همه چیز در مورد عصب کشی دندان و مراحل آن
منبع: https://rasanika.com
درمان کانال ریشه یا عصب کشی دندان یکی از درمانهای رایج در دندانپزشکی است که برای حفظ دندان آسیبدیده و جلوگیری از کشیدن آن انجام میشود. زمانی دندان عصب کشی میشود که بافت داخلی دندان به علت پوسیدگی، عفونت و یا ضربه دچار التهاب یا نکروز شود. در این روش، دندانپزشک اعصاب و بافت عفونی را خارج کرده، کانالها را تمیز و ضدعفونی میکند و سپس آن را با مواد مخصوص میبندد تا خطر عفونت مجدد کمتر شود. درمان کانال ریشه یا همان عصب کشی با بیحسی موضعی انجام میشود و درد زیادی ندارد اما یکی از خدمات تخصصی دندانپزشکی محسوب میشود که نیاز به دقت و مهارت بالا دارد. عصب کشی بد باعث بروز عفونت یا درد پس از آن میشود.
آنچه در این مقاله میخوانید
عصبکشی یا درمان کانال ریشه، روشی برای نجات دندان عفونی یا پوسیده با برداشتن پالپ آسیبدیده و پر کردن کانالها است.
این درمان جایگزین کشیدن دندان است و به کاهش درد شدید و جلوگیری از گسترش عفونت کمک میکند.
نیاز به عصبکشی با علائمی مانند درد طولانیمدت به سرما و گرما، تورم لثه، تغییر رنگ دندان یا آبسه مشخص میشود، اما گاهی بدون علامت است و فقط در رادیوگرافی تشخیص داده میشود.
در صورت ناقص ماندن درمان (مثلاً جا ماندن یک کانال)، عفونت بازمیگردد و ممکن است نیاز به درمان مجدد یا کشیدن دندان باشد؛ انتخاب دندانپزشک ماهر و رعایت مراقبتهای بعد از درمان ضروری است.
گاهی با وجود مراقبت درست و منظم از دندانها، پرهیز از مصرف مواد غذایی و نوشیدنیهای مضر و مراجعه منظم به دندانپزشک، دندانها دچار پوسیدگی میشوند یا با مشکلات دیگری روبرو میشوند. زمانی که دندان بپوسد دچار عفونت میشود و وقتی این عفونت به ریشه دندان برسد میتواند درد شدیدی ایجاد کند. در این زمان تنها راه چاره و خلاصی از این درد عصب کشی دندان یا اسم دقیقتر آن درمان کانال ریشه است. بسیاری از افراد زمانی به دندانپزشک مراجعه میکنند که درد، حساسیت یا تورم آنقدر شدید شده که زندگی روزمره را مختل کرده است. پرسش اصلی این بیماران این است که آیا دندان آنها نیاز به عصبکشی دارد و این درمان دقیقا چگونه انجام میشود. در این مقاله تمام مراحل، علائم نیاز به درمان، عوارض احتمالی، مراقبتها، هزینهها و سوالات رایج درباره درمان کانال ریشه را به طور کامل و علمی توضیح میدهیم.
درمان کانال ریشه یا عصب کشی دندان چیست؟
عصب کشی دندان (به انگلیسی Root Canal Treatment) یا درمان کانال ریشه است یکی از خدمات رایج دندانپزشکی و برخی از تکنیکهای آن نوعی جراحی دندان هستند. این جراحی دندان اندودنتیک شامل برداشتن قسمت مرکزی و نرم دندان (پالپ) است. پالپ از عصبها، بافت همبند و رگهای خونی تشکیل شدهاست که به رشد دندان کمک میکنند. این فرایند درمانی برای ترمیم و نجاتدادن دندانی که بهشدت پوسیده یا عفونی شدهاست، استفاده میشود. در اکثر موارد، این درمان توسط یک دندانپزشک عمومی یا دکتر متخصص عصب کشی دندان و درحالیکه تحت بیحسی موضعی هستید انجام میشود.
همچنین هرچه تعداد کانالهای ریشه بیشتر باشد (مانند دندانهای چهار کاناله)، هزینه درمان نیز افزایش مییابد. در مواردی که نیاز به عصبکشی مجدد، جراحی انتهای ریشه، یا استفاده از میکروسکوپ دندانپزشکی باشد، هزینه بالاتر خواهد بود.
تعداد کانال های دندان چقدر است؟
همهی دندانها مثل هم نیستند. دندانهای ثنایای جلویی و دندان کانین (دندان نیش) معمولا دارای یک ریشه هستند که دارای ۱ کانال ریشه است. دندانهای پرمولر (دندانهای آسیاب کوچک) و دندانهای مولر یا دندانهای آسیای عقبی دارای ۲ یا ۳ ریشه هستند که هر یک دارای ۱ یا ۲ کانال ریشه است. هر چه تعداد ریشههای یک دندان بیشتر باشد، درمان به میزان بیشتری طول میکشد و هزینه بالاتری دارد. هزینه عصب کشی دندان به عوامل مختلفی بستگی دارد. برای مثال دندانهای خلفی (آسیاب) که معمولاً کانالهای بیشتری دارند (مانند دندان شماره ۶ و ۷) هزینه بیشتری نسبت به دندانهای جلویی دارند.
اگرچه احتمال داشتن دندانهای مولر با چهار کاناله نادر است، اما این اتفاق ممکن است رخ دهد و پزشکان باید از این واقعیت آگاه باشند و برای رویارویی با آن آماده باشند. تنوع آناتومیک در تعداد ریشهها و کانالهای ریشه، ممکن است در هر دندانی رخ دهد. دندانپزشک قبل از انجام هردرمانی روی دندانهای شما یک عکس از دندانها میگیرد تا موقعیت دقیقت ریشه و کانالها مشخص شود.
عصب کشی دندان برای چیست؟
عصب کشی زمانی انجام میشود که پالپ دندان دچار التهاب شدید یا عفونت شده باشد و امکان درمان آن با روشهای سادهتر وجود نداشته باشد. علت عصب کشی دندان و درمان کانال ریشه، حفظ دندان طبیعی و جلوگیری از کشیدن آن است. عصبکشی میتواند درد شدید دندانی را که به علت التهاب پالپ ایجادشده کاهش دهد و از پخش عفونت به استخوان فک یا بافتهای اطراف جلوگیری کند.
