سرطان چشم و هر آنچه که باید درباره آن بدانید!

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

سرطان چشم یکی از انواع نادر سرطان است که در صورتی که به موقع کنترل نشود می‌تواند عواقب بدی برای سلامت بیمار به دنبال داشته باشد.

آنچه در این مقاله می‌خوانید

• سرطان چشم نوعی بیماری نادر است که می‌تواند اولیه (شروع از خود چشم) یا ثانویه (انتقال از سایر اندام‌ها) باشد و شایع‌ترین انواع آن در بزرگسالان ملانوما و لنفوم و در کودکان رتینوبلاستوما است.

• علائم اولیه شامل قرمزی و درد چشم، تاری دید، تغییر رنگ عنبیه، ایجاد لکه‌های شناور و برآمدگی چشم است که در صورت مشاهده باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد.

• تشخیص زودهنگام نقش کلیدی دارد و نرخ بقای ۵ ساله این بیماری ۸۰ تا ۹۰ درصد است که نشان‌دهنده پیش‌آگهی خوب در صورت درمان به‌موقع است.

• درمان بسته به نوع و مرحله سرطان شامل جراحی، لیزر، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و روش‌های دیگر است و گاهی نظارت فعال کافی است.

• اگرچه علت دقیق آن مشخص نیست، عواملی مانند افزایش سن، قرار گرفتن در معرض اشعه UV، سابقه خانوادگی و استفاده طولانی از موبایل ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهند.

سرطان بیماری پیچیده‌ای است که تقریبا همیشه با بشر همراه بوده است. این بیماری می‌تواند در بخش‌های مخالف بدن ایحاد شود و چشم هم یکی از این اندام‌هاست. خوشبختانه این سرطان بیماری نادری است و نرخ بقای ۵ ساله‌ی بالایی دارد. سرطان چشم هم مانند دیگر انواع سرطان می‌تواند از نوع اولیه یا ثانویه باشد. نوع اولیه که نادرتر است از خود چشم شروع می‌شود و چشم یا پوست اطراف آن را درگیر می‌کند. در مقابل نوع ثانویه که شایع‌تر است، از بخش‌های دیگر بدن مانند پستان یا ریه به چشم منتقل می‌شود.

سرطان چشم چگونه است؟

سرطان چشم (Eye cancer) نوعی نادر از بیماری های چشم است که بخش‌های بیرونی چشم مثل پلک‌ها را درگیر می‌کند یعنی بخش‌هایی که عضله، پوست و عصب دارند. به نقل از «medlineplus» در رابطه با این بیماری:

سرطان چشم هم مانند دیگر انواع سرطان در اثر رشد تومورهای سرطانی در داخل یا بیرون چشم ایجاد می‌شود. سرطان چشم به عنوان یکی از نادرترین بیماری‌های چشم می‌تواند از نوع اولیه باشد و خود چشم را درگیر کند و از خود چشم یا سلول‌های دور چشم شروع شود یا از نوع ثانویه که در اثر متاستاز سلول‌های سرطانی از سایر اندام‌ها به چشم رسیده باشد.

سرطان چشمی که از درون کره چشم شروع می‌شود را سرطان درون چشمی (intraocular cancer) می‌گویند. شایع‌ترین سرطان‌های درون چشمی در بزرگسالان ملانوما (melanoma) و لنفوم (lymphoma) هستند و رتینوبلاستوما (retinoblastoma) رایج‌ترین نوع این بیماری در کودکان است که از سلول‌های شبکیه شروع می‌شود.

رشد تومورهای سرطانی، داخل و بیرون چشم موجب بروز این بیماری می‌شود.

علائم سرطان چشم چیست؟

به نقل از «cancerresearchuk» علائم این بیماری در هر فردی بسته به نوع سرطان فرق می‌کنند اما به ‌طور کلی علائم و نشانه‌های شایع اولیه این بیماری شامل این موارد می شوند:

• قرمز شدن و درد چشم

• تاری دید یک چشمی یا از دست دادن ناگهانی بینایی

• تغییر رنگ عنبیه

• از دست دادن بینایی محیطی

• برآمده شدن چشم‌ها

• ایجاد لکه‌های شناور در میدان چشم

• تغییر حرکت چشم

• ایجاد لکه تاریک روی عنبیه

• تغییر اندازه مردمک چشم و گشادی مردمک

قرمزی و درد در چشم، تغییر رنگ عنبیه یا تغییر اندازه آن، وجود لکه یا برآمدگی در چشم، از دست دادن بینایی به صورت کامل یا جزئی و یا تاری دید م توانند از علائم سرطان چشم یا ملانومای چشمی است.

