کبد چرب در بارداری؛ چه زنانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

کبد چرب در بارداری یکی از بیماری‌های خطرناک دوران حاملگی است که با تجمع بیش‌ازحد چربی در کبد مشخص شده و می‌تواند عملکرد آن را مختل کند. این عارضه با علائمی مانند تهوع، استفراغ، درد شکم، زردی و اختلال عملکرد کبد خودش را نشان می‌دهد. علت دقیق کبد چرب بارداری به طور کامل شناخته نشده است، اما تغییرات هورمونی و عوامل ژنتیکی ممکن است در بروز آن نقش داشته‌باشند.

کبد چرب در بارداری یکی از مشکلات کبدی در بارداری است که نادر اما جدی به حساب می‌آید. در این وضعیت، چربی به‌طور ناگهانی در سلول‌های کبد جمع می‌شود و می‌تواند روی سلامت مادر و جنین اثر بگذارد. به این دلیل که علائم آن شبیه تهوع، استفراغ یا دل‌درد معمول بارداری است، بعضی وقت‌ها به‌راحتی تشخیص داده نمی‌شود و معمولا با آزمایش خون و علائم بالینی مشخص می‌شود.

کبد چرب در بارداری (AFLP) چیست؟

AFLP یک نوع خاص از کبد چرب در بارداری است که معمولا اواخر سه‌ماهه سوم رخ می‌دهد اما می‌تواند زودتر یا حتی در دوره پس از زایمان هم دیده شود و از بیماری های دوران بارداری حاد و اورژانسی محسوب می‌شود. در این حالت، مقدار زیادی چربی ریز داخل سلول‌های کبد جمع می‌شود و می‌تواند باعث نارسایی کبد، اختلال خون‌ریزی و درگیری کلیه و سایر اندام‌ها شود. AFLP در دسته بیماری‌های ویژه بارداری قرار می‌گیرد و معمولا بعد از هفته ۲۸ تا حوالی زایمان دیده می‌شود. برای تشخیص، پزشک به علائم، آزمایش خون، تغییر آنزیم کبدی در بارداری و گاهی تصویربرداری تکیه می‌کند و درمان اصلی، ختم سریع بارداری در کنار مراقبت‌های بیمارستانی است.

جدول علائم و علل کبد چرب حاد در دوران بارداری

علت کبد چرب بارداری

علت دقیق AFLP هنوز کاملا روشن نیست اما بیشتر شواهد به یک مشکل در سوزاندن چربی‌ها در میتوکندری (به‌ویژه نقص ژنتیکی در آنزیم LCHAD در جنین) اشاره می‌کنند. در این وضعیت، محصولات ناقص تجزیه چربی از جنین به خون مادر می‌رسند و کبد او را تحت فشار قرار می‌دهند. استرس متابولیک اواخر بارداری و همراهی کبد چرب و بارداری ناشی از بیماری‌های متابولیک ممکن است علت کبد چرب در این دوران باشند و زمینه را مستعدتر کنند.

متن انگلیسی:
Acute fatty liver of pregnancy is a clinical diagnosis, in the presence of liver dysfunction after 20 weeks of pregnancy with supporting clinical and laboratory findings. AFLP can lead to rapid liver failure with coagulopathy, encephalopathy, and hypoglycemia.
ترجمه فارسی:
کبد چرب حاد بارداری یک تشخیص بالینی است که پس از هفته ۲۰ بارداری و در صورت وجود اختلال عملکرد کبد، همراه با یافته‌های بالینی و آزمایشگاهی تأییدکننده مطرح می‌شود. این بیماری می‌تواند به‌سرعت منجر به نارسایی کبد، اختلالات انعقادی، انسفالوپاتی و هیپوگلیسمی شود.

به نقل از سایت ncbi.nlm.nih

چه کسانی در خطر ابتلا به کبد چرب حاملگی قرار دارند؟

AFLP نادر است اما در بعضی زنان احتمال بیشتری دارد. خطر در بارداری اول، بارداری چندقلویی، چاقی و دیابت بیشتر است. همچنین اگر در بارداری قبلی AFLP داشته‌اید یا قبلا نوزادی با نقص اکسیداسیون اسیدهای چرب به دنیا آورده‌اید، باید تحت نظر دقیق‌تری باشید. وجود پره‌اکلامپسی، بیماری هلپ یا کلستاز بارداری هم می‌تواند همراه AFLP دیده شود و نیاز به مراقبت تخصصی را بیشتر کند.

