کبد چرب غیرالکلی؛ علل، تشخیص و روش های درمان آن

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

کبد چرب غیر الکلی یکی از شایع‌ترین انواع بیماری‌های کبد است که بدون مصرف الکل ایجاد می‌شود و اغلب بدون علامت باقی می‌ماند. این بیماری با تجمع غیرطبیعی چربی در سلول‌های کبد آغاز شده و در صورت عدم کنترل می‌تواند به التهاب، فیبروز، سیروز و حتی نارسایی کبد منجر شود. تشخیص زودهنگام و تغییر سبک زندگی، به‌ویژه کنترل وزن، رژیم سالم و فعالیت بدنی منظم، کلید پیشگیری و مدیریت آن است.

آنچه در این مقاله می‌خوانید

• کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) به تجمع چربی بیش از ۵ تا ۱۰ درصد وزن کبد بدون مصرف الکل گفته می‌شود که معمولاً در افراد با اضافه‌وزن، دیابت، فشارخون بالا یا سندرم متابولیک دیده می‌شود.

• این بیماری در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است و معمولاً به‌صورت تصادفی در آزمایش خون یا سونوگرافی تشخیص داده می‌شود.

• اصلی‌ترین راهکار مدیریتی، کاهش ۷ تا ۱۰ درصد وزن بدن، تغذیه مدیترانه‌ای، ورزش منظم و کنترل دیابت و چربی خون است؛ داروی اختصاصی برای حذف چربی کبد وجود ندارد.

• در صورت پیشرفت به استئاتوهپاتیت (NASH) و سیروز، عوارض جدی مانند آسیت، خونریزی واریس مری، نارسایی کبد و سرطان کبد ممکن است رخ دهد و امید به زندگی حدود ۴ سال کاهش یابد.

• با اصلاح سبک زندگی در مراحل اولیه، کبد چرب غیرالکلی قابل برگشت است و از پیشرفت به سیروز جلوگیری می‌شود.

کبد چرب غیرالکلی یکی از شایع‌ترین انواع بیماری‌های کبد است که بدون ارتباط با مصرف الکل ایجاد می‌شود و با تجمع غیرطبیعی چربی در سلول‌های کبد مشخص می‌گردد. این بیماری که در بسیاری از موارد بدون علامت است، می‌تواند به مرور زمان به مراحل پیشرفته‌تری مانند التهاب کبد، فیبروز و حتی سیروز منجر شود. شیوع بالای آن به‌ویژه در جوامع شهری و در میان افرادی با اضافه‌وزن، دیابت یا سبک زندگی کم‌تحرک، اهمیت تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی را دوچندان کرده است.

کبد چرب غیر الکلی چیست؟

کبد چرب غیرالکلی (NAFL) یکی از انواع بیماری های کبد است که در آن بیش از ۵ تا ۱۰ درصد وزن کبد را چربی تشکیل می‌دهد، بدون آنکه مصرف الکل عامل ایجاد آن باشد. این اختلال معمولاً در نتیجه مقاومت به انسولین، چاقی شکمی، دیابت نوع ۲ یا سایر اختلالات متابولیک ایجاد می‌شود و می‌تواند از مرحله خفیف و بدون التهاب (استئاتوز ساده) تا مراحل پیشرفته‌تر شامل استئاتوهپاتیت، فیبروز و سیروز پیشرفت کند. تجمع چربی در کبد در صورت عدم کنترل، عملکرد طبیعی این اندام حیاتی را مختل کرده و خطر نارسایی یا سرطان کبد را افزایش می‌دهد.