هنگامی که بافت عصبی یا پالپ دندان آسیب میبیند، تجزیه شده و باکتریها در پالپ دندان تکثیر میشوند. باکتریها و سایر اجزای باقیمانده پوسیده میتوانند باعث عفونت یا آبسه دندان شوند. آبسه، یک کیسه پر از چرک است که در انتهای ریشههای دندان ایجاد میشود. آبسه زمانی رخ میدهد که عفونت تا انتهای ریشههای دندان گسترش پیدا میکند. این عفونت ممکن است گسترش پیدا کند و موجب ازدسترفتن دندان شود، به همین خاطر به عصب کشی دندان عفونت کرده یا درمان کانال ریشه نیاز است. عفونت باعث موارد زیر میشود:
ورمی که ممکن است به سایر نواحی صورت، گردن یا سر گسترش پیدا کند
تحلیل استخوان در اطراف نوک ریشه.
چه زمانی به عصب کشی دندان نیاز داریم؟
وقتی درد شدید دندان با تغییر دمای دهان و یا هنگام جویدن غذا بیشتر میشود و یا زمانی که لثه متورم میشود و حساسیت زیاد شود، دندان به عصبکشی نیاز دارد. همچنین اگر دندان تغییر رنگ بدهد یا در عکس رادیوگرافی نشانهای از التهاب ریشه دیده شود، درمان کانال ریشه ضروری خواهد بود. تشخیص نهایی همیشه بر عهده دندانپزشک است و بررسی تخصصی برای جلوگیری از درمان های غیرضروری اهمیت دارد. برخی از علائم عصب کشی دندان عبارت است از:
دندان درد شدید هنگام جویدن یا اعمال فشار
حساسیت طولانیمدت (درد) به دمای گرم یا سرد (حتی پس از این که محرک گرم یا سرد از بین رفت)
تغییر رنگ تیره شدن دندان
ورم و حساسیت در لثه مجاور دندان آسیبدیده
آبسه مقاوم یا تکرارشونده روی لثه.
چه دندانی نیاز به عصب کشی دارد؟
دندانی که نیاز به عصب کشی دارد معمولا علائم مشخصی مثل درد شدید، حساسیت طولانیمدت به سرما و گرما، تورم یا تغییر رنگ دندان را دارد. با این حال، در برخی موارد ممکن است بیمار هیچ علامتی نداشته باشد و تنها از طریق عکس رادیوگرافی مشخص شود که پالپ دندان آسیب دیده است. در چنین شرایطی درمان ریشه و درمان عفونت دندان از پیشرفت عفونت جلوگیری کرده و سلامت دندان را حفظ میکند.
عصب کشی چگونه انجام میشود؟
فرآیند عصب کشی دندان شامل چند مرحله است که با هدف پاکسازی کامل کانالهای ریشه، حذف بافت عفونی و پر کردن فضای خالی انجام میشود. این درمان معمولاً در یک یا دو جلسه انجام میشود و پس از آن ممکن است به روکش دندان نیاز باشد. برای انجام عصب کشی دندان، ابتدا دکتر دندانپزشک قسمت مورد نظر را بیحس میکند. سپس دندان را تراشیده و با استفاده از ابزار مخصوصی عصب آسیبدیده و بافت مرده پالپ دندان برداشته میشود. بعد این حفرهی ایجادشده با استفاده از مواد خاصی پر میشود. در نهایت ممکن است دنداپزشک استفاده از روکش را بر روی دندان ترمیمشده ضروری بداند. در ادامه مراحل عصب کشی دندان را توضیح میدهیم.
۱. بی حسی موضعی
اولین مرحله از فرآیند عصب کشی دندان بیحسی موضعی است که برای بی حس کردن دندان و ناحیه اطراف آن استفاده میشود. برای شروع درمان، پزشک کمی پس از استعمال بیحسی صبر میکند تا ناحیه موردنظر کاملاً بی حس شود. این کار باعث میشود بیمار در طول کل فرآیند درمانی هیچ دردی احساس نکند. میزان و مدت زمان بیحسی بسته به نوع ماده و دوز مصرفی متفاوت است.
۲. سوراخ کردن دندان برای عصب کشی
بعد از بیحسی کامل دندان، دندانپزشک با استفاده از یک مته دندانپزشکی مخصوص (دریل) یک حفره کوچک و دقیق برای دسترسی به اتاق پالپ مرده در تاج دندان ایجاد میکند. این حفره به گونهای طراحی میشود که دسترسی مستقیم و آسانی به محفظه پالپ و سپس کانالهای ریشه دندان فراهم کند. محل ایجاد این حفره بسته به موقعیت دندان متفاوت است؛ برای دندانهای خلفی (آسیاب)، حفره معمولاً در سطح جونده و برای دندانهای قدامی، در سطح پشتی دندان ایجاد میشود.

در عصب کشی، بافت پالپ مرده و عصب برداشته میشود واین کار باعث از بین رفتن درد میشود.
۳. برداشتن بافت و عصب ها
این مرحله، اصلیترین مرحله درمان عصب کشی است. دندانپزشک با استفاده از مجموعهای از ابزارهای ظریف و انعطافپذیر به نام فایلهای ریشهتراشی (Root Canal Files)، بافت پالپ آلوده، عفونی یا نکروز شده را به طور کامل از داخل کانالهای ریشه خارج میکند.
۴. ضدعفونی دندان های عصب کشی شده
همزمان با پاکسازی، کانالها با محلولهای ضدعفونی کننده قوی مانند هیپوکلریت سدیم (آب ژاول) شستشو داده میشوند تا تمام باکتریها، سموم و بقایای بافت مرده از بین بروند. پس از پاکسازی اولیه، کانالها با استفاده از فایلهای با اندازههای مختلف شکلدهی (Shaping) میشوند تا دیوارههای داخلی آنها صاف، یکنواخت و آماده برای پر کردن نهایی گردند. این مرحله نیازمند دقت بسیار بالایی است تا تمام انشعابات کانال نیز پاکسازی شوند.
۵. قراردادن ابزار انعطاف پذیر مخصوص عصب کشی
ابزار انعطافپذیر مخصوص عصب کشی در کانالهای دندان قرار داده میشوند تا به شکلدهی قسمت موردنظر برای پرکردن دندان و قراردادن سیلر کمک کنند. در این مرحله هم یک پاکسازی کامل انجام میشود تا هرگونه آثار باقیمانده کاملا پاک شود.