علائم کبد چرب بارداری

علائم کبد چرب در بارداری معمولا در سه‌ماهه سوم شروع می‌شود و در ابتدا شبیه ناراحتی‌های معمول بارداری است. بیشتر خانم‌ها با تهوع و استفراغ جدید یا شدیدتر، بی‌اشتهایی، خستگی شدید، درد مبهم در قسمت بالای شکم (معمولا سمت راست)، سردرد و احساس ناخوشی عمومی مراجعه می‌کنند. به‌تدریج ممکن است زردی چشم و پوست، تشنگی و ادرار زیاد، تیره شدن ادرار، سردرگمی، خواب‌آلودگی، کبودی یا خون‌ریزی غیرعادی ظاهر شود. این علائم، به‌خصوص اگر ناگهانی و در اواخر بارداری باشند، هشدار مهمی برای بررسی AFLP است.

آیا کبد چرب در بارداری خطرناک است؟

بیماری AFLP از جدی‌ترین عوارض کبد چرب در بارداری است و بدون درمان می‌تواند منجر به نارسایی حاد کبد، خون‌ریزی شدید، نارسایی کلیه، عفونت، تشنج و حتی مرگ مادر یا جنین شود. عوارض کبد چرب در بارداری در گذشته بسیار مرگ‌بار بود اما امروزه با تشخیص زودهنگام، مراقبت در بیمارستان و ختم به‌موقع بارداری، مرگ‌ومیر مادر به حدود چند درصد و مرگ‌ومیر جنین کاهش یافته است. هنوز هم این وضعیت در گروه اورژانس‌های مامایی طبقه‌بندی می‌شود و تأخیر در مراجعه می‌تواند خطر عوارض کبد چرب در بارداری را شدیدتر کند.

کبد چرب در دوره بارداری می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. این بیماری احتمال زایمان زودرس را افزایش می‌دهد.

آیا کبد چرب بارداری به جنین آسیب می‌ زند؟

در صورت بروز کبد چرب در حاملگی، جنین هم در معرض خطر قرار می‌گیرد. این بیماری می‌تواند باعث زایمان زودرس، کاهش اکسیژن‌رسانی، اختلال رشد داخل رحمی، دیسترس جنین و حتی مرگ داخل رحمی شود. به همین دلیل، بعد از تشخیص AFLP معمولا تصمیم به ختم زودهنگام بارداری گرفته می‌شود تا جان مادر و جنین حفظ شود.

بارداری با کبد چرب بیشتر در زنان دارای سابقه چاقی، دیابت، چندقلویی یا اختلالات متابولیک دیده می‌شود.

تشخیص کبد چرب در دوران بارداری

پزشک برای تشخیص این بیماری ابتدا علائم کلی شما و سابقه ابتلا به این بیماری در خانواده را بررسی می‌کند. دقیق‌ترین راه برای تشخیص کبد چرب، بیوپسی کبد است. بیوپسی از نظر بافت‌شناسی می‌تواند تأییدکننده باشد اما در عمل معمولاً به‌علت خطر و نداشتن ضرورت انجام نمی‌شود و تشخیص معمولا بالینی – آزمایشگاهی است.

در بیمارانی که مشکوک به کبد چرب حاد بارداری هستند، معمولا نیاز به بررسی کامل شامل آزمایش‌های شمارش کامل خون، آزمایش‌های عملکرد کبد، سطح آسپارتات و آلانین آمینو ترانسفراز، کراتینین و ارزیابی پروتئین ادرار است. آسپارتات آمینو ترانسفراز (AST) و آلانین آمینو ترانسفراز (ALT) معمولا در بیماران مبتلا به AFLP افزایش می‌یابد (اما طبیعی بودن هم گزارش شده).

برای تشخیص کبد چرب در حاملگی آزمایش‌های زیر کاربرد دارند:

• آزمایش خون و آزمایش آنزیم کبدی در بارداری

• سونوگرافی

• بیوپسی کبد

درمان کبد چرب در بارداری چیست؟

درمان اصولی AFLP فقط در بیمارستان و توسط تیم متخصصان انجام می‌شود. به‌محض شک به این بیماری، مادر باید بستری شود، مایع و قند وریدی، اصلاح اختلالات انعقادی، پایش قند خون و عملکرد کلیه و کبد انجام شود و هم‌زمان وضعیت جنین تحت‌نظر قرار گیرد.

درمان کبد چرب در دوران بارداری بر پایه یک اصل است و آن ختم سریع و ایمن بارداری بر اساس شرایط مادر و جنین است. روش زایمان (طبیعی یا سزارین) بر مبنای وضعیت مامایی انتخاب می‌شود. بیشتر زنان بعد از زایمان، طی حدود ۷ تا ۱۰ روز به‌تدریج بهبود واضح در آزمایش‌ها و حال عمومی پیدا می‌کنند و کبد چرب و بارداری فروکش می‌کند.