تفاوت کبد چرب الکلی و غیرالکلی

کبد چرب الکلی و کبد چرب غیر الکلی هر دو با تجمع چربی در سلول‌های کبد مشخص می‌شوند، اما علت اصلی و روند پیشرفت آن‌ها متفاوت است. در کبد چرب الکلی، مصرف طولانی‌مدت و بیش از حد نوشیدنی‌های الکلی باعث اختلال در متابولیسم چربی و آسیب مستقیم به سلول‌های کبد می‌شود. در مقابل، کبد چرب غیر الکلی در افرادی رخ می‌دهد که یا اصلاً الکل مصرف نمی‌کنند یا میزان مصرف آن بسیار کم است و بیشتر به دلیل مشکلات متابولیک مانند چاقی، دیابت، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون ایجاد می‌شود. هر دو نوع، در صورت پیشرفت، می‌توانند به التهاب کبد، فیبروز، سیروز و حتی نارسایی کبد منجر شوند، اما کنترل عوامل خطر در هر کدام متفاوت است.

تفاوت کبد چرب الکلی و غیرالکلی

علائم کبد چرب غیر الکلی چیست؟

گاهی اوقات بیماری کبد چرب غیر الکلی را بیماری کبد خاموش می‌نامند. این به این دلیل است که می‌تواند بدون ایجاد هیچ علامتی اتفاق بیفتد. اکثر افراد مبتلا به NAFLD با چربی در کبد خود زندگی می‌کنند بدون اینکه آسیب کبدی ایجاد کنند. تعداد کمی از افرادی که در کبدشان چربی دارند دچار مراحل بالای کبد چر‌ب غیر الکلی می‌شوند. علائم کبد چرب عبارتند از:

• خستگی شدید

• ضعف

• کاهش وزن

• زرد شدن پوست یا چشم

• عروق خونی عنکبوتی مانند روی پوست

• خارش طولانی مدت

زمانی که کبد چرب غیر الکلی به سیروز تبدیل می‌شود می تواند علائمی مانند احتباس مایعات، خونریزی داخلی، تحلیل رفتن عضلات و سردرگمی ایجاد کند. افراد مبتلا به سیروز در طول زمان ممکن است دچار نارسایی کبد شوند و نیاز به پیوند کبد داشته باشند.

کبد چرب غیرالکلی اغلب بدون علامت است، اما می‌تواند با خستگی، ضعف، ناراحتی شکمی و در مراحل پیشرفته با زردی و تورم شکم همراه شود.

گریدهای کبد چرب غیر الکلی

کبد چرب غیر الکلی به‌طور تدریجی و در چهار مرحله اصلی پیشرفت می‌کند که هر مرحله شدت و خطرات متفاوتی برای سلامت کبد دارد. بسیاری از افراد تنها مرحله ابتدایی را تجربه می‌کنند و بدون آگاهی از بیماری خود، با تغییر سبک زندگی می‌توانند از پیشرفت آن جلوگیری کنند. با این حال، در برخی موارد، عدم تشخیص و مدیریت به‌موقع می‌تواند باعث پیشرفت بیماری و ایجاد آسیب جدی کبدی شود. مراحل کبد چرب غیر الکلی عبارتند از:

1. کبد چرب ساده یا استئاتوز (گرید ۱): تجمع چربی در سلول‌های کبد بدون التهاب یا اسکار، معمولاً بدون علامت و قابل برگشت با اصلاح سبک زندگی.

2. کبد چرب گرید ۲ (استئاتوهپاتیت غیرالکلی): تجمع چربی همراه با التهاب با خطر آغاز فیبروز.

3. فیبروز کبدی (گرید ۳): ایجاد بافت اسکار پایدار که هنوز امکان عملکرد نسبتاً طبیعی کبد وجود دارد، اما پیشرفت آن می‌تواند منجر به سیروز شود.

4. سیروز کبدی (گرید ۴): گستردگی بافت اسکار و اختلال شدید عملکرد کبد، همراه با علائم بالینی جدی و در موارد پیشرفته نیاز به پیوند کبد.

گریدهای کبد چرب غیر الکلی شامل چهار مرحله از استئاتوز ساده تا سیروز پیشرفته است.