۶. پر كردن دندان بعد از عصب كشی
برای پر کردن دندان از یک ماده پرکننده ترموپلاستیک و لاستیک مانند (به نام گوتا پرکا) در کانالهای ریشه استفاده میشود. این ماده توسط یک سیلر چسبنده در جای خود قرار میگیرد. سیلر برای پیشگیری از عفونت مجدد دندان در آینده، نقش بسیار مهمی دارد.
چند روز بعد از عصب کشی دندان را پر کنیم؟
معمولاً پرکردن نهایی دندان و بستن سوراخ ایجادشده، بلافاصله پس از تکمیل مراحل پاکسازی و پرکردن کانالها انجام میشود. در صورتی که دندان نیاز به روکش داشته باشد، ممکن است دندانپزشک ابتدا یک پرکردگی موقت روی دندان قرار دهد و پس از چند روز یا یک هفته، در مراجعه بعدی، روکش نهایی را نصب کند. اما پر کردن خود کانال ریشه بلافاصله پس از پاکسازی انجام میگیرد.
۷. قرارگیری پست در صورت نیاز پس از عصب کشی
بسته به ساختار دندان آسیبدیده، ممکن است در طول فرایند پرکردن دندان، یک پست در کانال ریشه قرار داده شود. این پست به نگهداشتن مواد پر کننده موقت یا دائمی در جای خود کمک میکند. اگر از مواد پر کننده موقت برای شما استفاده شده باشد، باید دوباره برای پرکردن دائمی یا قراردادن روکش دندان برگردید تا از عفونت جلوگیری شود.
در اکثر موارد، برای درمان هر عفونت باقیماندهای، یک آنتیبیوتیک تجویز میشود. احساس درد و ناراحتی جزئی پس از عصب کشی دندان معمول است، اما این احساس نباید بیشتر از چند روز طول بکشد.
مرحله | شرح | ابزار یا مواد مورد نیاز | هدف |
بی حسی | تزریق ماده بی حس کننده موضعی | سرنگ، کارتریج بی حس کننده | جلوگیری از درد بیمار |
دسترسی | ایجاد سوراخ در تاج دندان | مته دندانپزشکی | دسترسی به پالپ و کانال ریشه |
پاکسازی | خارج کردن بافت پالپ و عفونت | فایلهای دستی یا چرخشی، مواد شستشو | حذف بافت بیمار و آلودگی |
شکل دهی | آماده سازی کانال برای پرکردن | فایلهای شکل دهنده | ایجاد فضای مناسب برای پرکردگی |
ضدعفونی | شستشوی کانال با محلول | هیپوکلریت سدیم، کلرهگزیدین | از بین بردن باکتریها |
پر کردن | پر کردن کانال با گوتا پرکا | گوتا پرکا، مایع آب بندی | مهر و موم کردن کانال |
پست (در صورت نیاز) | قرار دادن میله تقویتی | پست، سمان | افزایش استحکام دندان |
روکش (در صورت نیاز) | ساخت و نصب روکش | مواد ساخت روکش | محافظت و بازگرداندن ظاهر دندان |
جدول مراحل عصب کشی دندان
۸. روکش دندان بعد از عصب کشی
دندان بعد از درمان کانال ریشه شکنندهتر و حساستر از قبل است. دندانی که بدون پالپ است باید مواد مغذی موردنیاز خود را از طریق رباطی که دندان را به استخوان متصل میکند، دریافت کند. این منبع کافی است، اما باگذشت زمان، دندان شکنندهتر از قبل خواهد شد؛ بنابراین روکش یا پرکردن دندان، از دندان محافظت میکند.
تا زمانی که فرایند روکش دندان عصب کشی شده یا پرکردن کامل نشده است، بیمار نباید با دندان موردنظر چیزی بجود یا گاز بگیرد. هنگامی که روکش یا پرکردن دندان تکمیل شد، فرد میتواند همچون قبل از دندان استفاده کند. روکش پس از چند روز تا چند هفته پس از عصب کشی نصب میشود. فاصله بین عصب کشی و روکش دندان معمولا بین ۱ تا ۳ هفته است تا دندان فرصت ترمیم اولیه پیدا کند و در این مدت از آسیب یا شکستگی احتمالی آن جلوگیری شود.
انواع روش های عصب کشی
روش اصلی عصبکشی دندان که در بخشهای قبل توضیح داده شد، یک فرآیند استاندارد است که برای اکثر موارد کاربرد دارد. با این حال، بسته به شرایط دندان، پیچیدگی کانالها و وضعیت بیمار، ممکن است روشهای تکمیلی یا جایگزین نیز مورد استفاده قرار گیرند. روشهای مختلفی برای درمان کانال ریشه وجود دادر که در ادامه توضیح میدهیم.
۱- درمان غیر جراحی کانال ریشه
این درمان، یک نوع استاندارد درمان کانال ریشه برای برداشتن بافت عصبی است. اگر دندانتان دچار پوسیدگی دندان اساسی شده باشد تا جایی که حتی پرکردن هم نتواند آن را درمان کند، به درمان غیرجراحی کانال ریشه نیاز دارید. همچنین زمانی که عفونت به عصبها میرسد، ازبینبردن آن با روشهای دیگر دشوار خواهد بود؛ بنابراین، متخصص اندودنتیست، عصب کشی دندان عفونت کرده را بهعنوان یک گزینه درمانی توصیه میکند.
۲- اپیکواکتومی
زمانی که عصب کشی با روش غیر جراحی ناموفق باشد، ممکن است اندودنتیست اپیکواکتومی را توصیه کند. این درمان زمانی مناسباست که عفونت و التهاب به استخوان آلوئولار رسیدهاست (این استخوان بخشی از فک است). ازآنجاییکه در این شرایط درد شدیدی در سرتاسر صورتتان منتشر میشود، انجام این فرایند ضروری خواهد شد.
طی این درمان، اندودنتیست بیحسی موضعی را در ناحیهای که دچار عفونتشده تزریق میکند. سپس نوک ریشه دندان را برمیدارد و از مواد پرکننده برای محافظت از کانال استفاده میکند. چند ماه پس از جراحی، ریشه دندان شما بهطور خودبهخود بهبود پیدا میکند. بااینحال، نیازی نیست که مدت خیلی طولانی منتظر بمانید. اپیکواکتومی یک فرایند جراحی دندان است که در آن میتوانید بلافاصله پس از جراحی به خانه بروید. همچنین میتوانید پس از این درمان، فعالیتهای روزمرهتان را انجام دهید.

