فشار خون در بارداری، بررسی علائم هشدار و علل آن

رسانیکامنبع: https://rasanika.com

آنچه در این مقاله می‌خوانید

در دوران بارداری فشار خون می‌تواند طبیعی، پایین یا حالت فشار خون در بارداری (فشار بالا معمولا از هفته‌ ۲۰ به بعد بدون پروتئین در ادرار و معمولا گذرا) باشد و هر حالت معنای متفاوتی برای سلامت مادر و جنین دارد. اوایل بارداری معمولا فشار پایین می‌آید اما از نیمه‌ دوم ممکن است بالا برود و اگر به بالای ۱۴ روی ۹ برسد باید جدی گرفته شود زیرا خطر پره‌اکلامپسی، آسیب اندامی و مشکلات رشد جنینی وجود دارد. فشار خیلی پایین هم می‌تواند سرگیجه و کاهش جریان خون به جفت ایجاد کند. شناخت علائم هشدار مانند سردرد شدید، تاری دید، تورم ناگهانی و درد بالای شکم و مراجعه به‌موقع به پزشک، همراه با تغذیه سالم، استراحت و کنترل منظم فشار خون، برای یک بارداری سالم، مهم است.

فشار خون در بارداری به دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون و نیاز بدن به خون‌رسانی بیشتر به جنین، ممکن است دچار تغییر شود. فشار خون معمولا بر حسب دو عدد (سیستول و دیاستول) اندازه‌گیری می‌شود. حفظ فشار خون در محدوده طبیعی برای سلامت مادر و جنین بسیار مهم است زیرا افزایش یا کاهش غیرطبیعی آن می‌تواند نشانه مشکلاتی مانند پره‌اکلامپسی یا کم‌آبی بدن باشد و نیاز به ارزیابی پزشک متخصص شهر مثل دکتر فشار خون تهران یا دکتر زنان تهران دارد. اما علائم فشار خون بالا یا پایین چیست و چطور در بارداری درمان می‌شود؟ برای اطلاع دقیق این موارد، در ادامه این مطلب همراه ما باشید.

فشار خون در بارداری چگونه است؟

در دوران بارداری، فشار خون معمولاً تغییرات طبیعی دارد و یک مسیر مشخص را دنبال می‌کند. در سه‌ماهه اول و دوم، به دلیل تغییرات هورمونی و حجم خون، فشار ممکن است کمی کاهش یابد. سپس در نیمه دوم بارداری به سطح طبیعی یا کمی بالاتر بازمی‌گردد. به عنوان مثال، فردی که قبل از بارداری فشار ۱۲۰/۸۰ داشته، ممکن است در سه‌ماهه اول به ۱۱۰/۷۰ برسد و بعد از هفته بیستم دوباره نزدیک ۱۲۰/۸۰ شود. این روند معمولاً بدون مشکل است اما در برخی موارد فشار خون ممکن است بالاتر برود و نیاز به پیگیری و مراقبت پزشکی داشته باشد.

انواع فشار خون در بارداری چیست؟

فشار خون طبیعی معمولاً حدود ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه است و در این محدوده معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند و نیازی به درمان ندارد. اگر فشار خون حاملگی به کمتر از ۹۰ روی ۶۰ برسد، به آن فشار خون پایین گفته می‌شود که ممکن است با علائمی مانند سرگیجه، احساس ضعف یا حتی غش همراه باشد.

برخی زنان پس از هفته بیستم بارداری دچار افزایش فشار خون می‌شوند، در حالی که قبل از آن سابقه‌ای نداشته‌اند. به این وضعیت فشار خون بالا در بارداری گفته می‌شود که برخلاف پره‌اکلامپسی، با دفع پروتئین در ادرار همراه نیست اما همچنان باید به‌طور منظم به عنوان یکی از انواع بیماری های دوران بارداری تحت نظر پزشک پیگیری شود.