علت کبد چرب غیر الکلی؛ کدام یک از عوامل خطر با کبد چرب غیرالکلی مرتبط است؟

کبد چرب غیر الکلی یک بیماری چندعاملی است که به دلیل تعامل پیچیده میان عوامل متابولیک، تغذیه‌ای و ژنتیکی ایجاد می‌شود. این بیماری معمولاً در افرادی دیده می‌شود که دچار اضافه وزن، اختلالات متابولیسم قند و چربی یا سابقه خانوادگی مشکلات کبدی هستند، اما حتی در افراد بدون این عوامل نیز می‌تواند بروز کند. شناسایی علل اصلی آن به پیشگیری و کنترل بهتر کمک می‌کند. علل احتمالی کبد چرب غیر الکلی عبارتند از:

• سندرم متابولیک شامل چاقی شکمی، افزایش چربی خون، فشار خون بالا و دیابت نوع ۲

• رژیم غذایی سرشار از قند و به‌ویژه فروکتوز

• چاقی و اضافه وزن به‌خصوص تجمع چربی در ناحیه شکم

• مقاومت به انسولین

• ژنتیک و سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری‌های کبدی

• برخی اختلالات هورمونی مانند کم‌کاری تیروئید یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

کبد چرب غیرالکلی معمولاً به‌دلیل ترکیبی از عوامل متابولیک، تغذیه‌ای و ژنتیکی مانند چاقی، دیابت، رژیم پرقند و سابقه خانوادگی بیماری‌های کبدی ایجاد می‌شود.

چرا الکل باعث کبد چرب می شود؟

الکل باعث کبد چرب می‌شود چون متابولیسم آن در کبد باعث تغییرات شیمیایی می‌گردد که ذخیره چربی را افزایش می‌دهند و تجزیه آن را کاهش می‌دهند. وقتی الکل وارد بدن می‌شود، کبد آن را به استالدهید و سپس به استات تبدیل می‌کند. این فرآیند با مصرف زیاد الکل، باعث افزایش تولید اسیدهای چرب و تجمع آن‌ها در سلول‌های کبدی می‌شود. علاوه بر این، الکل با آسیب به میتوکندری و اختلال در اکسیداسیون چربی، روند سوخت‌وساز چربی‌ها را مختل می‌کند. در نتیجه چربی در سلول‌های کبد جمع شده و مرحله اولیه بیماری کبد چرب الکلی ایجاد می‌شود.

عوارض کبد چرب غیر الکلی چیست؟

عارضه اصلی کبد چرب غیر الکلی، سیروز است که در مراحل پایانی اسکار در کبد ایجاد می‌شود. سیروز در پاسخ به آسیب کبدی مانند التهاب در مرحله استئاتوهپاتیت رخ می‌دهد. همانطور که کبد تلاش می‌کند تا التهاب را متوقف کند، مناطقی از جای زخم (فیبروز) ایجاد می‌کند. با ادامه التهاب، فیبروز گسترش می‌یابد و بافت کبد را بیشتر و بیشتر می‌گیرد. اگر این روند قطع نشود، سیروز می تواند منجر به موارد زیر شود:

• تجمع مایع در شکم (آسیت)

• تورم وریدهای مری (واریس مری) که می‌تواند پاره شود و خونریزی کند

• گیجی، خواب آلودگی و تکلم (آنسفالوپاتی کبدی)

• سرطان کبد

• نارسایی کبد در مرحله پایانی، به این معنی که کبد از کار افتاده است.

متن انگلیسی:
According to statistics, NAFLD may reduce life expectancy by about 4.2 years for women (95% confidence interval 1.1-7.5) and about 4.4 years for men. For those with NASH liver disease, life expectancy can be around 10-15 years if diagnosed early.
ترجمه فارسی:
بر اساس آمار، کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) می‌تواند امید به زندگی زنان را حدود ۴٫۲ سال (با فاصله اطمینان ۹۵ درصد بین ۱٫۱ تا ۷٫۵ سال) و مردان را حدود ۴٫۴ سال کاهش دهد. در افرادی که به استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) مبتلا هستند، در صورت تشخیص زودهنگام، طول عمر ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۵ سال باشد.