در عصب کشی دندان تراشیده میشود، بافت پالپ مرده و عصب برداشته شده و جای آن با مواد خاصی پر میشود.
۳- پالپوتومی و پالپکتومی
پالپوتومی و پالپکتومی برای عصب کشی دندان شیری کودک مناسب هستند. متخصص اندودنتیست از این تکنیکها به برای عصب کشی دندان کودک استفاده میکند. این درمانها دندانهای طبیعی کودک را نجات میدهند و از رشد سالم دندانها پشتیبانی میکنند. در قسمت زیر به توضیح مفصل درباره هر دو درمان پرداختهایم:
در پالپوتومی، متخصص اندودنتیست پالپ دندان را از اتاق پالپ خارج میکند. علاوه بر این، برای رشد طبیعی ریشه دندان، به پالپ سالم دست نمیزند. این درمان برای بافتهای عصبی داخلی آسیبدیده یا عفونی دندانهای کودکان مناسب است
در پالپکتومی، اندودنتیست تمام پالپ را خارج میکند و از مواد پرکننده در کانال استفاده میکند. زمانی که اندودنتیست بر این باور است که درمان پالپوتومی نمیتواند مؤثر باشد از این درمان استفاده میکند. این درمان، پوسیدگی یا عفونت گسترده دندانهای کودک را درمان میکند.
۴- عصب کشی دندان به روش سنتی
درمان کانال ریشه یک فرآیند پزشکی تخصصی است و به هیچ عنوان نباید در خانه و با روشهای سنتی یا مواد غیربهداشتی مانند فلفل قرمز انجام شود. تلاش برای درمان خانگی عصبکشی نه تنها مؤثر نیست، بلکه میتواند منجر به تشدید عفونت، آسیبهای جدیتر به دندان و لثه، و حتی گسترش عفونت به سایر نقاط بدن شود. این روشها فاقد اعتبار علمی بوده و میتوانند خطرات جبرانناپذیری به همراه داشته باشند. تنها راه درمان صحیح، مراجعه به دندانپزشک متخصص و عصب کشی دندان عفونت کرده است.
۵- عصب کشی دندان عقل
دندان عقل (آخرین دندان در هر قوس فکی) به دلیل موقعیت قرارگیری دشوار و گاهی اوقات پیچیدگی ساختار ریشهها، ممکن است نیاز به عصبکشی داشته باشد. دلایل آن میتواند پوسیدگی عمیق، ضربه یا عفونت باشد. عصبکشی دندان عقل به دلیل دسترسی محدود و تعداد کانالهای بیشتر، ممکن است پیچیدهتر از سایر دندانها باشد و اغلب توسط متخصص درمان ریشه انجام میشود.
عصب کشی دندان جلو
دندانهای جلویی (ثنایا و کانینها) معمولاً دارای یک کانال ریشه هستند. عصبکشی این دندانها به دلایل پوسیدگی دندان، ضربه یا ترک خوردگی انجام میشود. این درمان برای حفظ زیبایی لبخند و جلوگیری از کشیدن دندان ضروری است. پس از عصبکشی، ممکن است نیاز به ترمیم تاج با مواد همرنگ دندان یا روکش برای حفظ زیبایی و استحکام باشد.
عصب کشی دندان در بارداری
عصب کشی در بارداری فقط در صورت ضرورت انجام شود. دندانپزشکان ترجیح میدهند این درمان را در سه ماهه دوم بارداری انجام دهند، زمانی که خطر برای مادر و جنین کمتر است. از بیحسیهای ایمن برای بارداری استفاده میشود و از فشارهای طولانی مدت بر روی بیمار جلوگیری به عمل میآید. در صورت درد شدید یا عفونت، درمان عصبکشی ارجح بر کشیدن دندان است.
عصب کشی دندان در دوران شیردهی
درمان عصبکشی در دوران شیردهی نیز ایمن است. اکثر داروهای مسکن و آنتیبیوتیکهایی که ممکن است پس از عصبکشی تجویز شوند، برای مادران شیرده مشکلی ایجاد نمیکنند یا اثرات کوتاهمدتی دارند. دندانپزشک در مورد مصرف داروها توصیههای لازم را به مادر ارائه خواهد داد.

گاهی لازم است بعد از درمان کانال ریشه از روکش استفاده شود تا دندان آسیب بیشتری نبیند.
مراقبت های قبل از عصب کشی
قبل از مراجعه به دندانپزشک برای درمان کانال ریشه، داشتن یک خواب خوب در شب ضروری است. بدنتان باید قوی باشد و سیستم ایمنیتان باید در بهترین وضعیت خود باشد. در این صورت میتوانید درمان را تحمل کنید و دوره بهبودی سریع و موفقی داشته باشید. یکی از اقدامات مؤثر برای تقویت سیستم ایمنی این است که خوب غذا بخورید. بدنتان به تمام مواد مغذی ضروری نیاز دارد. بلافاصله پس از اتمام عصب کشی، تا چند روز و گاهی تا یک هفته نمیتوانید بهدرستی غذا بخورید.
قبل از درمان مقداری یخ منجمد کنید. پس از این فرایند دهانتان بی حس خواهد بود. یخ به بهبود هر درد و ورمی که ممکن است رخداده باشد کمک میکند. آمادهکردن یخ، به شما این امکان را میدهد که دسترسی سریع و آسانی به یک روش تسکیندهنده درد داشته باشید. همچنین رعایت نکات زیر میتواند به روند درمانی بهتر و کاهش عوارض احتمالی کمک کند:
تمام سوابق پزشکی، داروها، آلرژیها و شرایط خاص خود (مانند بارداری یا بیماریهای زمینهای) را به دندانپزشک اطلاع دهید
اگر دندانپزشک قبل از درمان، آنتیبیوتیک یا داروی دیگری تجویز کرده است، طبق دستور مصرف کنید
روز درمان را طوری برنامهریزی کنید که استرس نداشته باشید و زمان کافی برای رفت و آمد و خود درمان در نظر گرفته باشید
معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست، مگر اینکه دندانپزشک به دلیل استفاده از داروهای خاص، دستور دیگری داده باشد. بهتر است قبل از درمان، وعده غذایی سبک و مقوی میل کنید
دهان خود را به طور کامل مسواک بزنید و نخ دندان بکشید.