انواع سرطان چشم

این بیماری از نوع اولیه یا ثانویه از سرطان‌های نادر است که احتمال ابتلا به آن پایین است. به ‌علاوه اینکه نوع این بیماری در کودکان و بزرگسالان با هم فرق می‌کند. نخستین سرطان چشم شایع در کودکان سرطان رتینوبلاستوما است که از نوع سرطان اولیه چشم کودکان محسوب می‌شود و رتبه دوم این بیماری در کودکان هم به مدولواپیتلیوما می‌رسد که هر دو از انواع سرطان نادر هستند، اما وقتی از این بیماری در بزرگسالان صحبت می‌شود رایج‌ترین نوع آن یعنی ملانوما به ذهن می‌آید. به طور کلی انواع این بیماری شامل این موارد می‌شوند:

ملانوما داخل چشم (uveal melanoma)

ملانوما داخل چشمی نوعی سرطان چشم (ملانوم) است که عنبیه، جسم مژگانی یا مشیمیه را درگیر می‌کند. تومورها از سلول‌های حاوی رنگدانه‌ها یعنی ملانوسیت‌های داخل چشم شروع می‌شوند. ملانوما داخل چشم بیشتر در آن قسمت از چشم ایجاد می‌شود که با دید معمولی و در آینه قابل مشاهده نیست. به‌ همین دلیل هم تشخیص ملانوم تخم چشم کار دشواری به‌ شمار می‌آید. به‌ علاوه اینکه معمولاً علائم و نشانه‌های زودرسی هم ندارد.

لنفوم داخل چشمی (Intraocular lymphoma)

لنفوم، سرطانی است که از سلول‌های لنفوسیت شروع می‌شود. به لنفومی که داخل چشم ایجاد می‌شود لنفوم داخل چشم اولیه (PIOL) می‌گویند که نوعی سرطان چشم و دومین تومور شایع بدخیم داخل چشم است. لنفوم داخل چشم، شبکیه، زجاجیه و عصب‌های بینایی پشت چشم را درگیر می‌کند. حدقه چشم، تخم چشم، پلک، غدد اشکی و ملتحمه هم ممکن است به لنفوم چشمی مبتلا شوند. در حدود 80 درصد مبتلایان به لنفوم داخل چشم اولیه، هر دو چشم درگیر می‌شود و ممکن است مغز هم درگیر شود.

سرطان چشم یک بیماری نادر اما جدی است و ممکن است با تاری دید، تغییر رنگ عنبیه یا توده در چشم بروز کند.

تومور ملتحمه (Conjunctival tumors)

ملتحمه، لایه محافظ شفاف در داخل پلک و روی سفیدی کره چشم است و مخاط مورد نیاز برای محافظت و نرم کردن سطح چشم را تولید می‌کند. ممکن است کل بافت‌های ملتحمه درگیر سرطان شوند. تومورهای ملتحمه، نوعی ضایع گوشتی بوده که در قسمت ملتحمه ایجاد می‌شوند و بر دو نوع نئوپلاسم‌های خوش‌خیم و بدخیم هستند که نوع آن‌ها بسته به سن و نژاد، وضعیت سیستم ایمنی بدن و قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اشعه فرق می‌کند.

تومورهای ملتحمه به چهار شکل اکواموس، ملانسیتیک، لنفوتیک و سارکوم کاپوزی، چشم‌ها را درگیر می‌کنند و باعث کاهش دید و بینایی می‌شوند. تومور ملتحمه رشد تدریجی و آرامی دارد و معمولاً به‌ ندرت متاستاز می‌دهد و برای درمان باید به‌ صورت کامل تومور برداشته شود تا بیماری دوباره عود نکند. ملانوم بدخیم هم یکی از تومورهای ملتحمه نادر است.