پاکسازی کبد چرب در بارداری

برای AFLP پاکسازی کبد چرب در بارداری یا درمان اثبات‌شده در طب سنتی وجود ندارد. این بیماری یک اورژانس پزشکی است و تأخیر در مراجعه به بیمارستان برای امتحان دمنوش‌ها، داروهای گیاهی یا رژیم‌های پاکسازی می‌تواند خطرناک و حتی کشنده باشد. آنچه می‌شود به‌طور حمایتی انجام داد، رعایت رژیم غذایی متعادل، پرهیز از داروهای گیاهی ناشناخته و هماهنگی هر نوع درمان مکمل با پزشک معالج است.

درمان خانگی کبد چرب در بارداری

برای AFLP نمی‌توان با درمان خانگی انتظار درمان قطعی داشت. این وضعیت حتی با علائم به‌ظاهر خفیف، نیازمند بستری و بررسی مداوم فشار خون، سطح قند، آنزیم‌ها، انعقاد و وضعیت جنین است. درمان خانگی کبد چرب در بارداری در عمل فقط می‌تواند به معنای توجه به علائم هشدار، مراجعه سریع در صورت احساس ناخوشی، استراحت نسبی، نوشیدن مایعات کافی (اگر تهوع اجازه دهد) و خودداری از مصرف دارو و گیاهان دارویی خودسرانه باشد؛ اما جان مادر و جنین را فقط درمان بیمارستانی و ختم به‌موقع بارداری حفظ می‌کند.

درمان کبد چرب بارداری بر بررسی تخصصی، ختم بارداری به‌موقع و مراقبت حمایتی متمرکز است.

تغذیه برای کبد چرب در بارداری – برای کبد چرب در بارداری چه بخوریم؟

اگر با وجود بیماری کبد چرب، حامله هستید، باید بیشتر از قبل به تغذیه خود توجه داشته باشید. خوردن میوه و سبزیجات تازه در هر وعده غذایی به کنترل کبد چرب کمک می‌کند. سعی کنید مصرف چربی‌های مضر را کاهش دهید. غذاهای سرخ‌شده و فست‌فود مصرف نکنید. مصرف حبوبات و غلات کامل می‌تواند برای شما مفید باشد.

پیشگیری از کبد چرب بارداری ممکن است؟

برخلاف بسیاری از بیماری‌های مزمن کبد، AFLP معمولا قابل پیش‌بینی و پیشگیری قطعی نیست. در بیشتر زنان مبتلا، قبل از بروز کبد چرب در حاملگی، علامت واضحی از بیماری کبدی وجود نداشته است. با این حال، کنترل وزن، دیابت، فشار خون و پرهیز از الکل و داروهای آسیب‌رسان به کبد پیش از بارداری می‌تواند به کاهش کلی خطر مشکلات کبدی کمک کند. اگر سابقه AFLP یا نوزاد مبتلا به اختلالات متابولیسم چربی دارید، مشاوره ژنتیک و مراقبت پرخطر در بارداری بعدی پیشنهاد می‌شود تا احتمال عوارض کاهش یابد.

نتیجه گیری

کبد چرب در بارداری، اگرچه نادر است اما یکی از مهم‌ترین مشکلات کبدی در بارداری و یک اورژانس واقعی مامایی است. نکته کلیدی این است که مادر و پزشک، علائم غیرعادی اواخر بارداری را ساده نگیرند. تهوع و استفراغ جدید یا بدترشونده، درد بالای شکم، زردی، سردرگمی، کاهش هوشیاری، خون‌ریزی یا خستگی شدید باید فورا بررسی شود.

هر خانمی که در سه‌ماهه سوم احساس حالت غیرمعمول دارد، به‌خصوص اگر آزمایش‌ها افزایش آنزیم‌ها یا اختلال انعقاد را نشان داده‌اند، باید سریع به اورژانس زنان یا فوق تخصص کبد مراجعه کند. تشخیص زودرس، بستری به‌موقع و ختم مناسب بارداری، شانس بهبود کامل مادر و نجات جنین را بسیار بالا می‌برد.

پرسش‌های متداول

کبد چرب بارداری چه تفاوتی با سندرم هلپ دارد؟

علائم این دو بیماری بسیار به هم شبیه بوده و هر دو در اواخر بارداری ظاهر می‌شوند. سندروم هلپ نوعی مسمومیت بارداری است که باعث کاهش پلاکت‌های خون، افزایش آنزیم‌های کبدی و کم‌خونی می‌شود. درمان این سندروم نیز با زایمان امکان‌پذیر است. گاهی ممکن است به دلیل شباهت علائم این دو بیماری، پزشک نتواند کبد چرب را تشخیص دهد.