مراقبت های بعد از عصب کشی دندان
پس از درمان کانال ریشه آسیبدیده، لثه اطراف دندان درمان شده به میزان زیادی در معرض عفونت قرار دارد. در صورت بروز عفونت، ممکن است فرد درد بسیار زیادی را تجربه کند. برای جلوگیری از بروز آن، شستشوی منظم دهان با آب گرم و مقداری نمک، به تمیز نگهداشتن دهان و جلوگیری از بروز عفونت کمک زیادی میکند. تاحدامکان چند روز اول پس از عصب کشی، کمی به خودتان استراحت دهید. حداقل به مدت ۴۸ ساعت، هیچگونه فعالیت بدنی شدیدی را انجام ندهید. این به این معناست که از انجام فعالیتهایی نظیر دویدن، کوهنوردی و ورزش خودداری کنید.
بعد از درمان کانال ریشه، روتین بهداشت دهان و دندانتان را تغییر ندهید. شکلگیری پلاک منبع اصلی پوسیدگی دندان است. به همین علت از رعایت بهداشت غافل نشوید. مراقبت باشید که بهآرامی مسواک بزنید تا به لثه و دندانی که تحت درمان قرار گرفته آسیبی وارد نکنید. قبل از این که بتوانید دوباره به سبک زندگی عادیتان برگردید، به دندانهایتان زمان کافی برای بهبودی بدهید.
بعد از عصب کشی دندان چه بخوریم؟
تا زمانی که اثر بیحسی کاملاً از بین نرفته و دندان کمی حساس است، از مصرف غذاهای سفت و جویدنی خودداری کنید. مایعات ولرم، سوپ، پوره، ماست، بستنی و غذاهای نرم مانند تخم مرغ یا ماهی توصیه میشوند. غذاهای داغ و چسبنده مصرف نکنید. غذاهای بسیار داغ میتوانند باعث تحریک دندان شوند و غذاهای چسبنده ممکن است به ترمیم موقت آسیب بزنند. سعی کنید رژیم غذایی متعادل و سرشار از ویتامینها و مواد معدنی داشته باشید تا به روند بهبودی بدن کمک کند.
برای ارام شدن درد دندان بعد از عصب کشی چه کار کنیم؟
درد خفیف تا متوسط پس از عصبکشی طبیعی است و معمولاً طی چند روز با رعایت توصیههای دندانپزشک بهبود مییابد. طبق دستور دندانپزشک از مسکنهای تجویز شده یا بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن استفاده کنید. قرار دادن کمپرس سرد بر روی گونه در ناحیه دردناک میتواند به کاهش تورم و درد کمک کند (هر بار ۱۵-۲۰ دقیقه با فاصله).
همچنین استراحت کافی به بدن کمک میکند تا روند بهبودی را تسریع بخشد. بهتر است برای آرامشدن درد دندان تا زمان ترمیم نهایی، از فشار به دندان درمان شده خودداری کنید. غرغره کردن آب نمک ولرم (نصف قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب ولرم) میتواند به کاهش التهاب و تمیز نگه داشتن ناحیه کمک کند.
بهترین قرص برای درد دندان بعد از عصب کشی
دندانپزشک معمولا ترکیبی از داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن همراه با مسکنهای معمولی مانند استامینوفن تجویز میکند. این داروها به کاهش التهاب و درد کمک میکنند. حتماً طبق دستور پزشک و با توجه به شرایط پزشکی خود (مانند مشکلات گوارشی یا کلیوی) دارو مصرف کنید.
خطرات و عوارض عصب کشی دندان
همچون هر فرایند درمانی، این روش هم ممکن است عوارضی را به دنبال داشته باشد. این عوارض برای همه افراد رخ نمیدهند و معمولا بعد از چند ساعت یا چند روز با رعایت دستورات پزشک بهبود مییابند. برخی از عوارض عصب کشی دندان عبارت است از:
گاهی دندانپزشک فقط سه کانال ریشه را در دندانی که چهار کانال دارد پیدا میکند. اگر یک کانال درمان نشده باقی بماند، ممکن است عفونت ادامه پیدا کند و به استخوان منتقل شود
دندانپزشک باید اطمینان حاصل کند که مواد پرکننده به اندازه کافی داخل کانال رفتهاند تا آن را کاملا پر کنند. اگر کانال ریشه بهدرستی درزگیری نشده باشد، احتمال بازگشت عفونت وجود دارد
در طول این فرایند، ممکن است ریشه دندان ترک بخورد یا ابزار در کانال بشکنند و یا این که کانال را سوراخ کنند. این اتفاق، پرکردن مؤثر دندان را دشوار میکند.
بااینحال، عوارض عصبکشی نکردن دندان از عوارض عصبکشیکردن آن بسیار بیشتر هستند. در صورت بروز عوارض، متخصص میتواند مشکل را رفع کند و درمان کانال ریشه را تکمیل کند. برای جلوگیری از بروز عوارض، باید همیشه از دستورالعملهای دندانپزشک پیروی کنید. در صورت نیاز به آنتیبیوتیک، حتما به میزان توصیهشده آنتیبیوتیک مصرف کنید.
عوارض عصب کشی دندان در دوران بارداری
در دوران بارداری، عصبکشی دندان با چالشهایی همراه است. به دلیل تغییرات هورمونی و افزایش حساسیت لثهها، زنان باردار ممکن است در معرض ریسک بالاتری برای عفونت و عوارض جانبی عصبکشی قرار داشته باشند. علاوه بر این، برخی داروهای بیحس کننده یا آنتیبیوتیکها ممکن است بر جنین تأثیر بگذارند. به همین دلیل، تصمیمگیری برای انجام عصبکشی باید با مشورت دقیق دندانپزشک و مراقبان بهداشتی صورت گیرد و در صورت امکان، این درمان در سهماهه دوم بارداری انجام شود که خطرات به حداقل برسند.
آیا عصب کشی دندان درد دارد؟
عصبکشی دندان معمولا درد ندارد، زیرا قبل از انجام آن ناحیه مورد نظر با بیحس کننده موضعی بیحس میشود. با این حال، پس از درمان، برخی بیماران ممکن است احساس درد و ناراحتی کنند. معمولا علت درد دندان بعد از عصب کشی، التهاب در ناحیه دندان و بافت اطراف آن است و باید در عرض چند روز بهبود یابد. در صورتی که درد بیش از حد شدید باشد یا ادامه یابد، لازم است با دندانپزشک مشورت شود. در موارد نادر، علت درد دندان عصب کشی شده هنگام جویدن میتواند نشانهای از عفونت یا عصب کشی ناقص باشد.