به نقل از medicinenet

تشخیص کبد چرب غیر الکلی

تشخیص کبد چرب غیر الکلی معمولاً به‌صورت اتفاقی و هنگام بررسی‌های پزشکی برای مشکلات دیگر انجام می‌شود، زیرا این بیماری در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است. پزشک برای تشخیص، ابتدا شرح‌حال دقیق و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و سپس از ترکیبی از آزمایش‌های خون، روش‌های تصویربرداری و در برخی موارد نمونه‌برداری از کبد استفاده می‌کند. روش‌های رایج تشخیص کبد چرب غیر الکلی شامل:

• آزمایش خون برای بررسی آنزیم‌های کبدی و عملکرد کبد

• سونوگرافی شکم به‌عنوان ابزار غربالگری اولیه

• سی‌تی‌اسکن یا MRI برای بررسی دقیق‌تر وضعیت کبد

• الاستوگرافی گذرا یا MRI برای ارزیابی میزان فیبروز (سفتی کبد)

• نمونه برداری کبد یا بیوپسی کبد در مواردی که نیاز به تعیین دقیق نوع و شدت آسیب وجود دارد

تشخیص کبد چرب غیر الکلی معمولاً با آزمایش خون و تصویربرداری، و در صورت نیاز بیوپسی کبد انجام می‌شود.

آیا کبد چرب غیر الکلی قابل درمان است؟

درمان کبد چرب غیر الکلی بر پیشگیری از پیشرفت بیماری و کاهش عوامل خطر متمرکز است، زیرا تاکنون داروی قطعی برای حذف کامل چربی کبد وجود ندارد. هدف اصلی، بهبود سلامت کلی کبد از طریق اصلاح سبک زندگی، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون، و پیشگیری از بروز فیبروز یا سیروز است. پیگیری منظم با پزشک متخصص، پایبندی به رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی مستمر و اجتناب از عوامل آسیب‌رسان به کبد، اساس موفقیت در مدیریت این بیماری را تشکیل می‌دهد.

۱. داروهای درمان کبد چرب غیر الکلی

در حال حاضر هیچ دارویی وجود ندارد که بتواند کبد چر‌ب غیر الکلی را درمان کند، اما داروهای مختلف می‌توانند در مدیریت مشکلات مرتبط با این بیماری مفید باشند. به عنوان مثال، پزشک شما ممکن است دارو را برای درمان فشار خون بالا، درمان کلسترول بالا، درمان دیابت نوع 2  و درمان چاقی توصیه کند. برخی از داروهای تجویزی عبارتند از:

• بنازپریل

• لیزینوپریل

• رامیپریل

• اینترفرون آلفا

۲. پیوند کبد

اگر به سیروز شدید مبتلا شوید و کبدتان به درستی کار نکند، ممکن است لازم باشد در لیست انتظار پیوند کبد قرار بگیرید. یا ممکن است بتوانید پیوند بخشی از کبد را که توسط اهدا کننده زنده انجام می‌شود، انجام دهید. از آنجایی که کبد می‌تواند خود را بازسازی کند، هم بخش پیوند شده و هم بخش باقی مانده از کبد اهدا کننده می‌توانند دوباره به اندازه طبیعی رشد کنند.