در مقابل، اگر فرد پیش از بارداری هم فشار خون بالا داشته باشد یا این افزایش قبل از هفته بیستم تشخیص داده شود، به آن فشار خون مزمن گفته می‌شود که در دوران بارداری نیازمند مراقبت دقیق‌تر است. نوع جدی‌تری از افزایش فشار خون در بارداری پره‌اکلامپسی است که معمولاً پس از هفته بیستم رخ می‌دهد و علاوه بر فشار خون بالا، با وجود پروتئین در ادرار یا نشانه‌هایی از آسیب به اندام‌هایی مانند کبد و کلیه همراه است. اگر این وضعیت پیشرفت کند و با تشنج همراه شود، به آن اکلامپسی گفته می‌شود که یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود و نیاز به اقدام فوری دارد.

به طور کلی انواع فشارخون در دوران بارداری شامل موارد زیر هستند و در ادامه بیشتر درباره آن‌ها توضیح می‌دهیم:

• فشار خون نرمال در بارداری

• فشار خون پایین در بارداری

• فشار خون بالا در بارداری

• فشار خون مزمن

• پره‌اکلامپسی و اکلامپسی

جدول انواع فشار خون در بارداری و محدوده‌های آن‌ها را مشاهده می‌کنید.

۱. فشار خون نرمال در بارداری

محدوده فشار خون طبیعی در بارداری معمولا 120 روی 80 میلی‌متر جیوه است. با این حال، کمی کاهش در سه‌ماهه اول و دوم طبیعی محسوب می‌شود. در صورتی که فشار خون نرمال دارید، کافی است رژیم سالم، آرامش، فعالیت سبک و معاینات منظم بارداری ادامه یابد تا از تغییرات ناگهانی جلوگیری شود.

۲. فشار خون پایین در بارداری

فشار خون پایین زمانی است که سیستولیک کمتر از ۹۰ یا دیاستولیک کمتر از ۶۰ باشد. معمولا در سه‌ماهه اول افت فشار در بارداری بیشتر دیده می‌شود و ناشی از گشادشدن رگ‌ها و تغییرات هورمونی است. علائم فشار خون پایین معمولا شامل سرگیجه، ضعف و غش است. با نوشیدن آب کافی، خوردن وعده‌های کوچک و پرهیز از بلندشدن ناگهانی قابل کنترل است.

۳. فشار خون بالا در بارداری

فشار خون حاملگی زمانی است که فشار سیستولیک بیشتر یا مساوی ۱۴۰ یا دیاستولیک بیشتر یا مساوی ۹۰ میلی‌متر جیوه باشد. این اتفاق معمولا پس از هفته 20 بارداری ظاهر می‌شود، بدون پروتئین در ادرار و معمولاً گذرا نیست و می‌تواند پیشرفت کند. فشار خون بالا خطراتی مانند پره‌اکلامپسی، زایمان زودرس و رشد ناکافی جنین دارد و نیازمند کنترل منظم، رژیم مناسب و گاهی مصرف دارو تحت نظر پزشک است.

فشار خون بالا در بارداری می‌تواند با سردرد شدید و مداوم، تاری دید یا تورم ناگهانی دست و صورت ظاهر شود.

۴. فشار خون مزمن در حاملگی

مادرانی که در دوران بارداری فشار خون مزمن دارند،‌ خانم‌هایی هستند که قبل از بارداری هم فشار خون بالا داشته‌اند و یا فشار آنها قبل از ۲۰ هفتگی بالا رفته‌است. این افراد باید تحت نظر باشند تا در هفته‌های بالاتر به مسمومیت حاملگی دچار نشوند.‌ فشار خون بالا می‌تواند مشکلاتی مانند تاخیر رشد، مشکلات کلیوی و قلبی و عروقی ایجاد کند.

درمان و کنترل فشار خون حاملگی مزمن به شدت آن بستگی دارد و پزشک متخصص تشخیص می‌دهد که مصرف دارو برای مادر ضرورت دارد یا باید از روش‌های دیگر برای کنترل آن استفاده کرد.

۵. اکلامپسی و پره اکلامپسی و فشار خون بالا در باردرای

پره اکلامپسی نوع خطرناک فشار خون بالا پس از هفته 20 بارداری است و با فشار خون بالا و پروتئین در ادرار یا علائم آسیب اندام‌ها دیده می‌شود. این مشکل می‌تواند برای مادر و جنین تهدیدکننده باشد و نیازمند ارزیابی فوری، آزمایش، مانیتورینگ و در موارد شدید بستری شدن یا ختم بارداری است.