عوارض عصب کشی نادرست دندان
اگر عصبکشی به درستی انجام نشود، عوارض جدی میتواند به وجود آید. معمولاً در چنین مواردی، باقیمانده بافت عصبی یا عفونت میتواند باعث بروز درد در دندان و بافتهای اطراف شود. همچنین، عدم پاکسازی کامل کانالها میتواند منجر به عفونت مجدد یا تشکیل کیست در آینده گردد. در این موارد، ممکن است درمان مجدد یا حتی کشیدن دندان لازم باشد. بنابراین، انتخاب دندانپزشک متبحر و استفاده از تکنیکهای مدرن درمانی از اهمیت بالایی برخوردار است.
در صورتی که عمل عصبکشی به درستی انجام نشود و بیمار دچار عوارض جدی شود، ممکن است بحث دیه عصبکشی ناقص مطرح شود. در بسیاری از کشورها و سیستمهای قانونی، در صورت ناتوانی درمان بیمار در نتیجه خطاهای دندانپزشکی، بیمار حق درخواست دیه دارد.
چرا گاهی اوقات دندان عصب کشی شده دوباره باید درمان شود؟
گاهی درمان عصب کشی موفقیتآمیز نیست، در این شرایط بیمار باید مجدداً عصب کشی را انجام دهد یا این که دندان را بکشد. برخی از دندانها دارای چهار کانال هستند و گاهی بدون این که دندانپزشک تشخیص دهد، ممکن است پشت یکدیگر پنهان شوند. درصورتیکه این شاخههای کانال شناسایی نشده، تحت درمان قرار نگیرند، ممکن است باعث عدم موفقیت درمان عصب کشی شوند.
همچنین اگر انسدادی (نظیر پرکردن یا یک دندان دیگر) در دندانهای شما وجود داشته باشد که مانع از انجام کامل این فرایند توسط دندانپزشک شود، ممکن است منجر به ناموفق بودن درمان عصب کشی شود. برای یک عصب کشی موفق، دندانپزشک باید به کانال دندان دسترسی پیدا کند و آن را بهطور کامل تمیز کند.
یکی دیگر از علل عدم موفقیت درمان عصب کشی، ترک خوردن ریشه است. گاهی ممکن است ریشهها در عمق لثه شکسته شوند یا شکاف بردارند. این امر، بستن کامل کانال ریشه را با مشکل روبرو میکند. در این شرایط احتمال عفونت دندان عصب کشی شده، حساسیت، و درد شدید دندان عصب کشی شده بالا میرود. بهطور کلی از رایجترین علائم ناموفق بودن درمان عصب کشی یا نشانههای عصب کشی بد عبارتند از:
شاخهی کانال کشفنشده
انسداد در دندانها
شکاف در ریشه دندان.
جایگزین عصب کشی دندان چیست؟
تاحدامکان حفظ دندانهای طبیعی بهترین گزینه است. تنها درمان جایگزین برای عصب کشی، کشیدن دندان است. سپس دندانی که کشیده شده با بریج، ایمپلنت یا دندان مصنوعی جزئی متحرک جایگزین میشود تا عملکرد جویدن فرد را بازیابی کند و مانع از جابهجایی دندانهای مجاور شود. این جایگزینها نهتنها گرانقیمتتر از درمان کانال ریشه هستند، بلکه به زمان درمان بیشتر و فرایندهای اضافی برای دندانهای مجاور و بافتهای نگهدارنده نیاز دارند.

گاهی درمان کانال ریشه در دو مرحله انجام میشود در این صورت باید دو بار به دندانپزشک مراجعه کنید.
مراجعه به دندانپزشک پس از درمان کانال ریشه
درصورتیکه درمان عصب کشی شما دو مرحلهای باشد، در عرض چند روز پس از درمان کانال ریشه باید به یک دندانپزشک در شهر خود مانند دکتر دندانپزشک تهران و یا دکتر درمان ریشه دندان تهران مراجعه کنید. دندانپزشک برای اطمینان از برطرفشدن هرگونه عفونت، با استفاده از تصویربرداری اشعه ایکس از دندانهایتان عکس تهیه میکند. سپس دندانپزشک مواد پرکننده موقت را با مواد دائمی جایگزین کرده و دندان را برای قراردادن روکش آماده میکند.
نتیجه گیری
عصب کشی جزو خدمات و درمانهای تخصصی دندانپزشکی است. این درمان زمانی انجام میشود که پوسیدگی و عفونت به ریشه دندان رسیده باشد و پالپ دندان را از بین برده باشد. این عفونت و پوسیدگی باعث درد شدیدی میشود که شما به مطب دندانپزشک میکشاند. البته گاهی هم دندانی که به عصب رسیده است علائم خاصی ندارد. اگر دندان شما درد میکند، نسبت به سرما و گرما حساس است و یا دائما آبسه میزند باید به بهترین دکتر درمان ریشه دندان ایران جهت درمان کانال ریشه مراجعه کنید. گاهی ممکن است بعد از عصب کشی مجددا دندان عفونت کند و درد داشته باشد. این حالت عموما زمانی اتفاق میافتد که یکی از کانالها عصب کشی نشده باشد یا اینکه کانال بهخوبی پر نشده باشد. این اتفاق زمانی میافتد که دندانپزشک خوبی انتخاب نکرده باشید. در نتیجه انتخاب بهترین دکتر دندانپزشک ایران در نتیجه نهایی بسیار مهم است.
پرسشهای متداول
عمر دندان عصب کشی شده چقدر است؟
عصب کشی دندان که درمان کانال ریشه نیز نامیده میشود، نوعی درمان برای پالپ دندان است که بهشدت عفونی شده تا جایی که این عفونت به ریشه نیز رسیده است. ازآنجاییکه دندان، قبل از انجام عصب کشی تا حد زیادی آسیبدیده است، مطمئناً نسبت به سایر دندانهای سالمتان ضعیفتر خواهد بود. عمر دندان عصب کشی شده در بهترین حالت بین ۱۰ الی ۱۵ سال است، اما قراردادن روکش دندان باعث افزایش طول عمر آن میشود.