درمان خانگی کبد چرب غیر الکلی

از آنجایی که درمان پزشکی قطعی برای کبد چرب غیرالکلی وجود ندارد، اصلاح سبک زندگی و درمان خانگی کبد چرب میتواند راهکار مناسبی محسوب مشود. کاهش ۷ تا ۱۰ درصد وزن بدن، نوشیدن منظم قهوه، انجام فعالیت بدنی مداوم، محدود کردن مصرف قندهای ساده مانند فروکتوز و ساکارز، کنترل کلسترول با کاهش مصرف چربی‌های اشباع و ترانس، استفاده از اسیدهای چرب امگا ۳ موجود در ماهی‌های چرب و مغزها، پرهیز از الکل و مواد مضر برای کبد، و در صورت توصیه پزشک، مصرف گیاه خار مریم یا ویتامین E می‌تواند به بهبود التهاب، کاهش چربی کبد و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.

رژیم غذایی مناسب کبد چرب غیر الکلی

رژیم غذایی در مدیریت و بهبود کبد چرب غیر الکلی نقش اساسی دارد و می‌تواند حتی بدون کاهش وزن، میزان چربی کبد را کم کند. الگوی مدیترانه‌ای یکی از بهترین گزینه‌هاست، زیرا سرشار از میوه، سبزی، حبوبات، غلات کامل و چربی‌های سالم است و به کنترل کلسترول، فشار خون و قند خون کمک می‌کند.

رژیم غذایی مناسب کبد چرب غیرالکلی

سخن پایانی درباره کبد چرب غیر الکلی

بیماری کبد چرب غیر الکلی به طور فزاینده‌ای در سراسر جهان رایج است، به ویژه در کشورهای توسعه یافته که در آن چاقی، دیابت و سایر اختلالات متابولیک نیز در حال افزایش است. در حالی که بسیاری از عوامل ممکن است در این بیماری‌ها نقش داشته باشند، یک عامل مشترک در بین این بیماری‌ها اغلب رژیم غذایی ناسالم و سبک زندگی کم تحرک است. خوشبختانه، این‌ها مواردی هستند که در کنترل ما هستند و می‌توانیم آن‌ها را تغییر دهیم. با این کار می‌توانید خطر ابتلا به کبد چر‌ب غیر الکلی را کاهش دهید و حتی سیر بیماری کبد چرب غیر الکلی را معکوس کنید.

پرسش‌های متداول

افراد دارای کبد چرب غیرالکلی چه غذاهایی نباید بخورند؟

غذاهای فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های حاوی ساکارز برای کبد چر‌ب غیر الکلی مضر هستند، از این رو باید از خوردن آن‌ها اجتناب کنید. برخی از این غذاها عبارت‌اند از:
۱. شیرینی‌جات فرآوری‌شده مانند کیک، کلوچه، شیرینی
۲. آب نبات
۳. بستنی
۴. غلات قندی
۵. نوشیدنی‌های ورزشی
۶. الکل
۶. نوشیدنی‌های انرژی‌زا
۷. محصولات لبنی شیرین شده مانند ماست طعم‌دار.

آنزیم‌های کبدی در کبد چرب غیر الکلی چند است؟

در کبد چرب غیرالکلی معمولاً سطح دو آنزیم کبدی آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) در بیشتر بیماران افزایش پیدا می‌کند، اما به دلیل تفاوت معیارهای اندازه‌گیری در آزمایشگاه‌ها، نمی‌توان عدد ثابتی برای آن‌ها تعیین کرد. به‌طور کلی، حدود ۹۰ درصد مبتلایان به این بیماری دچار افزایش این آنزیم‌ها هستند.

آیا کبد چرب غیرالکلی منجر به سرطان کبد می‌ شود؟

کبد چرب غیرالکلی در مراحل اولیه معمولاً بی‌خطر است، اما اگر به مراحل پیشرفته مانند فیبروز و سیروز برسد، خطر ابتلا به سرطان کبد، به‌ویژه کارسینوم سلول کبدی (HCC)، به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد. این خطر به دلیل آسیب مزمن و مداوم به بافت کبد و ایجاد بافت اسکار است که زمینه را برای رشد سلول‌های سرطانی فراهم می‌کند. تشخیص زودهنگام و کنترل عوامل خطر می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از این عارضه داشته باشد.