اکلامپسی، شکل شدید پره‌اکلامپسی است که با تشنج یا کما همراه است. این وضعیت یک اورژانس پزشکی خطرناک برای مادر و جنین است و نیاز به مراقبت فوری بیمارستانی دارد.

فشار خون بارداری نوعی افزایش فشار خون است که معمولا بعد از هفته ۲۰ بارداری ظاهر می‌شود.

روش اندازه گیری فشار خون بارداری

اندازه‌گیری دقیق فشار خون در بارداری برای حفظ سلامت مادر و جنین بسیار مهم است. این کار هم در مطب و بیمارستان و هم در خانه با بررسی و تفسیر اعداد در جدول فشار خون در بارداری قابل انجام است اما رعایت نکات مهم باعث می‌شود اعداد واقعی ثبت شوند و از تشخیص اشتباه فشار خون بالا یا پایین جلوگیری شود.

اندازه‌گیری فشار خون بارداری در بیمارستان یا مطب پزشک:

• از کاف فشارسنج جیوه‌ای یا دیجیتال استاندارد استفاده می‌شود

• مادر باید ۵ دقیقه قبل استراحت کند و بنشیند، پاها روی زمین و بازو در سطح قلب باشد

• بازو بدون لباس باشد، کاف مناسب اندازه بازو بسته شود

• فشار خون معمولا ۲ بار با فاصله ۱ تا ۲ دقیقه اندازه‌گیری می‌شود و میانگین ثبت می‌شود

اندازه‌گیری فشار خون بارداری در خانه:

• از فشارسنج دیجیتال بازویی معتبر استفاده شود.

• شرایط مشابه مطب رعایت شود: نشستن، استراحت قبل از اندازه‌گیری، بازو در سطح قلب

• فشار خون بهتر است هر بار در همان ساعت روز و قبل از غذا یا دارو گرفته شود

• نتایج را یادداشت کنید که برای بررسی توسط پزشک مفید است

بهترین زمان گرفتن فشار خون در بارداری کی است؟

زمان گرفتن فشار خون در بارداری اهمیت زیادی دارد زیرا فشار خون می‌تواند در طول روز نوسان داشته‌باشد. ثبت فشار خون در زمان‌های مشخص باعث تشخیص بهتر افزایش یا کاهش فشار و پیشگیری از عوارض می‌شود. زمان‌های پیشنهادی شامل موارد زیر هستند:

• در هر ویزیت بارداری توسط پزشک

• در خانه: صبح و عصر، قبل از غذا یا دارو

• فوری در صورت مشاهده علائم هشدار: سردرد شدید، تاری دید، تورم دست و صورت

فشار خون باید در دو نوبت با فاصله حداقل ۴ ساعت اندازه‌گیری شود تا تشخیص قطعی شود. در فشارخون شدید تایید باید طی ۱۵ دقیقه‌ تکرار شود و درمان فوری لازم است.

علائم فشار خون بالا در بارداری چیست؟

فشار خون بالا در بارداری می‌تواند بدون علامت باشد اما گاهی علائم خاصی مانند حالت تهوع یا سردرد در بارداری را ایجاد می‌کند که ناشی از افزایش فشار بر قلب، کلیه‌ها و عروق بدن مادر است. برخی علائم مختص بارداری نیز با تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون ایجاد می‌شوند و باید جدی گرفته شوند. به طور کلی، بعضی از علائم فشار بالا در بارداری شامل موارد زیر است:

• سردرد شدید و مداوم

• تاری دید یا حساسیت به نور

• تورم دست، پا و صورت

• حالت تهوع یا استفراغ از علایم فشار خون بالا در بارداری

• کاهش ادرار یا ادرار تیره

درباره فشار خون بالا در بارداری و جنسیت جنین هم باید گفت تحقیقات علمی نشان داده‌اند که ارتباط مستقیم و قطعی بین جنسیت جنین و فشار خون بالا در بارداری وجود ندارد؛ فشار خون بیشتر به وضعیت جسمانی مادر، سابقه پزشکی و عوامل هورمونی وابسته است.