رتینوبلاستوما (Retinoblastom)

بیماری رتینوبلاستوما یا گلیومای شبکیه‌ای (Glioma Retinae) از سرطان‌های نادر چشمی در کودکان زیر پنج سال است. در صورتی که بیماری پیشرفت کند ممکن است هردو چشم هم مبتلا شوند. سفید شدن مردمک چشم نخستین نشانه وجود این نوع سرطان چشم است. علت یک سوم ابتلاها ژنتیکی است و به‌ صورت ارثی به کودکان منتقل می‌شود و هردو چشم را درگیر می‌کند. نوع دیگر ابتلا به رتینوبلاستوما به‌ صورت غیرارثی است که بیشتر یک چشم درگیر می‌شود، اما احتمال ابتلای هردو چشم هم وجود دارد.

سرطان چشم بدخیم

هرچند این بیماری، چندان شایع نیست، اما گاهی برخی تومورها بدخیم هستند و باعث ایجاد این بیماری، از نوع بدخیم می‌شوند و تاثیرشان روی بافت کاسه چشم ظاهر می‌شود. معمولا نوع بدخیم این بیماری از یک خال کوچک شروع می‌شود و به ‌تدریج پیشرفت می‌کند. به‌ همین دلیل توصیه می‌شود با دیدن علائم این بیماری بلافاصله به چشم پزشک مراجعه کنید. علائم سرطان چشم بدخیم شامل این موارد می‌شوند:

• برق زدن نور در چشم

• مشکلات بینایی و کاهش دید

• گلوکوم

برق زدن چشم در نور یا عکس مثل چشم گربه یکی از علائم رتینوبلاستوما در کودکان است.

سرطان چشم در کودکان

دو نوع شایع این نوع سرطان کودکان وجود دارد که در ادامه به معرفی آنها می‌پردازیم.

۱. رتینوبلاستوما

نوع رتینوبلاستوما (Retinoblastoma (Rb)) این بیماری بیشتر کودکان زیر 5 سال را درگیر می کند و از شبکیه شروع می‌شود، البته رتینوبلاستوما از نوع خوش خیم این بیماری است و درصد بهبودی آن 90 درصد است یعنی از هر ده نفر کودکی که به رتینوبلاستوما مبتلا شده نه نفر بهبود پیدا می‌کنند.

۲. مدولواپی تلیوما

نوع دیگر نادر این بیماری در کودکان مدولواپی تلیوما است که در کودکان زیر 10 سال مشاهده می‌شود و از قسمت مژگانی چشم با نشانه‌های زیر شروع می‌شود:

• درد در اطراف چشم‌ها

• تغییرات در بینایی

• بیرون زدن چشم

راه‌حل درمان این نوع بیماری در کودکان جراحی است و چندان در بزرگسالان رایج نیست.

سرطان چشم در نوجوانان

رتینوبلاستوما نوعی از این بیماری در نوجوانان هم محسوب می‌شود که از شبکیه شروع می‌گردد و می تواند فقط یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند. این نوع سرطان بسیار نادر است و تنها 3 درصد سرطان‌های رایج در کودکان و نوجوانان را شامل می‌شود.

سرطان چشم در بزرگسالان

ملانوما متداول‌ترین نوع این بیماری در بزرگسالان است که نوعی اختلال در سلول‌های پوستی است که ملانوم داخل چشم تولید می‌کنند. ملانومای چشم از قسمتی از چشم شروع شده که قابل دیدن نیست و به ‌خاطر اینکه علائم و نشانه اولیه ندارد، معمولا دیرتر تشخیص داده می‌شود. این بیماری در بزرگسالان ممکن است هر قسمتی از چشم را درگیر کند، اما عنبیه، مژه و مشیمیه از شایع‌ترین اندام‌های چشمی درگیر این بیماری در بزرگسالان به ‌شمار می‌آیند. احتمال ابتلا به این بیماری در بزرگسالان با افزایش سن بیشتر می‌شود.

ملانوما یکی از متداول‌ترین انواع این بیماری است که در بزرگسالان بروز پیدا می‌کند.

دلایل ابتلا به سرطان چشم چیست؟

علل اصلی ابتلا به این بیماری، دقیق مشخص نیست، اما موارد زیر را می‌توان از عوامل خطر آن دانست:

• سن (با افزایش سن، احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر می‌شود)

• خال

• نژاد

• رنگ چشم و رنگ پوست

• سندروم سرطان ارثی

• آفتاب گرفتن

• تابش نور خورشید و ماوراء بنفش (UV)

• قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش (UV) به ویژه در برخی کارگران.