آیا با کبد چرب می توان باردار شد؟

در عمل، بسیاری از زنانی که کبد چرب دارند باردار می‌شوند و بارداری را به پایان می‌رسانند؛ بنابراین کبد چرب به‌تنهایی مانع کامل بارداری نمی‌شود. اما کبد چرب غیرالکلی معمولا همراه چاقی، مقاومت به انسولین و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است که می‌توانند روی باروری اثر بگذارند. بهترین کار این است که قبل از بارداری، با متخصص درباره کاهش وزن، ورزش، اصلاح رژیم غذایی و تنظیم قند و چربی خون مشورت کنید. این کار هم شانس باردار شدن را بهتر می‌کند، هم خطرات کبد چرب و بارداری را پایین می‌آورد.

آزمایش کبد چرب در بارداری شامل چه تست هایی می شود؟

برای تشخیص کبد چرب حاد بارداری باید آزمایش خون، سونوگرافی و گاهی بیوپسی کبد انجام شود. در آزمایش عملکرد کبد سطح آنزیم‌های کبدی در خون بررسی شده تا این بیماری تشخیص داده شود.

کبد چرب حاد در بارداری چیست؟

کبد چرب حاد در بارداری همان AFLP است؛ یک بیماری نادر اما بسیار جدی که معمولا در سه‌ماهه سوم ظاهر می‌شود. در این حالت، قطره‌های ریز چربی به‌طور ناگهانی در سلول‌های کبد جمع می‌شوند و می‌توانند باعث نارسایی سریع کبد، اختلال انعقاد، هیپوگلیسمی، نارسایی کلیه و درگیری مغز شوند. AFLP در گروه بیماری‌های اختصاصی بارداری قرار می‌گیرد و درمان استاندارد آن، بستری فوری، مراقبت در بخش تخصصی و ختم زودهنگام بارداری است. تشخیص زودرس، نقش مهمی در نجات جان مادر و جنین دارد.

آیا کبد چرب باعث سقط جنین می شود؟

کبد چرب ساده یا مزمن معمولا مستقیما باعث سقط جنین نمی‌شود اما با افزایش خطر عوارضی مانند فشار خون بالا، پره‌اکلامپسی و دیابت بارداری همراه است که می‌توانند روی سلامت جنین اثر بگذارند. در مقابل، نوع حاد کبد چرب بارداری (AFLP) یک وضعیت اورژانسی است که اگر دیر تشخیص داده شود، خطر مرگ جنین داخل رحم یا زایمان زودرس را بالا می‌برد. بنابراین مهم است که در صورت داشتن بیماری زمینه‌ای کبد، قبل و حین بارداری زیرنظر متخصص باشید.

کبد چرب بعد از بارداری خوب می شود؟

کبد چرب حاد بارداری معمولا چند هفته بعد از زایمان برطرف می‌شود و علائم آن بهبود پیدا می‌کنند. اما اگر دچار کبد چرب غیرالکلی هستید، پس از زایمان نیز باید آن را تحت کنترل داشته باشید.

کبد چرب بارداری معمولا در چه زمانی از بارداری رخ می دهد؟

این عارضه معمولا در اواخر سه‌ماهه سوم بارداری ظاهر می‌شود. برخی از علائم کبد چرب مشابه سایر علائم معمول در بارداری است. به همین دلیل لازم است توسط پزشک تشخیص داده شود.

آیا بالا بودن آنزیم های کبدی در بارداری خطرناک است؟

هر افزایش خفیف آنزیم‌های کبدی در بارداری به‌تنهایی نشانه فاجعه نیست اما بالا بودن آنزیم کبدی در بارداری همیشه باید جدی گرفته شود. این تغییر می‌تواند ناشی از مشکلات خوش‌خیم، داروها یا کبد چرب، اما گاهی نشانه بیماری‌های خاص بارداری مانند کلستاز و پره‌اکلامپسی باشد که بعضی‌ از آنها اورژانسی هستند.

بارداری با کبد چرب گرید ۲ ممکن است؟

بله، بسیاری از زنان با کبد چرب گرید ۲ بارداری موفق دارند اما این وضعیت بارداری را در گروه پرخطر قرار می‌دهد. قبل از بارداری، بهتر است با متخصص کبد و زنان درباره کاهش وزن، تنظیم قند و چربی خون و کنترل فشار خون مشورت کنید و در طول بارداری تحت‌نظر پزشک باشید تا عوارض برای شما و جنین به حداقل برسد.