چرا دندان عصب کشی شده سیاه میشود؟
دلیل اصلی تیره شدن دندان پس از عصب کشی، ملتهب شدن پالپ دندان است، جایی که رگهای خونی پاره میشوند و لکههای خون وارد توبولهای عاجی میشوند. هنگامی که این اتفاق میافتد، دندان حیات، عصب و رگهای خونی خود را از دست میدهد. این به این معناست که دندان منبع مواد مغذی خود را از دست میدهد. در پایان، عاج (دنتین) خشک میشود، ریزساختار آن تغییر میکند و علاوه بر تغییر رنگ، دندان شکننده میشود. البته تمام دندانهایی که عصب کشی شدهاند دچار تغییر رنگ نمیشوند. بااینحال در صورت تشخیص زودهنگام علت بروز این مشکل و استفاده از درمان متناسب با آن، این مشکل قابلکنترل و درمان است.
تیر کشیدن دندان بعد از عصب کشی به چه علت است؟
اگر تیر کشیدن دندان بعد از عصب کشی را تجربه میکنید، بهطوریکه این علامت تا ۱ الی ۲ هفته پس از درمان همچنان شدید است، این علامت اصلا طبیعی نیست و نشان دهنده این است که درمان عصب کشی شما موفق نبوده و عفونت همچنان در دندان وجود دارد.
علت خون آمدن از شبکه دندان عصب کشی شده چیست؟
کمی خونریزی پس از عصب کشی دندان تا دو روز عادی است، اما اگر خونریزی ادامه داشت با پزشک تماس بگیرید. زیرا ممکن است دچار آبسه شده باشید. گاهی نیز علت این خونریزی عدم مراقبت درست از دندان، مصرف مواد غذایی سفت یا مسواک زدن محکم است بهنحویکه به لثه آسیب وارد میشود.
برای غذا خوردن بعد از عصب کشی دندان چقدر باید صبر کنم؟
معمولا میتوانید ۳۰ الی ۴۵ دقیقه پس از عصب کشی غذاهای نرم مصرف کنید که برای سفت شدن کامل مواد پرکننده کافی است. اما بهطورکلی توصیه میشود که بیماران تا زمانی که اثر بیحسی کاملا از بین برود صبر کنند تا از گازگرفتن گونه یا زبان جلوگیری شود.
آیا شکسته شدن دیواره دندان عصب کشی شده یک درمان اورژانسی تلقی میشود؟
هر دندان عصب کشی شده شکسته نیازی به درمان اورژانسی ندارد. در این شرایط ممکن است به انجام مجدد درمان نیاز باشد. در بیشتر موارد، ترمیم شکستن دندان عصب کشی شده از طریق روکش دندان انجام میشود تا از دندان در برابر آسیبهای بیشتر محافظت شود.
عصب کشی دو مرحلهای چیست؟
اکثر درمانهای عصب کشی را میتوان در یک الی دو نوبت مراجعه انجام داد. اولین نوبت مراجعه شامل انجام عصب کشی است که در آن پالپ عفونی برداشته میشود. نوبت مراجعه دوم زمانی است که کانال ریشه تمیز میشود و با روکش یا سایر مواد پر میشود تا از عفونت جلوگیری شود.
عصب کشی چقدر طول میکشد؟
در بیشتر موارد، عصب کشی ساده تنها به یک نوبت ملاقات نیاز دارد و مدت زمان عصب کشی دندان بین ۳۰ دقیقه یا کمی بیشتر از یک ساعت طول میکشد. بااینحال، موارد شدیدتر ممکن است به ۹۰ دقیقه زمان یا بیشتر نیاز داشته باشند. یا حتی اگر دندانپزشک یا متخصص اندودنتیست، پرکردن دائمی دندان یا روکش را توصیه کنند، بهنوبت دوم نیاز باشد.
فرق اندو با عصب کشی چیست؟
“اندو” (Endo) مخفف عبارت “اندودانتیکس” (Endodontics) است که شاخهای از دندانپزشکی است و به طور تخصصی به درمان بیماریهای پالپ دندان و بافتهای اطراف ریشه میپردازد. “عصبکشی” یا “درمان ریشه” (Root Canal Treatment) همان فرآیند درمانی است که توسط متخصصان اندودانتیکس (اندودنتیستها) یا دندانپزشکان عمومی انجام میشود. بنابراین، اندو نام علم و تخصص است و عصبکشی نام روش درمانی.
فرق درمان ریشه دندان با عصب کشی چیست؟
هیچ تفاوتی وجود ندارد. این دو عبارت به یک مفهوم اشاره دارند. “درمان ریشه” (Root Canal Treatment) نام علمی و دقیقتر فرآیند درمانی است که به پاکسازی و پر کردن کانالهای داخلی ریشه دندان میپردازد. “عصبکشی” اصطلاح عامیانهتری است که به دلیل وجود عصب در پالپ دندان، رایج شده است.
مراحل عصب کشی دندان عفونی چگونه است؟
مراحل عصبکشی دندان عفونی مشابه روند عصبکشی معمولی است، اما با تمرکز ویژه بر پاکسازی دقیقتر و ضدعفونی کامل انجام میشود. ابتدا بیمار با بیحسی موضعی تحت درمان قرار میگیرد تا هیچ دردی احساس نکند. سپس با ایزوله کردن دندان (رابردم)، از ورود بزاق و آلودگی جلوگیری میشود. پس از ایجاد دسترسی به پالپ (مغز دندان) با حفر تاج، پالپ عفونی و نکروز شده تخلیه میگردد. در ادامه، کانالهای ریشه با ابزارهای دستی یا چرخشی پاکسازی و شکلدهی میشوند و سپس با محلولهای ضدعفونیکننده قوی مانند هیپوکلریت سدیم و در صورت نیاز داروهای داخل کانال کاملاً شستوشو میگردند. وقتی کانالها خشک و پاک شدند، با مواد مخصوص مانند گوتاپرکا پر و مهر و موم میشوند. در پایان، ترمیم موقت یا دائمی دندان انجام شده و در صورت وجود عفونت شدید، ممکن است درمان به دو مرحله تقسیم شود تا بافتها فرصت بهبودی داشته باشند.