سرطان چشم و موبایل

نور آبی از صفحه موبایل می‌تواند سلامت چشم‌ها را به‌ خطر بیندازد. سردرد، تار بینی، نزدیک بینی و خشکی چشم از جمله عوارض نگاه کردن طولانی‌مدت به صفحه نمایشگر موبایل و کار طولانی ‌مدت با موبایل و کامپیوتر هستند که ممکن است ریسک ابتلا به سرطان چشم را بیشتر کنند. زمانی که موبایل در زاویه نامناسبی با چشم به‌ مدت طولانی استفاده شود باعث می‌شود که ماهیچه‌های چشم نتوانند در فاصله‌های مختلف متمرکز شوند و در دراز مدت باعث تشدید تاربینی می‌شود. نتایج پژوهشی که در آلمان انجام شده‌است نشان می‌دهد که استفاده از موبایل در دراز مدت احتمال ابتلا به ملانوما را بیشتر می‌کند.

تشخیص سرطان چشم

در مرحله نخست پس از مشاهده علائم اولیه، نخستین کار مراجعه به چشم پزشکی و متخصص چشم است. پزشک پس از معاینه بر اساس علائم، سابقه خانوادگی و عوامل خطر نتیجه‌گیری می‌کند. معمولا آزمایش‌های زیر برای تشخیص این بیماری تجویز می‌شوند:

• سونوگرافی چشم.

• توموگرافی انسجام نوری.

• عکاسی عمیق Fundus.

• آنژیوگرافی فلوورسن

• بیوپسی

سرطان چشم و درمان

بسته به نوع این بیماری، پیشروی سرطان و نتایج آزمایش، گزینه‌های درمانی هم فرق می‌کند. گاهی هدف درمان صرفا کنترل سرطان و رفع عوارض ناشی از سرطان است و گاهی هم، درمان کامل. درمان این بیماری به ‌صورت موضعی یا سیستماتیک است. روش‌های درمان این بیماری شامل این موارد می‌شوند:

• جراحی

• درمان با لیزر

• شیمی درمانی

• پرتو درمانی

• نظارت فعال یا نظارت دقیق بر روی بیماری.

• درمان هدفمند.

• کرایو تراپی (سرما و فریز کردن)

• رادیاسیون خارجی (EBRT)

• ترمو تراپی (حرارت درمانی)

• استفاده از پلاک‌های ایزوتوپ رادیو اکتیو

راهی برای پیشگیری از سرطان چشم وجود دارد؟

از آنجایی که هنوز علل دقیق ابتلا به سرطان چشم مشخص نامعلوم هستند راه‌های پیشگیری از این بیماری هم شناخته شده نیستند، اما به طور کلی انجام معاینات پزشکی منظم چشم‌ها می‌تواند باعث تشخیص زودهنگام شود و از سرطان چشم پیشگیری کند. دوری کردن از عوامل خطر یکی دیگر از روش‌های پیشگیری از این بیماری به‌ شمار می‌آید، مثلا با ترک سیگار، ورزش کردن، انتخاب سبک زندگی سالم و تغذیه مناسب می‌توان از ابتلا به انواع سرطان‌ها جلوگیری کرد.

نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک

این بیماری از جمله بیماری‌های نادر چشمی است که بخش‌های مختلف چشم را درگیر می‌کند. اگر علائم و نشانه‌های اولیه این بیماری نادیده گرفته شوند ممکن است عوارض جدی و حتی نابینایی را به ‌دنبال داشته باشد. در حالی که تشخیص زودهنگام آن نقش بسیار مهمی در درمان دارد. حدود ۸۰ تا ۹۰٪ از بیماران تا ۵ سال بعد از تشخیص زنده می‌مانند و این نرخ بقای بسیار خوبی است. مراقبت از چشم‌ها، کاهش زمان استفاده از موبایل یا لپتاپ و آگاهی از علاپم این بیماری تاثیر زیادی در پیشگیری از آن دارد.

پرسش‌های متداول

آیا این بیماری کشنده است؟

چشم‌انداز این بیماری بسته به میزان پیشرفت آن در زمان تشخیص و ناحیه درگیر شده چشم دارد. به طور کلی از هر ۱۰ نفر مبتلا به سرطان ملانوما ۸ نفر دست‌کم پنج‌ سال بعد از تشخیص زنده می‌مانند.

