گل مژه چیست و چه علائمی دارد؟

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

گل مژه یک برجستگی کوچک، قرمز و دردناک در لبه پلک است که معمولا به دلیل بسته شدن و عفونت یکی از غدد چربی یا ریشه مژه ایجاد می‌شود. ظاهر آن شبیه جوش است و ممکن است باعث سوزش، تورم یا حساسیت در پلک شود. در بیشتر موارد خطرناک نیست و طی چند روز تا یکی دو هفته خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند. برای درمان، معمولاً استفاده از کمپرس گرم چند بار در روز و تمیز نگه داشتن پلک به کاهش التهاب و تسریع بهبود کمک می‌کند. برای پیشگیری از گل مژه نیز رعایت بهداشت چشم، شستن دست‌ها قبل از تماس با صورت و پرهیز از استفاده لوازم آرایشی آلوده یا تاریخ‌گذشته اهمیت زیادی دارد.

گل مژه یکی از مشکلات چشمی است که افراد زیادی آن را تجربه می‌کنند اما معمولاً نمی‌دانند دقیقاً چرا ایجاد می‌شود یا چه زمانی می‌تواند جدی‌تر شود. این برجستگی کوچک و دردناک در لبه پلک، در نگاه اول شاید شبیه یک جوش ساده به نظر برسد اما در واقع نتیجه عفونت یا انسداد غدد چربی پلک است. هرچند در بیشتر موارد بی‌خطر است و خودبه‌خود برطرف می‌شود اما گاهی می‌تواند باعث درد، ورم و حتی تکرار گل مژه زدن شود. شناخت علت‌ها و روش‌های درست مراقبت از آن می‌تواند از بروز دوباره و عوارض احتمالی جلوگیری کند. در ادامه این مطلب با مهم‌ترین نکات مربوط به گل مژه آشنا می‌شویم.

آشنایی با بیماری گل مژه چشم

گل مژه به انگلیسی Stye یک توده کوچک، عفونی و دردناک در لبه پلک است که معمولاً نزدیک ریشه مژه‌ها ایجاد می‌شود. این مشکل یکی از بیماری‌های چشمی است و بیشتر در پلک بالا یا پایین دیده می‌شود. ظاهر آن شبیه جوش یا دمل است و در مراحل اولیه می‌تواند باعث حساسیت، قرمزی یا ورم خفیف در پلک شود. گل مژه ممکن است در بعضی افراد فقط یکبار و در برخی دیگر به‌صورت تکرارشونده ایجاد شود. با اینکه ظاهر آن ممکن است نگران‌کننده به نظر برسد، در بیشتر موارد یک مشکل خوش‌خیم است و به‌مرور زمان برطرف می‌شود.

متن انگلیسی:
A stye (sty or hordeolum) is a painful, discolored bump on the edge of your eyelid. It may look like a pimple and can be tender to touch. A stye forms when a tiny oil-producing gland in your eyelash follicle or eyelid skin becomes blocked, and a bacterial infection develops.
ترجمه فارسی:
گل مژه (استای یا هوردئولوم) یک برجستگی دردناک و تغییررنگ‌داده در لبه پلک است که معمولاً ظاهری شبیه جوش دارد و ممکن است هنگام لمس حساس و دردناک باشد. این حالت زمانی ایجاد می‌شود که یکی از غدد چربی کوچک در فولیکول مژه یا پوست پلک مسدود شده و در ادامه یک عفونت باکتریایی در آن ناحیه شکل می‌گیرد.

به نقل از my.clevelandclinic

انواع گل مژه چیست؟

گل مژه بر اساس محل ایجاد و نوع غده‌ای که درگیر می‌شود، به ۲ نوع اصلی تقسیم می‌شود که از نظر شدت علائم و ظاهر با هم تفاوت‌هایی دارند. شناخت این دو نوع به تشخیص بهتر و انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند:

• گل مژه خارجی: شایع‌ترین نوع گل مژه است که در بخش بیرونی پلک، نزدیک ریشه مژه‌ها ایجاد می‌شود. علت آن معمولاً عفونت در فولیکول مژه است.