اگر دندان را عصب کشی نکنیم چه میشود؟
در صورتی که عصبکشی دندان انجام نشود، پیامدهای جدیتری در انتظار بیمار خواهد بود. ابتدا دردهای شدید و مداوم بروز میکند و سپس عفونت به استخوان فک و بافتهای اطراف سرایت کرده و ممکن است منجر به آبسه، کیست، تورم صورت یا حتی عفونت خونی (سپتیسمی) شود. با پیشرفت روند بیماری، تخریب استخوان اطراف ریشه رخ میدهد و در نهایت، دندان به حدی آسیب میبیند که دیگر قابلیت نگهداری نخواهد داشت و باید کشیده شود. افزون بر آسیبهای موضعی، عفونتهای درماننشده دهانی میتوانند سلامت عمومی بدن را تهدید کرده و خطر ابتلا به بیماریهای قلبی یا التهابات سیستمیک را افزایش دهند.
درد عصب کشی دندان چقدر طول میکشد؟
درد دندان عصب کشی شده معمولاً از چند روز تا یک هفته ادامه دارد و به تدریج کاهش مییابد. شدت درد بستگی به میزان التهاب اولیه دندان، پیچیدگی درمان و پاسخ بدن فرد دارد. در صورتی که درد شدید باشد، ادامه یابد یا با مسکن بهبود نیابد، باید به دندانپزشک مراجعه کرد.
علت درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه و چند سال چیست؟
این وضعیت معمولاً نشانگر شکست یا ناکارآمدی درمان اولیه است. رایجترین دلیل آن عفونت مجدد است که ممکن است بهخاطر وجود کانالهای فرعی کشفنشده، پرکردگی ناقص یا نشت از ناحیه ترمیم تاج رخ دهد. گاهی نیز ترک یا شکستگی ریشه دندان که در ابتدا تشخیص داده نشده بوده، میتواند باعث التهاب مجدد شود. از سوی دیگر، مشکلات ترمیمی مانند نشست یا شکست پرکردگی نهایی و نیز بیماریهای لثه که ریشه را درگیر میکنند، از دیگر دلایل محتمل درد دیرهنگام پس از عصبکشی هستند.
علت نبض زدن دندان عصب کشی شده چیست؟
نبض زدن دندان عصبکشی شده، اغلب همراه با درد شدید پس از درمان، معمولاً ناشی از التهاب قابل توجه در بافتهای اطراف ریشه دندان است که میتواند به دلایل مختلفی از جمله واکنش به تحریک حین درمان، عفونت باقیمانده یا تشدید شده، فشار مواد پرکننده کانال بر بافتهای اطراف، واکنش آلرژیک احتمالی به مواد مورد استفاده، یا وجود ترک یا شکستگی در ریشه دندان رخ دهد؛ این علائم نیازمند ارزیابی فوری توسط دندانپزشک برای بررسی علت اصلی و تجویز درمان مناسب، از جمله مسکنهای قویتر یا در صورت لزوم، درمان مجدد ریشه هستند.
از کجا بفهمیم دندان عصب کشی شده عفونت کرده؟
علائم عفونت ریشه دندان عصبکشیشده معمولاً به تدریج ظاهر میشوند و اگر بهموقع درمان نشوند، میتوانند به مراحل پیشرفتهتری برسند. از مهمترین نشانهها میتوان به درد مداوم یا بازگشت درد بهویژه هنگام جویدن یا لمس دندان اشاره کرد. همچنین تورم در لثه اطراف دندان یا حتی ناحیه صورت از نشانههای مشخص عفونت است. حساسیت به ضربه از دیگر علائم شایع محسوب میشود؛ به این معنا که حتی تماس ملایم با دندان باعث احساس درد میگردد. در موارد پیشرفته، ممکن است چرک از لثه یا از داخل دندان (در صورت باز بودن کانال) ترشح شود و در کنار آن تغییر رنگ دندان یا قرمزی لثه اطراف آن نیز مشاهده گردد. افزون بر این، بوی بد دهان یا طعم ناخوشایند معمولاً به دلیل وجود باکتریها و بافتهای نکروز شده در محل عفونت ایجاد میشود. در دندانهای فک بالا، درد در ناحیه سینوسها نیز ممکن است احساس گردد و در نهایت، برجستگی (فیستول) کوچکی روی لثه ظاهر میشود که محل خروج چرک از ناحیه عفونی است.
کیست دندان عصب کشی شده را چطور درمان کنیم؟
کیست دندانِ عصبکشیشده معمولاً به دلیل عفونت پایدار در انتهای ریشه ایجاد میشود و درمان آن بسته به شدت مشکل متفاوت است. در بسیاری از موارد، ابتدا درمان روت کانال مجدد (ریتریتمنت) انجام میشود تا کانالها دوباره پاکسازی، ضدعفونی و پر شوند. اگر کیست بزرگ باشد یا درمان مجدد مؤثر نباشد، معمولاً جراحی اپیکواکتومی انجام میشود که شامل برداشتن نوک ریشه و پاکسازی کامل کیست است؛ در موارد بسیار بزرگ یا غیرقابلدرمان نیز ممکن است کشیدن دندان آخرین راهحل باشد. استفاده از آنتیبیوتیک تنها زمانی لازم است که عفونت حاد و علائم شدید وجود داشته باشد. توصیه بهترین درمان به معاینه دندانپزشک و عکس رادیوگرافی بستگی دارد.
درمان سریع عفونت دندان عصب کشی شده چیست؟
درمان سریع عفونت دندان عصبکشی شده نیازمند اقدام فوری دندانپزشکی است. ابتدا دندانپزشک حفره تاج را باز میکند تا عفونت تخلیه شود. سپس کانالهای ریشه با محلولهای ضدعفونی کننده شستشو داده میشوند. برای کنترل عفونت باکتریایی، پزشک آنتی بیوتیک تجویز میکند. در صورت وجود آبسه، ممکن است نیاز به ایجاد برش کوچک در لثه برای تخلیه چرک باشد. پس از کنترل عفونت حاد، مراحل عصبکشی مجدد باید تکمیل شود.
اگر پانسمان دندان عصب کشی شده افتاد چه کنیم؟
اگر پانسمان موقت دندان (چه در حین درمان دو مرحلهای و چه پس از اتمام درمان و قبل از ترمیم نهایی) افتاد، بهتر است در اسرع وقت با دندانپزشک خود تماس بگیرید. تا زمانی که پانسمان دائمی (روکش یا پرکردگی نهایی) قرار داده نشده، دندان در برابر ورود باکتریها و آسیب آسیبپذیر است. اگر امکان مراجعه فوری وجود ندارد، سعی کنید دندان را تمیز نگه دارید و از جویدن با آن قسمت خودداری کنید.