برای درمان این بیماری به چه متخصصی مراجعه کنیم؟

بهتر است که برای درمان این بیماری به چشم پزشک یا همان متخصص چشم مراجعه کنید.

احساس فشار در چشم نشانه این بیماری است؟

بله، تومورهای چشمی می‌توانند باعث تشدید فشار داخل چشمی شوند و اگر هم به‌ موقع تشخیص داده نشوند باعث بروز احساس فشار در چشم خواهند شد.

کیست سفید روی چشم نشانه این بیماری است؟

کیست‌ سفید روی چشم خوش‌خیم یا بدخیم است که نوع بدخیم آن می‌تواند از علائم اولیه ابتلا به سرطان چشم باشد.

چپ شدن ناگهانی چشم از عوارض این بیماری است؟

اختلال ناگهانی چشم و چپ شدن ناگهانی چشم می‌تواند یکی از علائم اولیه ابتلا به این بیماری باشد.

قرمزی چشم در چه صورتی می تواند نشانه این بیماری باشد؟

قرمزی چشم از نشانه‌های شایع ابتلا به این بیماری است. اگر قرمزی چشم با لکه‌های کوچک، تاری دید، اشک چشم، درد و نقاط تیره روی عنبیه همراه شود می‌تواند نشانه این بیماری باشد و باید این نوع قرمزی چشم را جدی گرفت.

درد چشم در چه صورتی می تواند نشانه این بیماری باشد؟

درد چشم در صورتی می‌تواند از نشانه‌های این بیماری باشد که با لکه‌های کوچک، تاری دید، اشک چشم و قرمزی چشم همراه باشد. در صورتی که درد چشم طولانی شد حتما به متخصص چشم مراجعه کنید.

سرطان پلک چشم چیست؟

سرطان پلک چشم نوعی تومور است که پوست پلک یا غدد پلکی را درگیر می‌کند و معمولا با جراحی قابل درمان است. کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی از انواع شایع سرطان پلک چشم هستند.

آیا سرطان چشم درمان دارد؟

برخی انواع این بیماری قابل درمان هستند و در مواردی هم که سرطان چشم بدخیم قابل درمان نیستند پزشکان با روش‌های درمانی از پیشروی بیماری جلوگیری می‌کنند.

آیا این بیماری کور کننده است؟

در نوع سرطان درون چشمی احتمال کم شدن دید یا نابینایی وجود دارد. میزان نابینایی به اندازه ملانوما و مدت زمان درگیری چشم با تومور بستگی دارد. ملانومای چشمی در بلند مدت ممکن است باعث از دست رفتن دید و نابینایی کامل شود.

نقطه های سیاه در چشم نشانه سرطان چشم هستند؟

وجود لکه‌های سیاه و تیره روی عنبیه می‌توانند از نشانه‌های ابتلا به این بیماری باشند.

فرق علائم آب مروارید با سرطان چشم چیست؟

از علائم شایع آب مروارید می‌توان به دید ابری، مشکل دید در شب، دوبینی، ایجاد هاله نور، لزوم تغییر مداوم عینک، دید دوم و حساسیت به نور زیاد اشاره کرد که با علائم این بیماری فرق می‌کنند.

فرق علائم آب سیاه با سرطان چشم چیست؟

هاله رنگی اطراف نور، کاهش دید محیطی، لزوم تغییر مداوم عینک و اختلال در تطبیق با تاریکی از نشانه‌های رایج آب سیاه هستند.

خستگی چشم علامت این بیماری است؟

خستگی چشم در اثر کار زیاد و تمرکز روی صفحه کامپیوتر، موبایل یا کتاب امر طبیعی است، اما خستگی چشم بی‌دلیل می‌تواند نشانه خطر باشد.

آیا این بیماری هم شیمی درمانی دارد؟

بله، شیمی درمانی یکی از روش‌های درمانی این بیماری محسوب می‌شود.

آیا سرطان چشم متاستاز می کند؟

بله، گاهی سلول‌های این بیماری به سمت کبد متاستاز می‌دهند و در آنجا رشد می‌کنند. متاستاز سرطان چشم به کبد تاثیری روی اسم بیماری ندارد و در هر صورت همان بیماری است.