• گل مژه داخلی: این نوع در سطح داخلی پلک (سمت تماس با چشم) ایجاد می‌شود و علت آن عفونت در غدد داخلی پلک است که مسئول تولید چربی هستند. غدد میبومین در پلک چربی تولید می‌کنند که به پایداری لایه اشکی و روان‌سازی سطح چشم کمک می‌کند. عفونت این غدد می‌تواند باعث گل‌مژه داخلی شود.

گل مژه چیست و چگونه درمان میشود؟

گل مژه خارج پلک

گل مژه خارج پلک شایع‌ترین نوع این عارضه است که در لبه بیرونی پلک و نزدیک ریشه مژه‌ها ایجاد می‌شود. این نوع معمولاً به دلیل عفونت فولیکول مژه یا غدد چربی سطحی به وجود می‌آید و به شکل یک برجستگی قرمز، متورم و دردناک دیده می‌شود. ممکن است با سوزش، اشک‌ریزش یا احساس جسم خارجی در چشم همراه باشد. در بیشتر موارد طی ۱ تا ۲ هفته بهبود پیدا می‌کند.

گل مژه داخل پلک

گل مژه داخلی زمانی ایجاد می‌شود که یکی از غدد چربی داخل پلک دچار عفونت شود. این نوع معمولاً درد بیشتری دارد و می‌تواند باعث قرمزی، ورم و حساسیت پلک شود. گاهی از بیرون خیلی مشخص نیست اما داخل پلک یک برجستگی دردناک حس می‌شود. در بیشتر موارد طی ۱ تا ۲ هفته بهتر می‌شود. اما اگر درد یا ورم ادامه‌دار باشد، باید توسط بهترین دکتر چشم پزشک ایران بررسی شود.

گل مژه پلک پایین

این نوع گل مژه در لبه پایینی پلک و معمولاً نزدیک ریشه مژه‌ها ایجاد می‌شود که به شکل یک برجستگی کوچک، قرمز و دردناک دیده می‌شود و ممکن است باعث احساس سوزش یا وجود جسم خارجی در چشم شود. علت آن معمولاً بسته شدن و عفونت غدد چربی است. در بیشتر موارد طی ۱ تا ۲ هفته بهبود پیدا می‌کند. رعایت بهداشت چشم و دست نزدن به پلک ممکن است به بهتر شدن سریع‌تر آن کمک کند.

گل مژه پلک بالا

گل مژه پلک بالا در پلک بالایی و به دلیل عفونت فولیکول مژه یا غدد چربی ایجاد می‌شود. معمولاً به صورت یک برجستگی قرمز، متورم و دردناک در لبه پلک ظاهر می‌شود و ممکن است با خارش یا احساس جسم خارجی همراه باشد. بیشتر موارد خفیف هستند و با رعایت بهداشت طی چند روز برطرف می‌شوند. اگر تورم یا درد بیشتر شد، برای بررسی احتمال عفونت چشم شدیدتر یا تبدیل شدن به شالازیون به پزشک مراجعه کنید.

عکس گل مژه پلک بالا را مشاهده می‌کنید که شبیه به جوش سفید پلک بالای چشم است.

علائم گل مژه چشم چیست؟

گل مژه معمولاً با نشانه‌های واضحی در لبه پلک همراه است که تشخیص آن را آسان می‌کند. در مراحل ابتدایی، ممکن است فرد چشم درد یا حساسیت در پلک احساس کند و بعد از آن یک برجستگی کوچک در همان ناحیه ظاهر می‌شود. این علائم معمولاً طی چند روز بیشتر می‌شوند و در برخی موارد با التهاب یا ترشح همراه هستند. علائم شایع گل مژه عبارتند از:

• ورم و قرمزی در لبه پلک

• احساس درد یا سوزش در پلک

• ایجاد یک برجستگی کوچک شبیه جوش یا دمل

• ترشح چرکی یا پوسته‌ریزی در محل درگیری

• احساس سنگینی یا فشار در پلک

• حساس بودن ناحیه به لمس و گاهی اشک‌ ریختن از چشم

گل مژه چه شکلی است؟

گل مژه چشم معمولاً به شکل یک برجستگی کوچک، قرمز و ملتهب روی لبه پلک دیده می‌شود که شبیه جوش یا دمل است. در بعضی موارد نوک آن ممکن است چرکی باشد و با لمس، درد یا حساسیت ایجاد کند. اطراف آن هم می‌تواند متورم شود. باتوجه به شدت، ممکن است فقط یک نقطه کوچک باشد یا باعث ورم بیشتر پلک شود و ظاهر چشم را کمی تغییر دهد.

در این تصویر، گل مژه داخل پلک چشم ایجاد شده است که شبیه به جوش ریز لبه پلک پایین چشم است.

دلیل گل مژه زدن چیست؟

علت گل مژه معمولاً یک عفونت باکتریایی در غدد چربی یا ریشه مژه‌ها است که در بیشتر موارد توسط باکتری استافیلوکوک اورئوس ایجاد می‌شود. این عفونت باعث التهاب، قرمزی، درد و تورم در لبه پلک می‌شود. برخی از عوامل هم می‌توانند احتمال بروز گل مژه را بیشتر کنند از جمله لمس چشم با دست آلوده، آرایش چشم باقی‌مانده یا قدیمی، بلفاریت، روزاسه، دیابت، سابقه گل‌مژه و اختلال غدد میبومین. همچنین التهاب مزمن لبه پلک و سابقه قبلی عفونت می‌تواند ریسک تکرار گل مژه را افزایش دهد.

روش تشخیص گل مژه چگونه است؟

تشخیص گل مژه معمولاً بر اساس معاینه بالینی توسط پزشک یا متخصص چشم انجام می‌شود. پزشک با مشاهده ظاهر پلک، محل تورم و بررسی علائم مانند قرمزی، درد، ترشح یا وجود برآمدگی در لبه پلک می‌تواند گل مژه را از سایر عفونت‌های چشمی مانند بلفاریت تشخیص دهد. درواقع در گل‌مژه معمولا آزمایش لازم نیست و تشخیص با معاینه انجام می‌شود. در موارد عودکننده، مقاوم به درمان، غیرمعمول یا همراه با عفونت منتشر، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند کشت در موارد منتخب، بررسی قند خون یا در ضایعات مشکوک بیوپسی را درخواست کند.

گل مژه چطور درمان می‌ شود؟

گل مژه معمولاً در خانه قابل درمان است. روش‌های درمان خانگی گل مژه معمولا شامل استفاده از کمپرس گرم، مصرف داروهای مسکن بدون نسخه و تمیز کردن پلک با صابون ملایم هستند که می‌توانند به بهبود آن کمک کنند. بهتر است از آرایش کردن روی گل مژه خودداری کنید، زیرا می‌تواند روند بهبود را کند کرده و حتی عفونت را تشدید کند. اگر درد و ورم بعد از ۴۸ ساعت بهتر نشد، باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد.

درمان گل مژه با آنتی‌بیوتیک موضعی یا خوراکی، تخلیه و تزریق استروئید فقط در موارد منتخب مانند عفونت منتشر، ضایعه شدید یا مقاوم، آبسه، یا ضایعات مزمن و با تشخیص پزشک استفاده می‌شوند.

عوارض گل مژه چشم چیست؟

گل مژه معمولا یک مشکل بی‌خطر است و ممکن است فقط باعث سوزش یا ناراحتی شود. در صورت درمان نشدن یا فشار دادن گل مژه، التهاب ممکن است گسترش یافته و عوارض بیشتری ایجاد کند. به صورت کلی عوارض احتمالی گل مژه عبارتند از:

