند و خون اسیدی شده است؛ پس خطر کم‌آبی شدید، اختلال الکترولیتی و کاهش هوشیاری وجود دارد. به همین دلیل، کتواسیدوز دیابتی درمان بیمارستانی و فوری می‌خواهد.

چقدر طول می‌ کشد تا کتواسیدوز وابسته به دیابت ایجاد شود؟

بیماری DKA می‌تواند سریع شکل بگیرد (گاهی طی چند ساعت تا کمتر از ۲۴ ساعت) به خصوص اگر انسولین قطع شود یا بدن درگیر عفونت و تب باشد. روند معمول از افزایش تشنگی و تکرر ادرار شروع می‌شود و سپس تهوع، تنفس عمیق و گیجی اضافه می‌شود. هر چه زودتر کتون و گاز خون چک شود، بهتر است.