آیا در اوایل بارداری فشار خون بالا میرود؟

فشار خون بالا در اوایل بارداری معمولاً علامت واضحی ندارد و به همین دلیل اندازه‌گیری منظم فشار خون اهمیت زیادی دارد. با این حال، برخی زنان ممکن است دچار سردرد مداوم، تاری دید یا سرگیجه و گوش درد در بارداری شوند. در موارد شدیدتر، احساس درد در قسمت بالای شکم، تنگی نفس یا ورم ناگهانی صورت و دست‌ها نیز می‌تواند دیده شود که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

فشار خون در ماه های آخر بارداری

در سه‌ماهه سوم، فشار خون مادر تمایل به افزایش جزئی دارد و برخی زنان ممکن است علائم بالا بودن فشار خون در بارداری را تجربه کنن که نیاز به بررسی دقیق دارد تا از بروز پره‌اکلامپسی یا عوارض جنین جلوگیری شود.

علائم فشارخون پایین در بارداری چیست؟

فشار خون پایین در بارداری معمولا ناشی از تغییرات هورمونی و گشاد شدن رگ‌ها است و می‌تواند باعث کاهش جریان خون به مغز و اندام‌ها شود. بیشتر موارد خفیف و طبیعی هستند، اما علائم شدید نیازمند مراقبت است. علائم شایع کاهش فشار خون بارداری عبارت است از:

• سرگیجه یا سبکی سر

• ضعف و خستگی غیرمعمول

• غش یا احساس نزدیک به غش

• تهوع یا بی‌اشتهایی

• تاری دید یا تاری مختصر

درباره فشار خون پایین در بارداری و جنسیت جنین هم مطالعات علمی تاکنون ارتباط مستقیمی بین فشار خون پایین در بارداری و جنسیت جنین پیدا نکرده‌اند. این وضعیت بیشتر به تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک مادر وابسته است.

افت فشار خون در اوایل بارداری

در سه‌ماهه اول، فشار خون معمولا کمی کاهش می‌یابد زیرا رگ‌ها گشاد می‌شوند و هورمون پروژسترون باعث شل شدن دیواره رگ‌ها می‌شود. این کاهش طبیعی فشار خون بارداری معمولا بدون علامت است اما اگر فشار خیلی پایین باشد یا علائم سرگیجه و ضعف شدید ایجاد شود، باید به پزشک مراجعه کنید.

علائم هشدار دهنده فشار خون در بارداری چیست؟

فشار خون بالا در بارداری ممکن است با سردرد شدید، تاری دید یا حس نور شدید و مداوم همراه باشد. همچنین تورم ناگهانی دست‌ها، صورت یا پاها و درد شدید در ناحیه بالای شکم می‌تواند از علائم هشداردهنده فشار خون در دوران بارداری باشد. احساس تهوع یا استفراغ مکرر و تنگی نفس هم نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارد.

علائم هشدار دهنده فشار خون در بارداری شامل موارد زیر هستند:

• تورم سریع و غیرطبیعی صورت و دست‌ها

• درد شدید بالای شکم یا زیر دنده راست

• تهوع و استفراغ شدید و مکرر

• سردرد شدید و مقاوم به دارو

• تاری دید، دوبینی یا حساسیت به نور

فشار خون بالا ممکن است باعث کاهش خون‌رسانی به جفت شود.

علت بالا رفتن فشار در بارداری چیست؟

فشار خون بالا در بارداری معمولا به دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون، اختلال در عملکرد رگ‌ها و عوامل ژنتیکی ایجاد می‌شود. برخی از زنان ممکن است قبل از بارداری فشار خون بالایی داشته‌باشند یا بعد از هفته ۲۰ بارداری دچار فشار خون بارداری شوند. این وضعیت می‌تواند به پره‌اکلامپسی و اکلامپسی منجر شود.