• گسترش عفونت به بافت‌های اطراف چشم و ایجاد ورم یا قرمزی پلک

• تبدیل گل مژه به کیست در اثر انسداد مزمن غده چربی

• درد و تورم مداوم در ناحیه پلک یا گوشه چشم

• تاری دید موقت در صورت بزرگ شدن ضایعه

• بازگشت مکرر گل مژه در صورت رعایت نکردن بهداشت چشم

چگونه از گل مژه پیشگیری کنیم؟

اگر یک‌بار دچار گل مژه شوید، احتمال اینکه دوباره به آن مبتلا شوید بیشتر می‌شود و حتی ممکن است در داخل پلک هم ایجاد شود. گل‌مژه معمولاً مسری نیست و از راه تماس معمولی به دیگران منتقل نمی‌شود. بااین‌حال، چون باکتری‌های عامل آن می‌توانند از طریق دست، حوله، روبالشی یا لوازم آرایش آلوده جابجا شوند، شستن دست‌ها و استفاده‌نکردن از وسایل مشترک توصیه می‌شود. رعایت هر کدام از نکات زیر برای پیشگیری از ابتلا به آن می تواند کمک کننده باشد:

• قبل از دست زدن به چشم خود، دست ها را با آب و صابون بشویید.

• در صورت نیاز، لبه پلک را با شوینده مخصوص پلک یا شامپو بچه رقیق‌شده و با ملایمت تمیز کنید.

• آرایش چشم را هر شب قبل از خواب پاک کنید.

• از حوله کسی استفاده نکنید (مخصوصا افراد دارای گل مژه).

نتیجه‌ گیری

گل‌ مژه یک التهاب موضعی در لبه پلک است که بیشتر به‌دلیل انسداد غدد چربی و ورود باکتری ایجاد می‌شود. این عارضه معمولاً با درد، قرمزی و تورم همراه است و در اکثر موارد بدون نیاز به درمان خاص، خودبه‌خود بهبود می‌یابد. رعایت بهداشت چشم، شست‌وشوی منظم پلک‌ها و پرهیز از تماس مستقیم دست با چشم، مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از بروز یا عود مجدد آن هستند. در موارد نادر که گل‌مژه بزرگ، دردناک یا ماندگار است، ارزیابی پزشکی نیاز دارید تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود. شناخت این عارضه به درک بهتر رفتار چشم در برابر عفونت و تقویت مراقبت‌های فردی کمک می‌کند.

پرسش‌های متداول

آیا سنده سلام یا ماشک چشم همان گل مژه است؟

«ماشک»، «سنده‌سلام» یا واژه‌های محلی ممکن است در گفتار عامیانه برای برجستگی پلک به کار بروند اما از نظر پزشکی باید بین گل‌مژه و شالازیون تفاوت گذاشت. گل مژه یک عفونت سطحی در غدد چربی یا ریشه مژه است که باعث قرمزی، درد و تورم پلک می‌شود. تشخیص بر اساس درد، قرمزی، چرک، محل ضایعه و معاینه انجام می‌شود.

گیسلو چشم چیست؟

در گفتار عامیانه، بعضی افراد به اشتباه از عبارت گیسلو چشم برای اشاره به گل مژه، شالازیون یا حتی التهاب پلک استفاده می‌کنند. اگر برجستگی دردناک و قرمز در لبه پلک ایجاد شود، گل‌مژه یکی از تشخیص‌های احتمالی است. تشخیص دقیق با معاینه پلک انجام می‌شود. اگر توده سفت و بدون درد باشد، بیشتر به شالازیون (انسداد غده چربی) شباهت دارد.

تفاوت گل مژه و شالازیون چیست؟

گل مژه عفونت چشم است اما شالازیون معمولاً بدون درد و به‌صورت یک توده سفت در پلک ایجاد می‌شود. گل مژه سریع‌تر ظاهر می‌شود و التهاب دارد اما شالازیون نتیجه انسداد مزمن غده چربی است. در بسیاری از موارد شالازیون دیرتر بهبود پیدا می‌کند.

در زمان ترکیدن گل مژه چه کنیم؟

اگر گل مژه به‌صورت طبیعی تخلیه شد، باید محل آن را تمیز نگه داشت. شستشوی ملایم پلک با آب استریل یا سرم شست‌وشو توصیه می‌شود. از فشار دادن یا دستکاری آن باید خودداری شود تا عفونت پخش نشود. در صورت باقی ماندن ترشح یا درد، مراجعه به چشم پزشک ضروری است.

چرا نباید گل مژه را فشار داد؟

فشار دادن گل مژه می‌تواند باعث پخش شدن باکتری‌ها به بافت‌های اطراف شود و عفونت را شدیدتر کند. همچنین ممکن است التهاب افزایش یافته و روند بهبود طولانی‌تر شود. درواقع بهترین کار این است که گل‌مژه را فشار ندهید؛ این کار می‌تواند باعث پخش عفونت و بدتر شدن التهاب شود.

گل مژه در کودکان هم ایجاد میشود؟

بله، کودکان هم به گل مژه مبتلا می‌شوند. علت آن معمولاً تماس دست آلوده با چشم یا بهداشت ضعیف است. گل مژه در کودکان هم معمولا خفیف است و با کمپرس گرم و رعایت بهداشت معمولا بهبود پیدا می‌کند. در موارد شدید یا تکرارشونده باید پزشک کودک را معاینه کند.

کودکم گل مژه دارد، میتوانم او را به مدرسه بفرستم؟

بله، معمولاً منع حضور در مدرسه وجود ندارد. فقط باید به کودک آموزش داده شود که چشم خود را لمس نکند و دست‌ها را مرتب بشوید. اگر درد یا ورم شدید باشد، بهتر است تا بهتر شدن وضعیت در خانه استراحت کند.

آیا گل‌ مژه خطرناک است؟

در بیشتر موارد خیر. گل مژه یک عفونت سطحی و خوش‌خیم است که خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند. اما اگر مکرر شود یا با درد و تورم شدید همراه باشد، باید بررسی شود چون ممکن است نشانه مشکلات زمینه‌ای مانند بلفاریت یا ضعف سیستم ایمنی باشد.

آیا گل مژه باعث ایجاد مشکلات بینایی می شود؟

گل مژه معمولاً تأثیر مستقیمی بر بینایی ندارد و مشکلات جدی بینایی ایجاد نمی‌کند. در مواردی که گل مژه بزرگ شود یا به دلیل تورم شدید به سطح چشم فشار بیاورد، ممکن است تاری دید موقتی ایجاد کند. این حالت معمولاً ناشی از تغییر در شکل پلک یا تماس غیرمستقیم با سطح چشم است.

آیا می توان گل مژه دستکاری را کرد؟

گل مژه را دستکاری نکنید و اجازه دهید خودش تخلیه شود. البته گل مژه‌ای که در داخل پلک ایجاد می‌شود ممکن است به خودی خود باز نشود. در این شرایط لازم است که چشم پزشک آن را باز و تخلیه کند.

گل مژه در کدام قسمت چشم می‌ زند؟

گل‌مژه معمولاً در لبه پلک، نزدیک ریشه مژه‌ها ایجاد می‌شود و به‌صورت یک برآمدگی قرمز، دردناک و متورم ظاهر می‌شود. باتوجه به محل دقیق درگیری، ممکن است در بیرون پلک (گل‌مژه خارجی) یا در سمت داخلی پلک (گل‌مژه داخلی) شکل بگیرد. نوع خارجی شایع‌تر است و معمولاً در اثر عفونت غدد چربی کنار مژه‌ها (غدد زایس یا مول) به وجود می‌آید، در حالی‌که نوع داخلی به التهاب غدد میبومین در عمق پلک مربوط است.

چه زمانی برای درمان گل مژه باید به دکتر مراجعه کنیم؟

اگر گل مژه بعد از ۴۸ تا ۷۲ ساعت بهتر نشود، یا درد و ورم افزایش پیدا کند، باید به پزشک مراجعه کرد. همچنین در صورت تکرار مداوم، تب، یا انتشار عفونت به اطراف چشم، نیاز به بررسی تخصصی وجود دارد تا درمان مناسب مثل آنتی‌بیوتیک یا تخلیه انجام شود.