بعضی از علل فشار بالا در بارداری شامل موارد زیر است:

• تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون

• اختلال در عملکرد رگ‌ها و مقاومت عروقی

• سابقه خانوادگی فشار خون بالا یا پره‌اکلامپسی

• بیماری‌های مزمن مانند دیابت یا بیماری کلیوی

• چاقی و افزایش وزن زیاد در بارداری

• فشار خون مزمن قبل از بارداری

علت فشار خون پایین در بارداری چیست؟

فشار خون پایین در بارداری معمولا به دلیل گشاد شدن رگ‌ها تحت تاثیر هورمون پروژسترون، افزایش جریان خون جفت و کاهش مقاومت عروقی ایجاد می‌شود. این کاهش معمولا در سه‌ماهه اول و دوم بارداری طبیعی است اما اگر شدید باشد می‌تواند علائم سرگیجه، ضعف و کاهش جریان خون به اندام‌ها را ایجاد کند.

بعضی از علل فشار خون پایین در بارداری عبارت است از:

• تغییرات هورمونی و گشاد شدن رگ‌ها

• افزایش حجم خون جفت و گردش خون

• کم‌آبی بدن یا استفراغ شدید

• رژیم غذایی ناکافی و کمبود نمک

• وضعیت بدنی نامناسب هنگام نشستن یا ایستادن

برای کاهش فشار خون در بارداری، در صورتیکه فشار شدیدا بالا باشد، باید به پزشک متخصص مراجعه کرد.

درمان اورژانسی فشار خون بالا در بارداری چیست؟

زمانی که مادر با فشار خون بالا یا فشار خون بارداری بعد از هفته ۲۰ مراجعه می‌کند، اقدامات فوری برای جلوگیری از پره‌اکلامپسی و آسیب به جنین ضروری است. پزشک معمولا بستری و مانیتورینگ مداوم انجام می‌دهد و فشار خون را با داروهای ایمن سریع‌اثر کنترل می‌کند. اقدامات اورژانسی برای درمان فشار خون بالا در بارداری شامل موارد زیر است:

• بستری فوری و مانیتورینگ علائم حیاتی

• تجویز داروهای سریع‌اثر

• کنترل مایع و ادرار مادر

• آماده‌سازی برای زایمان در صورت وخامت اوضاع

• بررسی جنین و اکسیژن‌رسانی

درمان فشار خون پایین در بارداری چیست؟

اگر مادر با فشار خون پایین به پزشک مراجعه کند، پزشک معمولا اقدامات زیر را انجام می‌دهد تا علائم کاهش فشار کنترل شوند و جریان خون به جنین حفظ شود. اقدامات لازم برای درمان فشار خون پایین در بارداری عبارت است از:

• هیدراته نگه داشتن مادر و مصرف مایعات کافی

• اصلاح وضعیت بدن و جلوگیری از ایستادن طولانی

• درمان علل زمینه‌ای مانند کم‌آبی یا استفراغ شدید

• مانیتورینگ مادر و جنین

عوارض فشار خون بالا در بارداری چیست؟

فشار خون بالا بعد از هفته ۲۰ بارداری ممکن است به پره‌اکلامپسی، اکلامپسی، آسیب کلیه و کبد، سکته، زایمان زودرس و جدایی جفت منجر شود و رشد جنین را محدود کند. فشار خون مزمن نیز ریسک عوارض قلبی و کلیوی طولانی‌مدت را افزایش می‌دهد، بنابراین بررسی دقیق و درمان مناسب ضروری است.

عوارض بالا رفتن فشار در بارداری شامل موارد زیر می‌شود:

• پره‌اکلامپسی و اکلامپسی

• آسیب کلیوی و کبدی

• سکته مغزی یا خونریزی مغزی

• زایمان زودرس

• محدودیت رشد جنین

• جدایی زودرس جفت

فشار خون بالا و ختم بارداری

در مواردی که فشار خون بالا کنترل نشود یا به پره‌اکلامپسی شدید تبدیل شود، ممکن است برای حفظ جان مادر و جنین تصمیم به ختم بارداری گرفته شود. این اقدام زمانی انجام می‌شود که ادامه بارداری خطر بیشتری نسبت به زایمان داشته باشد. نوع و زمان ختم بارداری به سن بارداری، شدت بیماری و وضعیت مادر و جنین بستگی دارد.

فشار خون بالا در بارداری چه خطراتی برای جنین دارد؟

فشار خون بالا می‌تواند جریان خون جفت را کاهش دهد و در نتیجه اکسیژن و مواد مغذی کمتری به جنین برسد. این وضعیت ممکن است باعث محدودیت رشد داخل رحمی، وزن کم هنگام تولد یا زایمان زودرس شود. در موارد شدید و درمان‌نشده، خطر جدا شدن جفت یا حتی مرگ داخل رحمی نیز وجود دارد.

نتیجه گیری

فشار خون در بارداری می‌تواند طبیعی یا نرمال، بالا یا پایین باشد و هر وضعیت ریسک خاص خود را دارد. فشار خون بالا بعد از هفته ۲۰ ممکن است به پره‌اکلامپسی و عوارض مادر و جنین منجر شود، فشار خون پایین می‌تواند باعث سرگیجه و کاهش جریان خون جفت شود. بررسی منظم، رژیم غذایی مناسب و کنترل سبک زندگی ضروری است.

پرسش‌های متداول

چه کسانی در معرض فشار بالا در بارداری هستند؟

افرادی که اضافه وزن بالا دارند و کم تحرک هستند، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به فشار خون در دوران بارداری هستند. سابقه‌ی فشار خون در خانواده و رژیم غذایی هم کم تاثیر نیست.

الگوی فشار خون در طول بارداری چگونه است؟

فشار خون در بارداری معمولا در اوایل حاملگی کاهش می‌یابد، سپس به تدریج تا زایمان افزایش می‌یابد. این الگو معمولا طبیعی است اما باید در حد ایمن بماند. تغییرات غیرعادی نیاز به پیگیری دارد.

آیا میتوان با فشار خون بالا زایمان طبیعی انجام داد؟

بله، اگر فشار خون بالا کنترل‌شده و بدون عوارض شدید مانند پره‌اکلامپسی باشد، زایمان طبیعی ممکن است. اما در موارد شدید، معمولا زایمان سزارین یا القایی زودرس توصیه می‌شود تا ریسک سکته، زایمان زودرس یا مشکلات جنینی کاهش یابد.

آزمایش فشار خون در بارداری چگونه است؟

آزمایش فشار خون در بارداری با استفاده از فشارسنج انجام می‌شود. بیمار باید نشسته یا نیمه‌خوابیده باشد، با بازو در سطح قلب و بدون صحبت حداقل پنج دقیقه قبل از اندازه‌گیری.

فشار خون در بارداری دوقلویی چقدر باید باشد؟

فشار خون نرمال در بارداری دوقلویی مانند بارداری تک‌قلویی، حدود ۱۲۰/۸۰ میلی‌متر جیوه است. با این حال، ریسک ابتلا به فشار خون بالا و پره‌اکلامپسی در دوقلویی بیشتر است، بنابراین نظارت منظم ضروری است.

آیا فشار خون بالا در بارداری خطرناک است؟

فشار خون بالا در بارداری می‌تواند خطرناک باشد، به‌ویژه اگر کنترل نشود. این وضعیت احتمال بروز عوارضی مانند پره‌اکلامپسی، زایمان زودرس، جدا شدن جفت و آسیب به اندام‌های حیاتی مادر را افزایش می‌دهد. همچنین ممکن است رشد جنین را محدود کند.

نوسان فشار خون در بارداری طبیعی است؟

در بارداری به دلیل تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون، فشار خون ممکن است دچار نوسان شود. در سه‌ماهه اول معمولاً کمی کاهش می‌یابد و در ادامه به سطح طبیعی بازمی‌گردد. نوسان‌های خفیف معمولاً طبیعی‌اند اما افزایش یا کاهش شدید می‌تواند نشانه مشکل باشد. اندازه‌گیری منظم فشار خون و پیگیری علائم غیرعادی به تشخیص به‌موقع عوارض احتمالی کمک می‌کند.